A N N A L E S ACADEMIAE, RHENO - TRAIECTIN4E, Ann. cwiacccxxiv cioiacccxxv- A N N A L E S ACADEMIAE RHENO - TRAIECTINAE Ann. CIDIDCCCXXIV - CIDPCCCXXV. IODOCO HERINGA, ELISAE FILIO, UECTORE ACADEMIAE MAGNIFICO , IOANNE HENRICO PAREAU, SENATUS GRAPHIARIO. TRAIECTI AD RHENUM, UD IOANNEM ALTHEER, ACADEMIAE TYPOGRAPHUM. MDCCCXXVL . . - ^C HOC ANNALIUM VOLUMINE CONTINENTUR : Nomina Profesforum et Lectorum in Acade- mia Rheno - Traiectina. 7. Quaestiones ad certamen liter arium propofitae A. CIOIDCCCXXIV. //. Series lectionum habendarum* ///. Series disputationum. publics et privatim de- fenfarum. IV. Solemnia. V, IODOCI HERINGA, EL. F. , Oratio. Re- IV Refponfiones ad quaestiones propofitas, PETRI HOFSTEDE -m GROOT, ad quae- fllonem Theologicam ; HEKMANNl SCHULTZ ', ad quaestionent luridicam. AN- A N N A L E S ACADEMIAE RHENO -TRAIECTINAE CIDI3CCCXXIV - CIOIOCCCXXV. . s. i. ' in Academia Traiectina^ a die xxvi Mar- til A, CIDI3CCCXXIV ad diem xxvi Martii A. ciDiDcccxxv , munus obierunt docendi , HERMANNUS ROYAARDS, Emeritus IODOCUS HERINGA, EL. F. h. t. Rector , GABRICL VAN OORDT, honorlfice et ex voto fuo dimisfus , HERMANNUS BOUMAN , HERMANNUS JOHANNES ROVAARDS, Proftsfor cxtraordinarius. .... w. Vt / U R I S P R UD E NTIAM HKRMANNUS ARNTZENIUS , IANUS RICHAUDUS DE BRUEYS, CORNELIUS ADRIANUS VAN ENSCHUT. M E D I C I N A M IANUS BLEULAND, NICOLAUS CORNELIUS DE FREMERY, BERNARDUS FRANCISCUS SUERMAN, IANUS ISAACUS WOLTERBEEK , PHILIPPUS FRANCISCUS HEYLIGERS^ Profesfor extraordinarily. . PHILOSOPHIAM THEQRETICAM ET LJTERAS HUMANIORES PHILIPPUS GUILIELMUS VAN HEUSDB, IOHANNES HENRICUS PAREAU, k. t. Senatus Academid Graphiarius^ ANTONIUS VAN GOUDOEVER, ADAMUS SIMONS. MA- VII MATHESIN ET PHILOSOPHIAM NATUKALEM NICOLAUS CORNELIUS DE FREMERY , GERARDUS MOLL, IOANNES FREDERICUS LUDOVICUS SCHRODER, IANUS KOPS, THEODORUS GERARDUS VAN LITH DE IEUDE, Profesfor extraordinarily. * L E CT R E S.- SAMUEL NYHOFF, Linguae Graecae Lee* tor , GERARDUS DORN SEJFFEN, Liter arum Hu- maniorum Lector , MARIE FRANCISCUS XAVIERIUS D'ANGELY , Liter arum Gallic arum Lector , . CAROLUS THOMPSON, Liter arum Anglic arum Lector^ FREDERICUS LOMBARD! BIANCHI, Literarum Italicarum Lector. MA- VIII MAGISTER ACADEMICUS EQUITATIQN1S IOHAN SALENTYN HOFFMAN. MAGISTEK ACADEMICUS ARTIS GLADIATORIAL | LAMBERT DE FRANCE. s ii. Quaestiones ad cert amen literarium flngu- lls discipllnarum fludiops in Academns et Athenaels univerfi Belgii^ anno CIDIOCCCXXIV , fuerunt propofitae his formulis : QUAESTIQ THEOLOGICA. Cum tredeclm illls^ quas conftat esfe Pauli- nas, epiftolisj it a comparetur epiflola ad He- braeos, ut^ quaenam et dictionis et argument i fimilitudo huic cum illis intercedatj fingillatim et per partes ostendatur. No/i IX Non poflulatitr, ut, quid de epiftolae ad Hebraeos auctore vel antiquitas iudicarit, vel nobis iudlcandum videatur, ostendatur ; neque, ut quibusnam in rebus a Paulinis haec diffcrat epiftola, de industria inquiratur. Verum , cum aliquid certe fimilitudinis hanc inter et illas inter cedat, ut cuiusmodi illud fit expona* tur, or do Theologorum requirit. QUAESTIO 1URIDICA. De iure foeminarum Romanarum defuncto fuccedendi ab intestato et ex testamento histo- rice it a agatur , ut appareat^ quid diver fo tempore in hoc capite iuris placuerit , et quae exftiterint causfae illlus mutati. QUAESTIO MEDICA. Exhibeantur^ Hyofcyami nigri, primum de- fer iptio Botanica^ eiusque herbae, radicis, et feminis analyfis Chemica, deinde efficacia hu- ius plant ae venenatae in corpus animate, por- ro eius ufus medicus, atque tandem noxae ex medicamenti intcmpcstiva adhibitione oriundac. QUAE- \ f \ X QUAESTIO LITERARIA. fuit politico- Belgarum conditio* tern* poribus Elifabethae Anglorum reginae? Quae fuisfe videnttir huius reginae in patriam nos tram con/ilia? Quae horum confiliorum in res nostras vis fuit et efficacia? QUAESTIO MATHEMATICA. Explicentur praedpui modl^ quibus Calculi Differentialis principia demonflrare conatifunt Mathematical et quid de fingulis his modis existimandum [It. QUAESTIO ZOOLOGICA. Exponatur Apis mellificae Linn, fuccincta Anatome^ Historia Naturaiis et Ufus oecono- micitS) adhibitis et diiudicatis veterum et re- centiorum hac de re obfervationibus et experi- mentis. S in. Lectionum aferiis inde aeflivis A. CIDIDCCCXXIV ad ferias aeflivas A. CIDIDCCCXXV habenda- rum haec fuit ratio conftituta. In FACULTATE THEOLOGICA. In Theologiam Naturalem cum commilitoni- bus inquirct H. BOUMAN, dicbus lunae et veneris , hora X. Collocutionibus vel disputandi exercitationi- bus de Theologia Naturall praeerit H. BOU- MAN , hora poscca indicanda. Historiam Ecckfiae Chrlstianae et dogma- turn , imprimis recentiorcm , trader H. I. ROYAARDS , diebus lunae , martis et iovis , hora XI , et die mercurii , hora VIII. Exercitationes in quaedam F. T. carmina exegeticas habebit I. H. PAREAU , diebus martis et veneris, hora I. Hermeneuticas et exegeticas in Novum Foe- dus lectioncs habebit H. BOUMAN , dicbus lu- nae , martis , iovis et veneris , hora IX. la- XII lacobi et ludae epiflolas interpretabittir H. ROYAARDS, d. mercurii, hora XII. Theologlam Dogmaticam docebit I. HERIN- GA , E. F. diebus lunae, martis, iovis ec ve- neris, hora VIII. Collocutionibus de lods theologicis vacabit I. HERINGA, E. F. die iovis, horis vefpert. a VII ad IX. Doctrinam morum Christianam docebit H. I. ROYAARDS, diebus martis et iovis, hora X et alia, (i adfit, hora auditoribus commoda. Praecepta homiletica tradet H. ROYAARDS , die mercurii, hora X. Exercitationes oratorlas facras moderabitur I. HERINGA, E. F. die faturni, hora I vel alia, magis commoda. Officia doctorum et antiftitum in ecclefia Chrlftiana exponet L HERINGA , E. F. die- bus martis, iovis et veneris, hora XII. Puerorum doctrinae Chriftianae initiis cru- diendorum exercitationem inftituet I. HERIN- GA , E. F. die veneris, hora XL Commilitonibus , orationes habentibus facras , praefes aderit L HERINGA, E. F. die lunae , hora XII , H. BOUMAN, die mercurii ho- ra XIII ra I, ct II. I. ROYAARDS, die iovis, ho- ra I. Disputandi excrcitationibus praecrit I. HE- RiNGA, E. F. privacim die faturni , hora X vel alia commodiorc , publice , die mercurii , ho- ra I ec 1 1. 1. ROYAARDS, privatim die iovis, hora I. G. VAN OORDT , etfi , fuo rogatu , honori- ficc a Rege dimisfus est, lubentisfime tamcn fua officia et confilia , quoad eins fieri posfit , ofFerc commilitonibus. In FACULTATE IURIDICA, docebunc Inftitutiones Wescenbergio duce H. ARNTZENIUS, diebus martis, mercurii, io- vis, veneris ct faturni, hora IX. Pandectas eodem duce H. ARNTZENIUS , diebus martis, mercurii, iovis et veneris, ho- ra X et II, die faturni, hora X. lus Belgicum, ad ductum linear urn lur. Civ. Holland, defcriptarum a CL N. S m a 1 1 e n- burg, I. R. DE BRUEYS, diebus lunae , martis , mercurii , iovis et veneris , hora XIL Hi- XIV Historiam lurisprudentiae Romanae H. ARNTZENIUS , diebus mercurii , iovis et ve- neris, hora XL Encyclopaedia iuris I. R. DE BRUEYS , diebus lunae , mercurii et veneris , hora I. Element a oeconomiae politlcae I. R. DE BRUEYS > diebus lunae , martis et iovis , ho- ra XL Methodum procedendi in caufis civilibus L R. DE BRUEYS , diebus marcis et iovis , ho- ra I. lus naturae C. A. VAN ENSCHUT, diebus martis , mercurii , iovis et veneris , hora XII. lus publicum et gentium C. A. VAN EN- SCHUT 5 diebus martis , mercurii , iovis et veneris , hora I. lus criminate wriverfum et belgicum C. A. VAN ENSCHUT , diebus martis , mercurii , io- vis et veneris, hora IX. Disputandi exercitationibus , alternis hebdo- madibus, praeerunt Profesfores in facilitate lu- ridica. Ill XV In F A C U L T A T E M E D I C A , docebunt Anatomiam B. F. SUERMAN , quater per tlicrum hebdomadem, hora IV. Phyfiologiam I. BLEULAND quatcr, h.VIII. Specimina Anatomiae fubtilioris , tarn hu- manae quam animalium comparatae , in Mu- fco Academico demonftrabit I. BLEULAND, diebus et horis , auditoribus commodis. Disfectionibus Cadaveris Anaiomicis , oppor- tuno anni temporc inftituendis , praecric B. F. SUERMAN. Pathologiam exponct B. F. SUERMAN , ter per dierum hebdomadem , hora IX. Doctrinam de cognoscendls et curandis homi- num morbis I. I. WOLTERBEEK, quinquies hora XII. Therapeutic am alimentorum^ et medicamen- torum expofitionem I. I. WOLTERBEEK , quater, hbra I. Pharmaciam^ vernaculo fcrmone, N. C. DE FREMERY , diebus martis cc veneris , ho- ra III. XVI Inftitutionibus Clinids morborum internorum vacabit I. I. WOLTERBEEK, fingulis diebus, in Nofocomio Academico. Praxin chlrurglcam tradet B. F. SUER- MAN , quater per dierum hebdomadem , ho- ra VIII. Operationes chirurgicas demonftrabit B. F. SUERMAN, tempore hyemali, diebus et ho- ris deinceps indicandis. Inftitutioni Clinicas in arte chirurgica, quo- vis die, vacabit B. F. SUERMAN. Theoriam artls obftetriciae I. I. WOLTER- BEEK , ter per dierum hebdomadem tradet. Inftitutlonibus obftetriciis , imprimis practi- cls In Nofocomio habendis vacabit I. I. WOL- TERBEEK. Morbos chirurgicos generales PH. F. HEY- LIGERS , diebus lunae et martis , hora II , iovis et veneris tnorbos venereos eadem hora docebit. Operationes chirurgicas In cadavere humano publice demonflrabit PH. F. HEYLIGERS, tempore hyemali, earumque encheirefium ratio- nem , vernaculo fermone , exponet quater per dierum hebdomadem 5 hora V. Ar- XVII Art em obfletriciam tlieoreticam et pr act team docebit Ph. F. HEYLIGERS, quacer quavis hebdomade, hora I. Politiam medlcam trade: N. C. DE FRE- MERY, diebus mercurii et faturni, hora VIII. Disputandi exercitationibus , alternis hebdo- madibus , die faturni hora I , Profesfores in Fa- cultate Medica alternatim praeerunt. In FACULTATE PHILOSOPHIAE THEORETICAE ET LITERA- RUM HUMANIORUM, docebunt Logicam I. F. L. SCHRODER , diebus lu- nae et faturni , hora VIII. Metaphyficam , inprimis partem Pfychologi- cam , I. F. L. SCHRODER , diebus lunac ct faturni , hora II. Doctrinae Moralis nonnulla loca I. F. L. SCHRODER , die veneris, hora II. Literas Latinas A. VAN GOUDOEVER, diebus lunae, martis, iovis et veneris, horaX, interpretandis cum Tibulli et Horarii felectis carminibus, turn Livii libro XXI. C/- XVIII Ciceronis libros de Republica intcrpretabittir A. VAN GOUDOEVER, die mercurii , hora I , et die faturni, hora XII. Cum his fcholis la- tine fcribendi, loquendi disputandique exercita- tiones erunt coniunctae. Antiquitatem Romanam docebit A. VAN GOUDOEVER, die lunae hora IX, die mer- curii hora IX et XII, die faturni hora IX. Exercitationibus Qratoriis praeerit A. VAN GOUDOEVER, die faturni, hora I, aut alia magis commoda. Literas Graecas tradet PH. G. VAN HEUS- DE , interpretandis cum locis felectis Xeno- phontis et poetaram gnomicorum, diebus martis et veneris , hora XI , turn Plutarchi vitis Grac- chorum, diebus lunae et iovis, hora XL Antiquitatem Graecam, locum in primis de facris Graecorum inftitutis, amphictyonibus, ora- culis, mysteriis, PH. G. VAN HEUSDE , die- bus mercurii et faturni , hora X. Literas Hebraicas I. H. PAREAU, ita ut Grammaticam exponat diebus lunae et iovis hora IX, eademque hora, diebus martis et vene- ris , quaedam tractet capita e priore Samuelis libro. XIX Litcras Chaldaicas et Syriacas I. H. PA- REAU , dicbus lunac ct iovis , hora XL Liter arum Arabic arum initia I. H. PA- RE AU , diebus marcis ec veneris , hora XI , et carmina quaedam Arablca tractare perget, die mcrcurii , hora IX. Antiquitatcm Hebraic am I. H. PAREAU, diebus lunae et iovis, hora I, diebus martis ct vcncris, hora IV. Historian gentium , praefertim medii aevi et gentium recentiorum* PH. G. VAN HEUSDE, d. lunae, martis, iovis et veneris hora XII. Historiam artium, cum apud alias gentes an- tiquas , turn maxime apud Graecos , PH. G. VAN HEUSDE , diebus mercurii et faturni , hora XI. Historiam Patriae A. SIMONS , d. martis , mercurii , iovis et veneris hora VIII. Literas Belgicas et Eloquentiam A. SI- MONS, d. martis, mercurii, iovis et veneris ^ hora II. Poetarum principum Eelg. Sec. XVI, prae- cipue Coornhertii, Visfcheri et Spie- ghelii felecta loca A. SIMONS, d. martis t veneris , hora IV. - Praecepta ftyli bene Eelglcl tradct A. SI- .** 2 MONS, XX MONS, d. martis, hora I, mercurii, hora XI, iovis, hora IV, et veneris, hora XL Disputandi exercitationibus praeerunt , alter- nis hebdomadibus , die faturni hora I, alterna- tim PH. G. VAN HEUSDE et A. VAN GOUD- OEVER. In FACULTATE MATHESEOS ET PHILOSOPHIAE NATURALIS, docebunt Elementa Mathefeos I. F. L, SCHRODER , d. marcis, mercurii, iovis et veneris, hora VIII. Trigonometriam , atque Geometriae practicae elementa I. F. L. SCHRODER, d. mercurii et faturni, hora IX. Phyfaam Mathematicam I. F. L. SCHRO- DER, bis per dierum hebdomadem, hora audi- toribus commoda. Algebrae alteram partem atque Theoriam curvarum I. F. L. SCHRODER , die martis et iovis , hora II. Phy fleam experiment alem G. MOLL, d, lu- nae, martis, iovis et veneris, hora I. XXI Aflronomiae primas notitias G. MOLL, d. krnae, martis, iovis ec veneris, h. IX, vel alia, auditoribus magis commoda. Aflronomiam theoretic am et pr act team G. MOLL , iisdcm diebus Ti. III. Element a Hydrotechniae, ad praefcntem con- ditionem Patriae applicata , fi fufficiens numerus auditorum adfic, belgico fermone exponet G. MOLL , hora deinceps indicanda, Chemiam generalem et applicatam N. C. DE FREMERY, diebus lunae, marcis, mercurii , iovis et veneris , h. XII. Botanicam et Phyfiologiam plant arum I. KOPS, d. martis , iovis ec veneris , h. X. Zoologlam univerfam , N. C. DE FREME- RY , diebus lunae , martis , iovis et veneris , h. XL Anatomiam comparatam Th. G. VAN LIDTH DE IEUDE , diebus et horis auditoribus com- modis. Miner alogiam N. 'C. DE FREMERY, bis per dierum hebdomadem, hora auditoribus com- moda. Oeconomiatn ruralem I. KOPS, diebus lu- nae, martis et mercurii, h. I, etfaturni, h.XII. Dis- XXII Disputandi exercitationibus , die faturni hora I, praeerunt Profesfores in Faculcate Mathefeos ec Philofophiae Naturalis. G* DORN SEIFFEN, Human. Lit. Lee- tor 9 diebus lunae et iovis, hora V, exercita- tiones poeticas Latinas inftituet ; iisdem diebus , hora VI , vel alia auditoribus magis commoda , Grammaticam Graecam privatim explicable. Literas Franclcas tradet F. M. D'ANGE- LY , diebus lunae et iovls , hora V. Literas Anglicas tradet C. THOMPSON, diebus lunae et iovis , hora IV. F. L. BIANCHI, Liter as Italicas docebit diebus martis et veneris, hora IV, vel alia au- ditoribus magis commoda ; horis vero deinceps indicandis, historian! earum literarum fcrmone Francico et Italico tradet. L. de FRANCE , Academicus gladiatoriae artis Magister , quotidie aptum et elegantem gladii ufum docebit. Bi- XXIIJ Bibliotheca Academic a , diebus Lunac et lo- v/V, ab hora I in II, et diebus Mercurii et Saturni ab hora I in IP \ et> feriarum tern- pore^ fingulis diebus lev is , ab hora I in //, unicuique patebit. S- A die xxvi Manii A. CIOIDCCCXXIV ad diem xxvi Manii A. ciaiocccxxv disputationes pu- blice vd privatim defenfae funt hoc or dine : Anno CIDIOCCCXXIV. Die n ApriliS) JOHANNES IACOBUS VAN DER HAGEN VAN DEN HEUVEL, Rheno-Traiecti- nusj publice defenfa disfertatione ^ de cau- fis fuccesfionis legitimae , ex historia Juris , in primis Francici , ec patrii antiqui, illusrracis, Doctor creatus est luris Romani et ho- dierni. D. x Apr His , GILLES VAN YSSELSTEYN, Zie- rikzeeen/is , post privatim dcfenfum fpcci- mcn intcrpretationis en explicationis Art. 756 Co- XXIV Codicis Civilis, creatus est Doctor luris Ro- tnani et hodierni. D. xxix Aprilis, IOANNES ADRTANUS VAN DE WATER , Rheno - Traiectinus^ post publics defenfum fpecimen pathologico - chirurgicum de Polypis uteri et vaginae, Doctor Medici- nae creatus est. D. xxx Apr ills , BARTHOLOMAEUS CORNEJJUS JOHANNES VISSCHER, Sylva-Ducenfis > de fen- fa publice disfertatione 9 de lure creditorum in bonis et perfona debitoris , ex legibus Ro- manis et patriis antiquis^ creatus est luris Romani et hodierni Doctor. D. ii lunii, NICOLAUS PAULUS VISSCHER, Syl- va-Ducenfis, defenfo publice fpecimine, quod exhibet Anatomiam et Pathologiam fpecialem organorum refpirationi infervientium , Medi- cinae creatus est Doctor. D. in lunii, IACOBUS ADOLPHUS CAROLUS RO- VERS , Dordracenfis , post publice defenfam disputationem i de Cenforum apud Romanes auctoritate et existimatione , ex veterum re- rumpublicarum conditione explicanda , crea- tus est Philofophiae Theoreticae Magister. ct Literarum humaniorum Doctor. D, XXV D. iv lunii , IUJTINUS CORNELIUS VOORDUIN , Gorinchemenfis,post def en fum public e fpecimen iurisprudentiae comparatac in loco luris Belgici novisfimi, qui esc de conltituendo cutore,Z)0c- tor luris Romani et hodierni creatus est. Eodem die, IANUS WILHELMUS SCHIFF, Ooster* beeka-GelruSj post privatim def enfant dis- fertationcm de dividenda heredicate ex lure hodierno, Doctor creatus est luris Komani et hodierni. D. viii lunii i HENRICUS WILHELMUS VAN WERK- HOVEN , Rheno - Traiectinus , publics defenfa disfertatione de remediis posfesibriis ex prin- cipiis luris Romani et hodierni, creatus est luris Romani et hodierni Doctor. D. x lunii * PETRUS TESTAS , Amflelodamen- ftSy post defenfam publics disfertationem de natura et fignificatione dominii (^propri^te) in Lib. II et III Codicis Civilis, Doctor luris Romani et hodierni creatus est. D. xx lunii , LUDOVICUS GERLACHUS PAREAU, Daventrienfis , publlce def endit fpecimen Aca- demicum de Tograii Carmine , praefide pa- tre, IOANNE HENRICO PAREAU, Liter arum Orientalium Profesforc. D. XXVI D. xii lunii j IANUS IACOBUS NAHUYS, ex vico Vreeswijk, defenfa public Q disfertations de donationibus , cum generatim, turn de iis quae fiunt inter vivos, creatus est luris Romani et hodierni Doctor. D. xiv lunii , HENRICUS MARTINUS BYRDE , RJieno-TraiectinuS) post defenfum publics fpecimen de Epidemia Variolofa, quae annis 1822 ad 1824 in urbe Rheno - Traiectina fuic grasfata et de Varioloidibus Vaccinis , Doctor Medicinae creatus est. Eodem die, vlr doctisfimus FREDERICUS SIGIS- MUNDUS ALEXANDER, Neomagenfis^ Medici* nae Doctor Delphis et infigni Chirurgiae peritia magnisque in hanc disciplinam me- ritis fpectatus^ honoris causfa creatus est Chirurgiae Doctor. Eodem die , IELMERUS HINL^PEN, Rheno- Traiectinus, privatim defenfa disfertatio- ne de fuccesfione irregular! , praefertim li- berorum naturalium , ex Codice Civiii , creatus est Doctor luris Romani et ho- dierni. D. xv lunii , PETRUS VAN HAMELSVELD, Am- ftelodamenfis , post publics defenfam disfer- ta- XXVII tationem de exccptionibtis t Doctor luris mani et hodierni creatus est. Z).xvi lunii, HENRICUS MAXIMILIANUS HOFFMAN, Roterodamenfis * post defenfam publice dis- fertationem de Gentium paccionibus et foede- ribus, ex historia illustratis, luris Romani et hodierni creatus est Doctor. Eodem die, HENRICUS MARTINUS BYRDE, Rhe- no - Traiectinus ac nuperrime creatus Medi- cinae Doctor, fummos mo do legltlmo hono* res in arte Obftetricia. confecutus est. Eodem die, FREDERICUS SIGISMUNDUS CONRA- DUS VAN NES , Haganus , post disfertatio- nem privatim dsfenfam de natura atque vi testament! holographi , luris Romani et ho- dierni Doctor creatus est. D. xvn lunii, ANTONIUS GERIIARDUS ALEXAN- DER VAN RAPPARD, Rheno-Traiectinus ,post publice defenfum fpecimen exhibens doctri- nam Codicis Civilis de vi convemionum , quas ineunt minorennes, luris Romani et hodierni creatus est Doctor. Eodem die, CHRISTIANUS GULIELMUS MOOR- REES , Neomagenfh , privatim defenfa dis- fertatione , quae fistit Codicis poenalis doc- tri- XXVIII trinam generalem de fociis delicti, creatus est luris Romani et hodierni Doctor. Eodem die> IANUS IACOBUS VAN WESTRENEN VAN STERKENBURG, Haganus, privatim de~ fenfa disfertatione de luris principiis genera- lioribus , ratione obligationis ex conventione , lure hodierno conftitutis , creatus est luris Romani et hodierni Doctor. D. xix luniii FREDE&ICUS IOANNES ONNEN, Rheno-Traiectinus , post publice defenfam dis- fertationem de prolapfu veficae urinariae inver- fae connate, Doctor creatus est Medicinae. Eodem die, GULIELMUS ADRIANUS GERARDUS VAN MAANEN, Haganus , post defenfam pu- blice disfertationem de fupremo Mechlinenfl confilio ; praemisfis obfervationibus generaliori- bus de antiquis inftitutis , praefertim iudiciariis , apud Germanos et Francos, Doctor creatus est luris Romani et hodierni. Eodem die , CAROLUS WILHELMUS STRONCK, Tie- la - Gelrus et doctrinae Christianae inter- pres in repurgato coetu Dordraceno , hono- ris causfa, propter infignia in ipfam Sacri Codicis interpretationem merita^ Theologiae Doctor creatus est. Eo- XXIX Eodem die, DANIEL BOWIER, Sylva-Ducen- fis , privatim defenfo fpecimine , de refcin- denda venditione ob laefioncm enormem , lure Romano ec hodierno , Doctor lurls Komani et hodierni creatus est. Eodem die, NICOLAUS MARTINUS VAN REEDE VAN OUDTSHOORN , Haganus , post privatim defenfam disfertationem de quibusdam obli- garionibus fpecialibus locatoriis erga conduc- torem praedii rustici , creatus est luris Ro- mani et hodierni Doctor. D. i Octobris , THOMAS CHRISTIANUS VAN BAR- NEVELD, Boemelia-Gelrus 9 privatim de fen- fa disfertatione de fervitutibus , dictis per- fonalibus, luris Komani creatus est Doc- tor. D. xxix Octobris, IACOBUS BENNEBROEK GRA- VENHORST , ex infulti Curacao , post publice defenfum fpecimen iuridicum , fistens doctri- nam Codicis Civilis de iure iurando , quod pars parti in iudicio deferc > luris Romani et hodierni Doctor creatus est. D. i Novembris, IACOBUS TERPSTRA, Trans- ifalano - Qldenzalienfis ) publice defenfa dis- putatione, de fodalitii Pythagorei origine , con- XXX conditione ec confilio , creatus est Philofo- pkiae theoreticae Magister et Literarum humanlorum Doctor. D. in DecembriS) FRANCISCUS ERNESTUSBERG, Amfiekdainenfis i defenfa publice disfertatio- ne de foederibus patrocinii ex historia et iure publico atque gentium illustratis, luris Ro- mant et hodierni Doctor creatus est. D. xiii Decembris, GERARDUS GYSBERTUS SAND- BERG PLANTEN, Steendero-Gelrus, post pri- vatim defenfam disfertationem de effectibus venaefectionis et hirudinum applicationis, crea- tus est Doctor Medicinae. D. xvi Decembris, FREDERICKS ALEXANDER SIP- PO ARNOLDUS VAN ITTERSUM, Campenfis , post privatlm defenfum fpecimen de funda- mento iuris puniendi atque legum poenalium fine , et de quibusdatn poenis criminalibus , quibus hodie ucimur, Iuris Komani et ho- dierni Doctor creatus est. D* xvii Decembrist CASPAR us FREDERICUS Ru- DOLPHUS OCKERSE , Fada -Gelrus 5 qui d. 17 m. lunii A. MDCGCXXIII Doctor Medicinae crea- tus erat) Chlrurgiae renuntiatus est Doc- tor y mflltuta probatione legitlma. D. XXXI /). xvm Decsmbris i IANUS EVERHARDUS PES- TF.RS, Rheno-Traiectinus, privatim defer? fa disfcrtatione de fructibus , finite ufufructu , domino proprietatis ec frucmario tribuendis, ex lure hodierno et Romano, Doctor creatus est Inris Komanl et hodierni. A. CIOIDCCCXXV. D. xxiv lanuarii, SIMON KARSTEN, Rheno- 4 Traiectinus , post publice defenfum fpecimen licerarium , quo continencur tria Pindari car- mina, Olympiorum IF et VI, Pythiorum I, cum prooemio ec annotatione critica ac phi- lologica, Philofophiae theoreticae Maglster et Lit&rarum humaniorum Doctor creatus est. D. xvi Februarii, GERARDUS VAN WIERIGHEN BORSKI, Fleutentis, defenfa privatim disfer* tatione Jiistorica de Phoenicum coloniis , creatus est Philofophiae theoreticae Magis- ter et Literarum humaniorum Doctor. D. xxvi Februarii, FREDERICUS ADRIANUS VAN LIMBURCH STIRUM, Pembrooka natus Frifius nobility post defenfum publice fpecimen de confiscatione bonorum apud Romanes, luris Romani et hodierni Doctor creatus est. D. XXXII D. ii Martii, GUILIELMUS LEIGNES BAKHOVEN , Amfielodamenfis , defenfa publics disfertatio- ne de concilio Amphiccyonum Delphico , creatus est Philofophiae theoretlcae Magister et Llterarum humaniorum Doctor. D. xii Martiiy SCATO GOCKINGA, C. F. Gro- ninganus, prwatim defenfa disfenatione de tucela aetate minorum , ex lure hodierno , Doctor creatus est luris Romani et ho- dierni. D. xvi Martii, GERARDUS IOHANNES MULDER, Rheno - Tralectlnus 9 post publice defenfam dlsfertationem de opio eiusque principiis, ac tione inter fe comparatis, creatus est Doctor Medirinae. D. xxni Martii , NicoLAUs PETRUS IACOBUS KiEN , Sylva - Ducenfis , privatim defenfa disfertatione de vi legis novae in iura , quae coniuges ratione bonorum habent , luris Ro- mani et hodierni creatus est Doctor. S- v. XXXIII $. V. A. CIDIDCCGXXV. t)ie x lanuarii. Acceptae funt ab Academitie Lugduno-Batavae Senatu liter ae ^ quibus fignificatur^ lustrum quinquagefimurn condi- tae Academiae Lugduno-Batavae celebran- dum esfe die vm proximi menfis Februarii , et nostrae Academiae Rector atque Graphia- rius humaniter invitantur ut Senatus dele- gat i, qui huic folennitati adfint. Una- nitni confenfu decrevit Senatus , invitationi obfequendum esfe: et quo certius honoriflcaz invitationi fatisfieret? nominavit non tan- tummodo K^tur^m et Graphiarium^ verum etiam clar. SCHROEDERUM et DE FREMERY , qui) fi opus esfet. Rector is et Graphiarii vice Leidam proficiscerentur. Die xvi Mar til. Rector cum Senatu commu- mcavit Decretum Regium diet vn Martii , quo munus Magnifici in annum fequentem Rectoris confertur in Virum dar* I. R. DE BRUEYS. Die xviii Martii. In conventu Curatorum cum Rector e, Graphiario et Asfesforibus defigna* * ** fi XXXIV tl fuerunt, in annum Academicum fequen- tem y Viri clarisfimiy I. HERINGA, El. Fil. Graphiarius; et I. BLBULAND, A. SIMONS, G. MOLL, H. BOUMAN, Asfes/ores. Die xxv Mart ii. In Senatum. venerunt Aca* demlae Curator^, Viri amplisfimi^ comite Graphiario fuo , qui IANO RICHARDO DE BRUEVS , Viro clar. defignato anni in ft ant is Rector i^ postquam folenne iusiurandum ab eo erat praestitum , novos honor es gratulati flinty et anni mox exacti Rector i^ i IODOCO HERINGA, Eli fee F. pro flch ei cura 9 quam in Academlae rectione demon ft raver at ^ gra- tias egerunt. Deinde Cur at or es^ comitante univerfo Senatu , anni mox exacti Rector em in novam Acroa- terii amplificati ornatique Cat he dram de- dux erunt. Ex qua Or at or , gratiis Deo actis pro favor e , quern experttis fuerat , itn- ploratoque eius auxilio, primum dixit de ve- tere illo aedificio^ variant olim fortunam e xpert o, nunc tandem auditor io, Academiae nos- XXXV nostrae congruo, idque folenniter Leo con- fccravit; porro ea enarravit^ quae, ipfo Rect ore , evenerant Academiae^ five laeta, five tristia; deinde tradidit praemia victori* bus in certamine liter ario , PETRO HOFSTEDE DE GROOT , Theologiae in Academia Gronin* gana Candidato^ et HERMANNO SCHULTZ, luris in Academia Lovanienfi Candidato , uti et honorifica testimonia iuvenibus^ qui horum ad viriutes laudesque meritas proxi~ me accesferantj IOANNI PAR^ , Theologiae in hac Academia ftudiofo 9 et ABRAHAMO ELIE PENNING, luris in Athenaeo Amftelodamenfi Candidato; turn quaeftiones, in proximum annum Acxdemicum a flngulis Qrdinibus propofitas praelegit ; denique munus Recto- ris* tertia vice a fe gestum, abdicavit, fi- bique datum fuccesforem proclamavit ac fa- lutavit. IODOCI HERINGAE, ELISAE FILII, O R A TI DE AUDITORIO ACADEMIAE IECTINAE, VARIAM OL1M PORTUNAM EXPERTO, NUNC PRAESENTI EIUS CONDITION! ADAPTATO, DICTA PUBLIC E, PIE XXV. MART 1 1 , A, QUUM ACADEMIAE REGUNDAE MUNUS TERTIUM PONERET, NOVUMQUE AUDITORIUIVJ JNAUGURARET. < : O R A .f 1 O LCADEMIAE RHENO - TRAIECTINAE CURATO* RES, VlRI GRAVISSIMI , ET QUI HIS AB ACTIS ES.ET SECRET1S, VlR CONSULTISSIME ! ART IUM ET DISCIPLINARUM PROFESSORES , Vr- RI CLARISSIMI, COLLEGAE CONIUNCTISS1MI ! UTI ET LECTORES DOCTISSIMI ! QUI E RELIQUIS BELGII ACADEMHS ET ATHE* NAEIS, FESTI HUIUS DIEI CELEBRANDI CAUSA, 1IUC VENISTIS , VlRI CLARISSIMI I Qui IN REGNO BfiLGICO , IN REGIONE RHENO- TRAIECTINA , ET HAC IN URBE , SIVE REBUS pu- BLICE GERENf)IS, SIVE IUSTITIAE TUENDAE , SIVE MILITIAE FACIENDAE, PRAEESTIS , VlRI SPECTA- T1SSIMI ! A a EUAN* 4 R A T [ O. 5 fimo aetatis anno, in hunc -usque diem cxpc- rior ! Tu valccudine faepitis hborantcm me iiis- tcntasci; Tu mi hi dilectam filiam, uxorcmque carisfimam , canquam e morte reddidisti. Cs) T u mihi, dubiis in rebus, afiiiisti confilio. Tu laboribus meis fucccsfus largitus es prospc- ros. T u mihi inopinatas gaudcndi caufas prae- buisci. Tu profpexisti, nc c mca , aut ncgli- gcntia, aut imprudentia, auc pcrveifa fedulitate, detrimentum cnpcret Academia. Quibus pro be- ncficiis , niagnis flmc ct imineritis, cquidem graaim Tibi offero animum, Quern ut^animi fenfum ipfe acuas ct perpctncs , mihiquc hue hora dicenti ut benigne adipires, enixe oro ac prccor. Veil ram deindc , qui hue confluxistis, n.u- dientiarn benevolam, omni , qua par est, ha- manitate , imploro. Implorarem aucem paulo con- fidcntius, nifi hie ipfe locus, in qucm hodie primum convenimus, vobis in a,ndiendo, mihi in dicendo, aliquod inferre videretur impedimen- turn. Ego enim, auditorio vcccri angiistiori as- fuetus, nifi vocem, in pronunciando , huius loci amplhudini accommodem, orator cro haud in- tcllcctus, atque adeo molcstus. Sed periculum 6 O R A T I O. faciendum esfe fentio : quod fi minus fuccedae , habebunt , qui deinceps ex hac dicturi funt ca- thedra , quod , vel vitent , vel in aedificii ca- thedraeve conftructione emendandum flagitent. (3) Verum et aliam nobis obiectam video difficul- tatem , hoc novo eoque pulcro fpectaculo : quod , et oculos delectat , et mentem ad anim- advertendum invitat , et practeritarum rerum imagines in memoriam revocat, et ad compa- randas res novas cum veteribus iudicium expo- fcit , et gaudii fpeique fenfus afficit , et plurium rerum innovandarum defiderium incitat. Quae quidem omnia vereor, ne tain fponte ac celeri- ter animos vestros fint occupatura , ut nulla di- centis vox , nulia rerum dicendamm praeflantia, inentem oculosye a novo avpcare posfit fpecta- culo. Itaque hoc dandum esfe arbitror naturae humanae postulationi : mihiqtie perfuadeo , fru- flra me vestram petiturum esfe attentianem, nifi ex hac ipfa fpectatione et cogitatione dkendi argumentum depromam. Dicam igitur de hoc auditorio , variam ollm fortunam expert o , nunc praefenti Academiae nostrae condinonl adapt at o Quod quidem argHmentum ad omnium intelli- gendam compofitum, perConae, quam fustineo, O R A T I O. f aptum, huius diei folennitati congruum, et cum aliqua audientium, five militate, five delecta- tione, coniunccum fore, fpero ac pene confido. Quicunque hominum contemplatur ingenia, ftudia, inftituta, mores, leges, artificia, in fin- gulis fere animadvert! t res novas vcceribus addi* tas cum iisque arctisfime iunctas. Qui nobis historiam tradunt literarum, artium et discipli- narum, atque adeo incrementum indicant, quod capere folent fingulac, ubivis demonftrant recen- tius inventa cum priscis coniuncta et coagmen- tata. Cuius rei obfcrvatio baud parum facie, ad aestimandam, turn naturae nostrae indolem, turn etiam focietatis humanae falubritatem. Qui enim nafcimur et morimur homines, nihil in hu- ius vitae brcvitace pcrficimus , quod perpetuum fit et confummatum : attamen nobis inesc ani- mus , id quaerens , ad id adfpirans , quod fit aetcrnum , omnibusque numeris perfectum. Quot- quot aunem, in humana viventes focietate, cor- poris animique vires divinitus datas asfidue in-' tendunt, operam navare posfunt, fuae non tan- turn aetatis hominibus utilem, fed et posteris profuturam: hi vcro ipli, quam parum esfent profecturi> nifi proavorum disciplina ec exemplo in- 8 O R A T I O. incitati et adiuti, nifi inchoata et affecta irive-? nirent, quibus elaborandis et perficiendis fcfe applicarent? Proinde, nee frustra laborarunt ma- iores nostri ; nee nos laboramus frustra ; nee deniqne frustra laborabit posteritas. Quod cum expendo, non posfum non, in hac laborum hu- manorum vicisfitudine, venerari Dei moderantis fapientiam ec benignitatem , nulli non hominum aetati profpicientera , ,et, nifi negligentia Tua et ignavia ipfi hanc curam faciant irritam, fingulis pedetentim 1 provehentem ad virtutem felicitatem- que, post terrestrem hanc vitam, lefu Christi opera perfectisfiina et faluberrima, percipiendam. Quae univerfe monui de hominum ftudiis et laboribus, ea quorfum a me dicta first , quis vestrum non perfpicit paulo intelligentior? Con- templamur enim hodie, in hoc ipfo acroaterio, recentia priscis addita; vetus aedificium , ad no- vos ufus refeccum ; proavorum et posterorum labores coniuncto? ; eorum , qui , ante aliquot faecula, hanc domum exftrui iusfertint, operam accommodatam ad eorum ufum, qui, et hodie hue confluxerunt , et, quod Deus faxit! dein- ceps, in hoe bonarum literarum templo ? fuam iimt fedem ornaturi, Fuit O R A T I (X f Fait haec domus acdificata istis temporibus, (4) cum finiima rcrum civilium paritcr ac facrarum potestas, in rcgionc . Rhcno - Traiectina , esfct penes Episcopum , adiuvantibus, primum quin- que ecclefiarum Canonicis , dcinde etiam Equi- tibus ct Nobilibus , dcniquc urbis nostrae cc cae- tcrarum Magistratibus. Itaque tune delcgati ex iftis IJcclcfiasticis, Equitibus et Magistratibus , in iupremum Ordinura , qui diccbantur, concilium coibant. Cs) Sed, pro iscorunv temporum ratio- ne , in Ordinum convencu principem tcnebans locum Canonici : in Canonicis ante in primas ha- bcbant partes praefecci ecclciiae maiori, S. Mar? t i n o dicatae , in qua mam collocaverat cathedram Episcopus , et quae propterea videtur dicta do- minica. ( 6 ) Atque ita foctimi est , ut, qui his esfet canonicis pracpofitus , Arbhidiaconi nomi- ne, in Ordinum convcntu pracfideret, haec au- tcm domus , IvI a r t i n i teniplo contigua , capita - lads magna dicta , destinaua esiec , cum quinquq ecclefiarum Canonicis, turn etiam rcgionis Or- uinibus , de univerfa republica delibcrantibus. (7) Ilos igitur intra parietes , quas qmntasquq res, cum iacras , turn civiles, olim actas procu- ratasquc exisumetis ! Quam d^fiicilcs can las in db. 10 o R A T i a disceptationem vocatas ! quam gravia decreta fac* ta ! Quoties defenfa fortiter iura civium contra optimates , gregis Christian! contra paftores mer^ cenarios, Clericorum fubditorum contra Episco- pum , cunctorum denique contra Pontificem Ro-? manum ? Quanta enim , Gives Rheno Traiectini ! maiorum veftrortim fuerit tuendae libertatis cura, ex eo intelligitis , quod ne Episcopo quidem lici- tum fuerit , fuam occupare fedem , aut palatium in- gredi, niii antea , in hoc ipfo concjavi , in quo electus esfet, folenni iureiurando fpopondisfet, nihil quicquam fe facttirum , iuribus, five Ecclefia- rum, five Ordinum, contrarium. C 8 ) Sed, post- quam Hen rici Bavari, Episcopi, imbecillitas et desperado , confentiente Clemente feptimo, fupremum ius in hanc regionem ad C a r o 1 u m quintum detulerat , (9) Ordines paulo fortius fuam populique caufam agentes , ex harum aedium ani- plittidine coacti fuerunt in locum importunum , parvum et angustum , novae arci , cohibendorum civium caufa exftructae , vicinum , ubi non raro viris principibus fub dio ftandum fuit, vento- rum , pluviarum grandinumque molestiae expofi- tis. Cio) Cum vero, exacto faeculo fere dimidia- fo, maiorcs nostri, cxcusfp Philippi fecundi jllr O R A T I O. i| jntolerabili iugo, libertatcm fuis vivendi legibus reccpisfent , rcgionis nostrac modcratores denuo hunc fibi locum vindicarunt, ncque an tea ex eo decesferunt , quam propria iis domus , I o h a n n i s B a p t i s t a e templo vicina , eaque multo amplior et illustrior, esfct accommodata. OO Interim his ia aedibus fancitum est, auctore Guiliclmo Arau- s i a c o , adiutorc fratre loanne Nassavio, Gelriae Gubernatore , celebratisfimum illud foedus , quo feptem boreales Belgii regiones fancto fuere vinculo confociacae, unica vi fordo res , ad rccu- perandam patriac libertacem paratiores , ad reli- gionem a fuperiHtione repurgandam promtiores , a quuerendo auxilio pcregrino'alieniores, ab ho- ftium infidiis et fraudibus tutiores , devinctiores denique patriae Patri vigilantisfitno ac fidelisfir mo. ('O Haec igitur tarn pracclare ac fcliciter a maio- ribus nostris, his ipfis in aedibus , tentata fuere et cffccta. Quoram equidem memoriam quoties repcto, repeto autem faepisfimc, toties eorum laudo confilium , qtii , hac in domo , literarum fe- dem collocandam curarunt, et , quod nuinisraa- ti , faeculo proximc exacto, incifum est , atrium libertatis templum fapientiac -csfc voluenmt. C'3) Sci- ja O II A T I O. Scilicet, faeculi decimi feptimi anno quarto et tri* cefimo, urbis nostrae Confuies et Senatores hie ilt lustre condiderunt Gymnafium , quod , viginti post menfes, confentientibus et auctoritate fua munien- tibus univerfae regionis Ordinibus, ita fuit anr plificatum , ut , ab eo inde die , exfisteret Acade^- mia Rheno - Traiectina ,. foror Lugduno-Batavae, Franequeranae et Groninganae. (14) Lectiones an tern academicae eo temp ore haberi quotidie folitae fuerunt, in fcholis, non domesticis , fed publicis. Cum igitur pluribus opus esfct audi- toriis , amplior haec domus, ftructo muro inter- medio , in duo divifa fuit conclavia , utrumque docentis cathedra et audientium fubfelliis inftruc- turn, unum orientem verfus, paulo angustius, alterum ad occidentem aliquanto maius , orche- ftra , q. d. ornatum , ex qua , festis maxime diebus, dulcis audiebatur muficorum concentus. C r 5) Crescente docentium discentiumque numero , tcr- tium aedificatum fuit acroaterium, quod noscra memoria dici confuevit theatrum chirurgicum. ( l6 ) Sed pedetentim lectiones publicae locum fece- runt domesticis, magna cum docentium , maiori etiam cum audientium ac fcribentium conimodi- tate utilitateque. Nee tamen propterea defcrta O R A T I O, 13 iucre auditoria. Frequenter enim , maiorum no- itrorum aetate , iuvenum exercebantur ingenia , publice, modcrante Praefide , fubtiliter, non- nunquam ct acriccr, disceptando, cum de quae- ftionibus propofitis , turn ctiam de argumento li- bellorum acadcmicorum , five a magistris , five ub ipfis discipulis, in lucem emisforum. Nee raro public! academiac doctores extra ordinem orationes pronunciabant, data opportunitate , mo- do laeta , modo tristi , five ultro , five ab acade- miae Curatoribus auc Senatu invitati. 07) Non- dum cnlm, aut ingens onus erat molestorum numerus cenfonim, aut anxia adhibebatur cura, de Latini fcrmonis puritate et orationis eleganria , nc ab iis qiiidem, qui his in literis docendis aetatcm confumebant. Cum. igicur , inde a fundatae huius Academiae temporc , usque ad aetatem nostrarq , admodum frequens fuerit ufus huius loci , in duo conclavia distributi, vos, qui rcrum olim gestarum memo* riam libentcr repctitis , mecum quaefo cogitate, qnot quantique viri, doctrinae fama celcberrimi, hoc disciplinarum divinarum ac humanarum fa- crarium illustrarint , difcendo, docendo , discep- tando ! U8) Quoties his rerum acadcmjcaruni cu- 14 .0 & A T I O. cura fuerit comfnisfa ! Quoties , hos intra pafie- ces , ab iis celebratus fueric dies Academiae na- tails! Raro cefte hunc fuisfe intermisfum , ere- dibile est, nifi Franco - Gallis nobis imperanti- busi ced , qiiando, Jaeeuli decimi feptimi an- no fccundo post feptuagefimum , Ludovici de- cimi quart! armis , cum infigni patriae parte ^ nostra etiam civitas victa iaceret , magna iu- ventim pars , nonnulli etiam doctores , has effu- gerunt aede's , ia hostilis commeatus horrea con- verfas. W) Haec istorum fait temporum mi- fern, cut Guilielmi tertii fortitude et prudentia hicdelam attulic. C 20 ^ Nostra vero aetate , quam deferta fuerit haec academia, quo tempore iugd fubmisfi fnimus Napoleontico * non est quod commemorem ^ nifi grati atlimi profitendl cau- fa crga benignam Dei providentiam , qui nos praefentisfimo interitus periculo eripuit, nobis- que vindicem flatoremque dedit optimum regeni G u i 1 i e 1 m u m primiim. (21) Huius enim ae- quitate et liberalitate factum est , ut Aeademia Rheilo-Traiectina, in qua eius, et avus Guil iel- mus qnartus , C 22 ) et proavus Guilielmus Carol us Friso, ( 2 3) ingcnium bonarum li- terarurn (ludiis ^xcoltierunt , inter Delgii acade- R A T mias locum fuum posfct recuperare et orna Ab eo inde die , quo Regis decreto prospectum fuit, primi ordinis fcholis in Belgio regundis , magnam concepimus fpem de amplificanda Aca* demia nostra. Quae cnim antea a magiftratu ur- bano condita, et ex urbis aerario fustentata fue- rat Academia, nunc , una cum reliquis , regia erac futura, et publicis regni fumtibus alen- da. Nee deerant aliae bene fperandi caufae- Sed quicquid etiam fperare auli fuerimus , fpem nostram longe fuperavit eventus. Optimi enim Regis liberalitate, magna ad Academiae fplendo- rem facta est accesfio. Et amplisfimorum cura Virorum , qui huic literarum fedi praefecti func cuftodes et vindices , multa ei ad prosperitatem allata funt adiumenta. Illustris docentium ordo infigniter crevit , acce- dentibus Viris egregiis, qui, honestae obtempc- rantes invitationi , flationem fuam , five acade- micam, five aliam baud fpernendam, cum hac fede commutarunt. (25). Nemo auiem eorum , qui admodum honorifice fliere allecti ad aliam Aca* demiam ornandam , induci potuit , ut , quos hie cxpertus fuerat, collegis coniunctisfimis, disci- pu- 16 O R A T I 0. pulisque dilectisfimis , valediceret. (26) Discerr- tium tanta fubito exltitit frequentia , quanta, in hac cerce Academia, nunquam antea fuerit com- pcrta. (27) Eorum enim numerus , qui ante hos tredecira annos his fcholis, ex Napo- leontis decreto fecundi ordinis dictis, inter- erant , nunc fere quadruplex factus est. C 2 *0 Quae , fuperiori faeculo , fingulari audicntium frequentia , eelebratae erant feholae W e s f e 1 i n- gianac, centenos numerabant : nunc discentium numerus, in eiusdem disciplinae fcholis, fere duplicatus est. (29) Hac igitur cum Academiae celebritate adae- quanda fuisfe eius fubfidia et ornamenra, quisf' vestrum est, quin probe intelJigat ? Itaque bibliotheca, quae turn erat, ex in- commoda fede, translata fuit , in recens in- .ftruetum aedificium magnificum , flipcllectili li- teraria dignum, libros quaerentibus legentibus- que opportunum , et ad capiendam maiortim co- dicum copiam idoneum: Cso) ipfe vero thefau- rus, Heusdii, Praefectidiligentisfimi, cura dis- pofiws, perpetuo libris, in omni literarum do- ctrinarumqiie genere praefl:antisfimis,fuit locupleta- tus. Hoc nominatim aono ? ea pars aucta est , quae ope- O R A T I O; 17 operibus conftat mathematicis et phyficis. Ac- cepimus etiam , Illustris Lowenhornii cura , historiam regum Norvegicorum , confcriptam a Snorrio, Turnae F. eamque praeftantisfi- mam. (3O Imprimis vcro laudanda est liberali- tas Regis nostri, mille nobis florenos conceden- tis , quibus libros emeremus in Bibliothecae Meermannianae auctione, emti aurem func libri, in vario literarum doctrinarumque genere^ imprimis hiflorico, exhnii. (3*) Hortus Academicus egregie emendacus est,- caldario uno : dum alterum exfpectacur , cuius fpes iam ab Academiae Curatoribus facta est. Horti herbariique divitiae, Kopsii vigilantia ^ millenis auctae funt herbis, cum vividis, turn arefactis ; uti et magna feminum copia : honi area novam induit formam, quae ad plantamm diflinctionem fit accommodatior , magisque amoe- na ambulantibus et fpectantibus. Index, ante biennium editus, opportunitatem praebuit com-' rautandarum aliquot centepamm plantarum cum aliis, quae, five in patria nostra, five alibi ^ uc Parifiis, Bonnae , maxime vero Havniae^ colt bantur : imprimis vero $ hoe anno , incrementum feme! itcrumque factum est nonaginta femi- : 18 O R A T I O. num, ex horto lavano misfornm, iubente Viro nobilisfimo C a p e 1 i o. Praeterea , ex horti no- ftri dividis, plurimum collatum est in fpectacu- lum plantarum exquifidorum fplcndidisfimum , quod , auctore K o p s i o , procurarunt , menfe lu- nio, Sodales Traiecdni Societads oeconomicae , quae in Belgio floret. Quod quidem fpectacu- lum, non tantum civibus nostris et advenis gra- tisfimum fuic et iucnndisfimum , fed maxirae etiam fructuofum ad Botanices {India in regionc nostra alenda, et ad colendas plantas rariores et elegantiores (33 ) Aftronomorum fpecula , moderante M o 1 1 i o , ad diligentem promtamque fiderum contempla- tionem, multo quam antea aptior est facta, ct vero etiam infigni inftrumentorum pretiofisfimo- rum apparatu ditaca: quae vero aderant, baud contemnenda , funt emendata. (34) Mathefeos et Phyfices cultoribus , fuadente eodem Viro Cl. datura est novum aedificium , amplnni , concinne distributum, auctumque in- ftrumentorum non paucorum, partim etiam ra- riorum noveque inventorum, accesfione. (35) Locus , cbemicis deftinatus laboribus et inftitu rionibus, iuvante Fremeryo , commodior fa- ctus O R A T I O. 19 ecus est pristine, et vero etiam adminicula na- ctus est , ad mirificum artis incrememum ma- gis adaptata. (36) Mufeum, quod dicitur, Zoologicum et Mi- neralogicum , utrumque antea fere nullum , eodem Viro Cl. modcrantc , c parvis ortum cst initiis , ct crescit continenter ac feliciter, novis ani- malium et mincralium fpcciminibus, five emtis, five dono acceptis : cuiusmodi beneficium hoc anno pracftantisfimus Hclvetorum Medicus C o n- stantius Nicatus, nuper huius Academiae alumnus , pracftitit. Imprimis vero thefaurus ille pcrmagnum cepit incremcntum , Regis augu?- ilisfimi munificentia > quae, pro eximio favore , quo haoc profequitur ftudia , in Academiae nostrae ufus , procuravit exquifitam mufei , a Viro Cl. Lith de leude inflructi , partem , quae animalium vertebratorum hiftoriam natura- lem et anacomcn comparatam complecticur. (37) Verum , inter artis medicae adminicula , nihil unquam in hac Academia vifum fuit praeftamius ct exquifitius mufeo Anatomico - Phyfiologico - Pathologico , quod B 1 e u 1 a n d i i incrcdibili industriae et dexteritati debemus : cuius vero perpetua cura fcliciter ab eo commendaca esc B a di- 20 O R A T I O, diligentiae K o n i n g i i , Profectoris dexterrimL Quo magis etiam gaudemus, ad illud accedere aliquando nonnihil incrementi : et hoc quidem anno accesfisfe duo fpecimina, egregie facientia ad illtistrartdam tubulorum aeriferorum in pul monibus fabricara, uti et tria aneurysmatis pa- thologica, (38) Denique Nofocomium aedificatum esc, ad- fpectu fplendidum , aegrotantibus et puerperis , publica fustentatione indi^entibus, valde profi- cuum , artis falutaris ftudiofis , ad accuratam di* fciplinam, iingularem experientiam et asfiduam exercitationem , pernecesfarium , S u e r m a n n i et W p 1 1 e r b e k i i cura et providentia per- quam fructuofum ; quamvis nondum ita'inftra- ctum , ut pcritorum Virorum iusto fatisfacere posfit defiderio, (3^) Cum igitur disciplinis fingulis tanta" prafpe- ctum fit cura, et aliis quidera alia domicilia fmt parata, nonne harum etiam univeYfitari fuit profpiciendum? Et infignitcr aucto docentium discentiumque numero, nonne locus dandus eran amplior ? Quod enirn , in hunc usque diem , maius dictum fuit auditorium , . ne disciptilos quidem omnes capere . amplius poterat; neque in O R A T I O. 21 in fubfclliis locus fufficiebat idoneus , aut do* ccntium ordini , aut viris honoracis , ad audien- das orationes et disceptationes publicas invitatis, Confulto alia praetereo incommoda, five ex aedificii ftructura, five e perverfo eius ufu , pro* fecta. Hoc tamen unum addo, inde a condita Academia femper molestam fuisfe istius audito- rii angustiam. Quotics enim festum, anniverfa- rio illusrrms , esfec celebrandum , aut paulo ma- ior audiemium frequentia esfet exfpectanda, to- tics fere, ex isto acroaterio erat confugiendum ad vicinum Domini templum. Quod quidem reraedium novi exftitit trial i causfa. Ad templi enim amplitudinem tantus fieri folebat hominum jlliteracorum concurfus, ut oratoris vox ftrepitu perpetuo impediretur, nonnunquam et obrue- recur. (4) Huic igitur incommoditati occurrendum esfe, prudentcr cenfuerunt Viri Amplisfimi, rebus academicis Praeiecti : eaque causfa iam aliquam- diu in deliberationem ab iis misfa fuit , conful* tis etiam peritis arbitris et artificibus. Quo fa- cto, hoc negotium , fumtus pbstulans non exi- guos , fuit delatum ad Regem , qui , re cogni ta, plura millia ilorenorum ex aerario pu- bli- 11 O R A T I O. blico concesfit, his aedibus reficiendis impen- denda. Itaque inchoatus est , ante hos feptem fere menfes , operartim labor ^ deftruendo miiro intermedio , removenda veteri fupellectili , muro aultrali tectoque reficiendo* novo conclavi ad orientem aedifkando, atque his aedibus inftruen- dis cathedra fuperiore et inferiore , fubfelliis , or- cheftra, caeteris omnibus , quae vos contuemini, ad comttioditatem et ornatum comparatis. Quae dum parabantur, labore per hyemem non inter- itiisfo, nobis interim, facra academica publice facientibus, ab aeditimis concesftim fuit tem- plum^ quod ab loharine Baptista nomen habet; Senatui autem academico conveniendi locus fuit in conclavi, templo huic contiguo, apte inflructo: qua in re Vlrorum rpectatisfimo- rum benevolentiam , et de Academia bene me- rendi (ludiuftl, eqiiidcm, Seiiatus nomitle, pa- lam agnosco, gratoque profiteer animo. Sic igitur hodie divino mihi beneficio li- cuit vos invitare, ad festum hunc diem cele- brandurn, in amplificato ornatoque hoc audito- rio. Sic mihi officium fuic impofitum , e nova hac cathedra ad vos dicendi, totumque hoc aedificium veluti inaugurandi , five, ut ad reli- gio- O R A T 1 O. 23 gionis Chris tianae indolcm accommodatius dt- cam, Deo confccrandi. Tibi igitur , Deus Optime Maxinic ! pro no* vo hoc beneficio, gratias agimus, quas posfu- mus, maximas. Tibi hoc bonarum litcrarum domicilium pcrpctuo fie facram. Qui ex hac cathedra, ab hoc inde die, dicturi funt , auc ex infcriore funt disceptaturi , nihil unquam profcrant a vero , iusto , bonoque abhorrens, tibi, Sanctc Pater! displicens ! Nihil non pro- iicuum reipublicae, religioni, bonis literis ec moribus, Academiae , eius imprimis alumnis, in hoc acroaterio audiatur cernaturque! Quae uc rata fait vota , curae ac providentiae tuae hoc bonae mentis facrarium fuppliccs, Icfu Christi, Domini nostri, nomine, vovemus, commenda- mus, committimus. Tibi ut honorificum lit, ipfe, rerum nostrarum fumme Moderator, iubeas et faxis! In cum me devenisfe locum video , quo dice- re me oportcac , de rebus , quac , hoc magistra- tus 14 O R A T I O. tus meianno, Academiae nostrae evenerunt, five laetis, five tristibus. Quod cum aggredior, hudibus celebranda est Dei benignitas , qua plurima nobis contigerunc prospera. Haec incolumem fervavit Regem op- timum , Patriae Patrem, bonarum literarum tu- torem benevolentisdmum. Rex fidelem , nobis non uno nomine acceptum 9 elegit in dirigendis Academiis Administrum , Ewyckium, Philofo- phum, eumque Christianum , in his rebus cu- randis non novum , fed titulo ornatum novo ma^ iorem habente auctoritatem. (4 1 ) Quern cum fua praefentia condecorare hoc festum video , non posfum non humanis eum rogare verbis , ut , et fibi perfuadeat de honorc , quo ipfum profequi-. mur , et grati nostri animi apud Re^era fit in- terpres. Munifici Academiae Curatores falvi nobis fimc relicci , in his urbis noscrae Conful perpetuus , fenex fords et conflans. (4 2 ) Ex itineribus infigni cum fructu ad vitam fapienter inftituen- dam factis , reducem videmus Virum confultisfi- nuim , qui Curatoribus ab actis est et fecre- ps. (43) Sjngularum disciplinarum Profesfores una om-f nes R A T I O. 25 nes fucre voluntate, pro viribus pracftandi, quod fuarum csfe panium crederent. Qui non- nunquam adverfa laborabant valettidine , vcl ad alias fubinde Gvocabantur curas,(44; nihil magis dolebant, quain quod discipulis fuis decsfenc. Post R o s s y n i i ct H u i s m a n n i inortem , va- cuam vidcmus Fhilofbphiae theoreticac cachedram , led nihil inde detriment! fenferum eius cultores, postquam perhumaniter panes alias Heusdius, alias Schroderus fuscepit , uterque merito fuo ab iis valde honoratus, Ac fcio fane , neminem eorum alium defiderare magistrum , nifi animad- verterit , alterutri Viro , e nimio onere , inimi- nere affcctac valcttidinis periculum. Quod ut bo- nus avertat Deus , fingulos fustentans et conflr- vans, enixe precamur. (45) E Dei enim arbitrio toti pendemus: ncc vita, nifi ct aliis prodesfe posfit, nobis videcur exoptanda, Haec vcra fuit fen ten. ia Viri Cl., cuius productiorcm viram ct prosperiorem valctu- Jinem , hoc anniverfario die festo , faepius a Deo precati ftimus : (4 6 ) qui vero nuper, re* bus ereptus terrestribus , ad coelestcm illam ve- rae Theologiae fcholam est evectus, in quam ct nos , quotquot genuinae fumus fapicntiae ftudiofi , ad- a sii, ac tarn ccleriter proficiens, ut fagacibus iuvcnilium ingcniorum exploratoribus fpcs fucric fuborta , fore , uc , qui iuvcnis coetui Christia- no praeficerctur , vir aliquando Acadcmiae infigni ornamcnco esfet ct pracfidio. U 8 ) Nequc ca fpes irrita fuic. Postquam cnim decennium trans* cgerat in docendis moderandisque Christianorum coetibus Schcrpenzelcnfi , Elburgcnfi, Alcuia- rienfi, Medioburgenii et Magano, applatidcnti- bus doctis piisqne eorum fociis , huius Acadcmiae Curatorcs cum hue cvocanmt , anno fuperioris fcculi duodenonagcfimo. Ac fane cathedrae Theologicae eo temporc ornandae opus erat Vi- ro docto, prudcmc , flrenuo , forti, excreitato. Nupcr cnim, belli civills tempcstatc, qua repuHi ab hac Acadcmia fucrant I an us Valckenae- rius (49) et Petrus Nieu wla n dus , (50) eiccti Roscamus, (50 e: Saxius, filius, (52) natifragium quoquc fecerat H a m e 1 s v e 1 d i u s , doctus facrorum librorum interprcs , llrenuus re- ligionis Christianac vindex. (5.O Vivcbat quidem Vossius, fed fractis corporis animique viri- bus. ft8 O R A T I Q. bus. f 54) Burmannus iam octogenarius erat. ($5) Senescebat Bon net us. (56) Brownius hi- floriam ecclefiascicam docendam nuperrime fus^ ceperat , audientibus admodum paucis. (57) Nee deeraut aegre ferentes iacturam, quam in Ha- m e 1 . s v e 1 d i o fecerat A cademia. In civium dis- cordiis vix cuipiara licuerat neutrarum esfe par* tium : et fuppofiti erant ignes cineri dolofo. In his igitur temporum adiunctis , magna fuic de Royaardsii disciplina exfpeccatio. Quae ne vana esfec , hie mox faculcatis voluntatisque fuae documenta edidit luculenta. In lucem enim emi- fit, primum Orationem^ novi rauneris adeundi causfa habicam , pro ordinis ranone , qua Deus in patefacienda rellglone ufus (it: deinde Dia~ triben , dz divinitate lefu Christi vera , ita r fcriptam , ut ex ea oinnem cognofcas rationem , quam perpetuo fecutus est , in interpretandis , pro- bnndis ac defenclendis religionis Christianae pla- citis. Videbat enim, in tuenda doctrinae divinn tus patefaccae causfa , parum fystemati fcholafti- co esfe tribuendum, plurimum auctoruati facrorum librorum, adiusta Criaces et Hermeneucices prae- qepta interpretandorum. (58) Itaque, in fcholis Hjis , praecipue id egit , uc. , in interpretando Ve^ O R A T I O. 29 teri Novoque Codice , ct ipfc praeirct , et disclpu- los informarct idoneos horum librorum interpre- ter in coctu facro, cuius futuri esfent doctores et admonitores. Id ipfnm interpretandae et vindi- candae doctrinae divinae ftudium elucebat ex iis, quae ab eo, five Latine, five vernaculc, fimt cdita , ac nuper, donante Filio , in Bibliothccam Academicam illata, nominatim quoque ex ora- tionibus facris, quas, baud vulgari facilitate gravitateque , vernacule , non declamabat , fed ita pronunciabat, ut auditorum aniruos, et tene- ret attentos, et ad omnem pictatem Chrisda* nam flccteret. Praeterea f multos per annos , cu- ram fustinuh iaboriofam , in moderanda illustri Sociecate, pro dcfendenda religione Christiana, quam tempestive , una cura paucis atiiutoribus , condiderat patruus metis lohannes, Ecclefia- fles , dum viveret , Haganus , cuius favori , con- filio et auxilio quantum equidem debeam , hac opportunitate, graio profiteer animo. (59) Pro- vectiorc aetate, Royaardsius fefe etiam adiun- xit fodalibus , qui libris facris edendis ac do- nandis operam dant laude dignisfimam. Et, quan- do Hagae Comitum priraa habebatur Synodus delegatorum ex coetibus Christianis, in Belgio re- So O R A T I O. rcpurgatam profesfis doctrinam , ille , ex Acade- miae nostrae Ordine Theologico, una cum Theo- logis fenioribus Lugduno - Batavo et Groninga- no, a Rege lectus fuit, ad praeeundum confilio et fuafione. Qua in Synodo quam utilis eius fuerit praefenda et prudens modcracio , facile vi- dent , quicunque intelligunt , quae ab ea acta fint decretaque , et quam varia de iis nostra- tium fuerint indicia, (&>) Ac fane , quo provectior fait Viri Cl. aetas , eo fefe moderatiorem prae- ftitisfe videtur : et , quo magis ipfe videret cum prudentioribus , quid tempus postulet ec res , eo propius asfecutus videtur , quod.fibi ab initio pro- pofuerat. Sic igitur vita eius vario tempore ac modo profuit literis, Societati Christianae, nominatim huic Academiae eiusque alumnis Theo- logiae ftudiofis. Sed ille fuis etiam profuit. Quos enim, cum coniuge fidelisfima, e S cho- re ran a genre, apud Zelandos patricia, educa- vit liberos, unam filiam, tres filios , hos vidit ammo pariter ac corpore excultos , laudatos , pios denique in parentes : filiam , res eius domesticas , post raatris excesfum, diligenter curantem, filios natu maiores muneribus in civitate nostra cum laude fungentes, minorem vero, uno omnium ap- O R A T I O. 31 applaufu, Theologiac Doctorcfm in hac Acade- mia creatum , mox Euangelii incerprctcm , non diu post Patri fepcuagenario rude donate fucces- forem datum , hanc provinciam ftrenue admini- ftrantem, collegis acceptisfimum , discipulis ca- risfimum , cxoptatas fibi nuptias parantem. (^0 Quae res quanto feni , adverfa valemdine labo- ranti , fuerit gaudio dolorisque Icvamento , dici vix potest. Scilicet, qui antea valetudine frueba- tar intcgra, postrcmo vitae octennio, identidem laborabat arthritide , quae inferiores imprimis cor- poris articulos ita afficiebat, ut genua paulla- tim rigesccrent: quo ingresfus ei'factus est, primum difficilis , deinde perquam molestus , tandem prorfus impeditus. Accedebat, referentc Medico eius expertisfimo , Leonardo van Loenen, nephritis calculofa. Uterque morbus aliquamdiu dolores ei peperit valde acerbos, quos tamen fustinuit, animo patiente, fedato, Dei vo- luntati fubmisfo. Nee raro eum vidimus talem, qualis in rebus prosperis esfe folebat, hilarum, iucundiim , facetum. Et, quam vis lege esfe t fo lutus, ultimo tamen vitae anno nondum a leccio- nibus academicis fc abflinuit, fed fella, rods inftrtictci, in fcholam domefticam vectus, disci- pu- 32 O R A T I O. pulis inculcavit oSkia, ab Ecclefiae doctoribus et antistkibus praeftonda. Verum, inde ab au- tumno proxime exacto , in dies morbi invaluic violcntia, oinnes partium intestinarutn functiones percurbans, medicorum curam aspernans, vires pcnkus frangens. Quam cum fbitiret imbecil- iitatem , Icctionuffi discipulis promisfarum curam mihi demandavic. Caeterum, quam aliis mon- flravcrat ad beatas fedes viam, earn ipfe, duce Icsu Christo, unico hominum Confervatore ec Domino, iniic, animo promisfis Dei gratui- tis confidente. C^ 2 ) Sed quid ego vobis referam; quae Fiiii in Patrem pietas pro concione ubc- rlus expofuit : vos autem , ut fpefo , propediem , vcstro etiam cum emolumenco, eilis lecturi? Tu igitiir , amicisfime Gollega ! quod exfpe- ccanc plurimi, facias lubenter : ex eoque ipfe,cum confanguineis tuis Pa 1 risque optimi amicis, fola- .t-ium pcrcipias; leci.uris autem non exiguam at* feras util-'ratem! C 6 3) lure vcstro exfpeccabatis narrationem de vita Collegae, qui, per triginta et fex anno's , huie Academiae profuit. Neque filentio praetereun- dum cenfctis M e i n a r d u m Tydemannum^ qui discipulum- (bum R o y a a r d s i u m ,- post O R A T I O. 33 fedecim dies, in bcat.is fedcs est feciuus. Hie cnim, paricer atque ille, in hac Academia, primum didicit , deinde docuic. Et iurispruden- tiam cum literis , ab humanitate nomen habcnti- bus, ita coniunxit, ut, in utroque ftudiorum genere, doccndi pcricukim tuto facerc posfct. Itaque primum fcholam Leovardienfem bien- nium fere modcratus fuic. Turn, in Acadcmia I larderovicena , hiftoriam,cloquentiam et linguam Graecam docuit: nbi vix annum transegerat > cum fummo Wesselingio, Praeceptori fuo et fautori , daretur fuccesfor , in docendo lure naturae, gentium et Romano - Germanico. Quo muncrc x:um viginti annos et quod excurrit , fumma cum laude , functus fuerit 9 profccto , vi- tac fuac aetatem florentem ac mediam In huius Academiac cmolumentum impendisfe, mcrito di- cendus est. Sed , cum , anno fuperioris feculi .octogcfimo feptimo , per civiura discordiam , molestum ei esfct hac in urbe domicilium , cc Roscamus ex Academra Harderovicena hue evocarctur, (^5). Tydemannus maluit apud Gelros ei fuccedere, quam diutius apud Traie- ctinos cum eo habitare. (66) Cum vero , eo ipfo anno , vetus rcipublicae forma esfct reilimta t C ne- 3* R A T I O. neque toleraretur Ro scam us a Traiectinis ma giftratibus , hie vicisfim Tydemann o, ad nos- tram Academiam 'redeunti , fuccesfit. Sic vobis redditus, biennio tamen post, iterum Academiae nostrae valedixit, electus Ordinum Transifalaniae Graphiarius, Verum , mutata, Franco - Gallo- rum interventn, reipublicae cotiditione, eo fe munere ulcro abdicavic. (<$7) Ab eo inde tern- pore , Campis vitam egit privatam , utiiem iuve- nibus, nee panels , neque ignobilibus , quos^ hospitio exceptos, historian! docebat et iuris- prndentiam : donee, ab Academiae Lngduno- Batavae Curatoribus honeste invitatus, ad con- ficiendum bibliothecae Academicae catalogum y anno huius fecuii prime-, Leidam proficiscere- uir. Ibi ultimos tredecim vitae annos infumfk, in haec aliaque negotia, five civitati Batavorum literariae, five Academiae profutura. (^) Qui igitur vir, variam experrus fortunam, diu fuc- rat iacratus, tandem Tenex, tanquam e longa navigatione, in portum venit tranquilltim. Et- enim, Guilielmi primi in patriam reverfi : aeqtiitate ? locus ei honorificus, inter Academiae Ltigduno-Batavae Profesfores, datus est: quern paulo post, promulgaca nova Academiae lege , ita O R A T I O. J5 ica tenuit, ut rude donati nomjnc, honorc ec ftipcndio, frucrctur, Ordinis Lircrarii focius. Honoris autem ct -laecitiac caufac ci natae funt , uti aliunde, ita ctiam a filiis, quos praeclaros rcliquit ; quorum natu maximus , Ilenri.cus Guiliclmus, in Academia Lugduno - Batava luris eat Antccesfor, trcs nam minorcs ante bicnnium , ca in Academia, uno die creati func Docrores, .Bcrnardus Fridericus, Eccle- fiastcs Dordracenus , Theologlae ; P c t r ti s H e r- mannus, fcholae Tilenfis Rector, Liter aruw humaniorum ; Franciscus Constantius Cornelius, Juris Romani zt hodierni. Ita nimirum ifortcs crcantur fortibus et bonis. ( 6 Pj Erat cnim Tydcmannus incredibili doctrinal copia inflructus, ut mcrito cum dixeris Poly- hiflorcm. Innurneros ex omra disciplinarum ge- nerc libros , eosquc opcimos, legerat; plurima ex iis tcnacisfimae, qua pollebat , memoriae mandavcrat ; plurima item compcndiofc in ad verfaria fua retulerat; .quibus et ipfe , cum iu- dicio, in doccndo fcribendoquc uteretur , ec aliis, frequenter cum confulcntibus 7 prodcsfeu Qui cnim vir doctus , idem bonus orat , burna- nus, ac religiofus. Qui igitur lecrus erac nwl* C a ta- 36 O R A T I O. tarum Societatum literariarum fodalis vel mode- rator, Ecclefiae etiam Senatui et Synodo inter- im t , nee Societatis, Euangetii propagaiidi caufa condicae, gubernationcm detrectavit. Sed quid ego alias commemoro Societates, cum nostra Rheno - Traiectina , quinquaginta abhinc annis , condita fuerit, ipfo etiam Auctore? Cuius rei memoria cum, ante hos novem menfes, prae- eunte Goudoevero, celebraretur , ille , fe- nex octo-rmta trium annorum, nee tamen decre- pitus , diei festo, fua praefentia, decus et or- namentum conciliavit. (7J Sed festuni ilium diem reputanti fticcurrit mihi cogitatio Viri incomparabilis , qui , fimili facilitate et huinanitate, Lugduno Traiectum vencrat , la- niMelchioris Kemperi, quern , paucis post diernm hebdomadibus , repentina morte ereptum Academiae Lugduno - Batavae , quin et patriae et focietaci humanae , lugent ornnes boni : quern iustis laudibus posteritati commendarunt Oraco- res et Poetae. C/O Ille igitur, eo die, quam promtus erat et paratus , ad fententiam , de re- bus in disceptationem misfis, dicendam ct con- firmandam! Quam amice et familkriter nobis- cum, Coilega Leidenfis cum Traiectinis, verfa- ba- O R A T I O. 37 batur ! Quam hilaris et fcstivus crat conviva ! Quam ingenue et candide, fumto poculo, pro falute Academiac nostrae vota facicbat ! Scilicet , qui Academiac Lugdunenfis iura ac bona forti- tertuebatur, nostrorum quoque exftkit patronus. Quando , paucis post militum Gallo - Francorum iiigam ex hac urbe diebus, nomine Principis Araufiaci, Traicctum vcnkbat, reipublicae cauft, duo a Senatu nostro dele*gati cum adibant , ct r quam male habiii fuisfemus a Napoleonte et Napoleonticis , convmcrnorabant. Quibus iile, non nefcio, inquit, iniuriam pasfi estis. Turn fuum mox fpondere patrocinium. Ncc fi- dem eum fcfellisfe , eventus nos docuit. O uti- nam et eo femper ammo fuisfent Viri docti ! O utinam liberalitads fingularis, quam in Ken> p c r o admirati funt , exemplum omnes eum laudantes nunquam non imitentur ! Haec , quae fummo precor defiderio, non tantum funt optantis , fed ct fperantis, ac fere praefagientis. Equidem certe ita animates inve- ni, ab aliquo inde tempore, quamplurcs, et nuperrime Lugduno - BataVos. Quando enim oc- tavo Februarii die , corum Academia lustrum celebrabat quinquagcfimum , nostrae Academiac Sc- 3 8 O R A T I O. Senatus perhumaniter rogatus fuit, uc Rcctorcm et Graphiarium mitteret , ad eius diei folenni- tacem celebrandam. Et in nobis quidcm nulla fuic dubitacio , nulla mora. Itaque prefect! fu- mus Leidam : profecti funt e collegis plures , ct ex iuvenibus Acaderniae civibus non pauci. Nee diffiteor , eo me lubcntius huic obtemperasfc invitation!, quo conftantius tergivcrfatus fueram, quo tempore feholae fe*cundariae Traiectini Pro- fesfores vocabamur, ad fpcctandam novam quan- dam Univerfitatis Parificnfis particulam Leiden- (em, C? 2 ) -Nunc nos toto laetabamur anirao cum Lugduno-Baravis, de Integra Academia a Guilielmo Araufiaco primo condita: et no- biscum laetabantur dclegati ab Academiis Lova- nienfi , Gandavenfi et Leodienfi , uci ct athenaeo Amdelodamenfi. Ac fane eo affecti fuimus ho- nore , ab Aeademiae, et Curatoribus, et Pro- fesforibus, et alumnis, nominatim aDoctoribus, more maiorum creatis, qtii fperare nos inbct, fore, ut vicisfiin aliquando Leidenfes cxcipiaii- tur a Traiectinis. Sed , quafi ex itinere , redeundtim mihi esc *d ndstram Academiam , et iuvenes literarum iis operam dante^ Quorum ex ingenti nu- iac- O R A T I O. 59 raero lion niii duo nobis morcc fubfc ereptos, esc profccto, quod graco erga Dcuni fospicuto- rem agnoscanms anirao : pracferdm in diucurna 1'ebris fcarlatinae cpidcmia. Dolcmus auccm , fuisfe cos, unum Abrahamum Giciscram, Docctimanum , altcrum I a c o b u m W i t c i u in , I o h a n n i s , Ecclcfiastis Ziriczjccnfis filium , natu minorcm : utrumque ingenio , induscria , inoribus , valde commcndabilcm ; ucrumque coe- tui Chrisdano doccndo dcstinatum. Eorum ve- ro , qui Integra uli func valctuJine , plures, in omni disciplinarum genere, cgregios feccrc pro- grcsfus , quorum pracclara cdita func fpecimina. Nam dc.ctoris gradura, disceptatione, in folen- ni hominum crudicorum convcntu , fclicicer per- acta, confccuci funt , pracccr trcs Athcnaci Amilelodamenfis alumnos , e nostris undevigin- ti. (73) EC fumraos in literis humanioribus ho- nores adcpti func quinque iuvcncs. (74) Quod utrumque faccum esfc pucem , cxcinplo nullo, cercc rarisfimo. Unus iufuper diligentisfimus Li- tcrarum Oricncalium cultor, Ludovicus Gcr- 1 a c h u s P a r e a u , Collcgae coniunccisfimi fi- lius natu maior, Diacribcn, in hoc liccrarum gcnc- rc fcriptam, Pracfidc Patrc, iav publice defcn- dic> 40 O R A T I O. dit , ut optandum fit , haec quoque ftudia exci- tatura in , propofita laurea doctoral!. Verum , quam nondum adeptus est ab Ordine Literario, hanc ei propediem tributurum esfe Theologicum , fperamus. ^75) Alia quoque industriae praemia meruerunt tres cives nostri, qui, in certamine Ikerario alibi infHtuto , fuere , vel victores , vel victoribus proximi. Primus, Cornelius-Star Nu man, qui, ut antea in Academia Leodien- fi , ita nunc in Gandavenfi , Ordinis Literarii prae- mio fuit ornatus. Alter, Salomon Petrus Scheltema, qui, in Academia Lugduno - Ba- tava lauream reportavit, ab Ordine Mathematico. Tercius , lacobus Tichler, qui, in nupero certamine Theologico Leidenfi , victor! fuit pro- ximus. Haec igitur egregia fuere industriae do- cumenta. Mores autera fi fpectes iuvenum no- flrorum , eos univerfe multum esfe laudandos , equidem mihi perfuadeo. Mihi certe, Rectoris munere fungenti, nemo eorum defuit honore et obfequio: et, fi qui a me admonerentur, fa- ciles praebuerunt aures, ut adeo nemini feve- riori Rectoris" aut Senatus animadverfione opus fucrit, Mnlti contra, morum elegantia, huma- nitate ac pietatc, fefe commendarunt, Quando, pro- O R A T I O. 41 proximo menfc Novembri, nautac et piscatores, Hollandiae borcalis licus incolentes, naufragis, in extrcmo vcrfantibus discriminc , fuccurrerant , cum vitae fuae periculo, et ex his nonnulli de- merfi mortc inccricrant flebili fimul ct praeclara, iuvenes nostri primes inter fuere , qui viduarum et pupillorum cgestati opcm ferrent. Nuper quoque, cum magnam patriae partem aquae in- undarcnt marinae, clademque afferrent horren- dam , ab his ipfis collati flint bis mille et quingen- ti floreni, ad miferos incolas, qui bonorum ia- cturam fecerant, fubievandos. Et, quibus pro- pofitum fuerat, faltantium choris cives npstros delectare , ii , audita popularium ilrage, mox uno omnium confenfu iudicarunt, cum cpmmuni lu- ctu male concinere festiva gaudia , et , quae im- pendenda fuisfcnt in ludos faltatorios , ea potius esfe adhibenda, ad cibandos efuricntes, nudos- que vestiendos. Quid ? quod , in ipfa etiam lu- dorum et facetiarum iucunditatc , quam fmt urba- ni et polici , non fine voluptate vidimus , an- no fuperiori , ipfo Academiae die natali , fee- nas inflructas fpectantibus fenibus ac pue- Hs , viris ct focminis , optimatibus et plebeiis. Quo tandem honore profequantur mortuos, exi- (U- 4* O R A T I O. timatione dignos, docuerunt, ec univerfi, quo- ties, aut magiscri fui, aut commilkonis exfequias cohonestarent , et eoruin nonnulli, qui popula- risfui, lacobi Bellamy!, Zelandi, Poe- tae elegantisfimi , memoriam fervatam voluerunt, pofito adfepulcrum inNicoiai aede nionuraen- to, fimplicitace fua horum iuvenum ingeniura ee modestiam commendante. (7 6 ) Hanc igitur moram honestatem imitentur, quicunque earn tarn non ftmt asfecuti , ut videantur magis ex infiina nati plebe, et rusticos inter et fcurras educati. Hi fcilicet non posfunt non fibi ipfi et aliis nocere, ipfamque Academiam in viaipe- rationem adducere. Scio , aliquando malitiae at- tributum fuisfe famae malignitate , quod impru- dentiae magis et lasciviae iuvenili esfet adfcri- bendum. Sed discant paulo prudentiores , iftas , quas tarn facile admittunt , nugas , non ra- ro ad feria ducere mala. Abflineant vero im- primis a vexandis advenis , quicunque a viriditate ad maturitatera pervenisfe , hoc est, e novitiis veterani fubito exftitisfe 9 cenfcri cupiunt. Sed malo laudare,quam vituperare. Qui enim vituperio digni funt , vix me diccntem audient. Adfunt vero laude ac praemio digni. Et, in ccr* O R A T I O. 43 certnminc quidcm licerario, pauciores, quam an- quod quo modo factum fie , ncscio ; hoc ici'j, id ipfum quoquc aliis, hoc anno, acci- ili.slc Acadcmiis. Ipfi vcro audiacis, quacfo, quid (ingulf Ordines , do cxicu cercaminis inilictni , re- icrant ac iudiccnc ! ORCINIS THEOLOGICI huius cst argument!. Ad quaestlonem , quae Epistohc ad Hcbracos cum iis Epistolis, quas Paaiiinas csfc conftat, coiviparationem requirebat , ThcQhgorum Ordo tres accepit cor.imentationes , quarum nulla non laitdc allcntil dlgna csfe videretur. Prinia fcnibolum adfcripnim habebat: *Epsu* VTS rlzs ypztpzs. Culus fymboli non oblitus auctcr , in comparandis pluribus , quarum htc ratio hahsnda crat , S. C. vocibus doctrinis- que , hand contemnendam opsram pofuit et in- dustriaw. Pure autcm ac Latins ft rib en di ton/ilium et fectttus cst , tt pkrumque non in- f elicit er asfecutus. Quo magis dolcnda funt plitra , quibus has laudes obscurantur^ vitia. Alia enim ne memoremus , a disputation:* con- cinnitatc adco non commendatur haec fcriptio , ut 44 O R A T I O. ut fasplsfime auctor , tibi mo do fignificavit, quern fequi inftituerit 9 ordinem , mox ad alia quaevis, eaque longe a propo/itd via remota, divagetur. Item requirttur iudicil f ever it as , lima, conftantia. Unde fit , ut haud raro fibi ipfa non conflare atque adeo repugnare atiim- advertatur haecce disputatio. Culus itaque fcnptorl praemium merito Imp er tin non posfe, Theologi cenfuerunt. Huic? de quo dlxlmus , fpecimini praefer en- da -videbatur altek comment atlo, cm adfcri- ptum erat Origenis hoc dictum : lls, VOV^J.K.TSS, %. T. A. Quam enim industriae laudem illi tribuimus ; eadem , meliore etlam jure , huic tribuenda est; cuius nlmlrum auctor 9 hac com- mentandd quaestione, et labor is patknnam probaverit minime vulgar em, et totius , quod propofitum erat, argumentl , cogitatione ac fcriptione complectendi , laudabile admodum con m (ilium demon ftr aver it. Anlmadverfiones autem prodidit nee numero paucas, nee pretio leves, quae ad comparationem , quae Me In cenfum veniebat, recte inftituendam , omnlno vim fa- cere yiderentur. Nee exigua dos accedit or- dinis concinnitas materiaeque iusta, ut pluri- mum , O R A T - 1 (X 45 mum , in fuos locos diftributio. Cacterum ma- iores ctlain hae laudes futurae fuisfent , ft fcriptor, ficuti nunc ab aliis dicta fedulo col" legit, it a qucque fid ipfe in genii periculum fe- cisfct, atque ex hoc etiam fonte lucis aliquid argumento adfundere folerter conatus esfet. Et vero in tales fubinde digresfiones excurrit, qiuie minus ad praefentem caufem facer e vi~ derentur* Vel flc tamen ita placuit hoc fpeci- men , ut dignum cenferetur , quod, nijlpalmam praeripuisfet ea , de qua dicendum rest at, commentatio , aureo praemio ornaretur. Tercia dcnique disputatio allata est , quae hanc adiunctam habsbat tesferam : KcM$ ovrot 6 acyw, K. r. A. Cuius comment ationis auctor, Epijlolam ad Hebracos presfe fecutus , non id egit , ut ftngulas fcriptionis fuae panes locis diftingucret, diftinctasque ad disput ationis imam fumma'.n exitumque adduceret. Quod quidcm ut fecisfet , optandum esfe , Theologi cenfibant. Verumtamen impedimenta , quae fcriptori a minus commodo, quern fecutus erat, or 'dins , obiiciebantur , feliciter plerumque fuperavit. Et prorfus egregiae funt praeftantiae dotes , quibus haec iuprimis commendatur disputatio. Cu* 46 O R A T I O, Cuius quippe laude dignisfimus auctor^ a do* ctrind et Graced et Hebraic dj cdque critic dj rite paratus , tntlmam contraxerat familiari* -tatem cum facris , quorum ratio habenda erat y fcriptis , eaqtie it a- inter fe comparavit* ut ipfum fe in eorum menteni fenfusque penitus infinudsfe, liquido conflet. Demonftravit enim hdc in commentatione inveniendl folertiam , iudicii fubtilitatem , obfervationis diligentiam, refutationis , fi quando opus erat, fagacitatem* Praeclaram autetn eius diatriben fcribendi gc- nus ornat .pur urn , /implex , matcriaeque , quae tractanda erat., .iuste attemper atum, Quae cum it a fint , aitreo pr.acmlo condecorandam esfe , cenfuit Theologorum 'Or do hancce com- wentationem. Citius , cum fchedula aperta es- fet et histum ex amen in ft it tit um , aiiQtorcm esfe conftiiit luvenem ornathfimum PCTRUM HOFSTEDE DE n Acadcniid Candidatum. Tlicologlae in Acadcniid Qroningand Comment ationi autetn, ftipra memoratae^ Qrigcnh dicto: T& WWUTM, x r. A. in* O R A T I O. 47 fignlta crat , fecundas deferre, eamquc hono- rifico donare atque ornare launh testimonio^ idem Or do dec rev it. Et hmus igitur,postquam nominis ipfe fui copiam fecerat auctor , re- ft gnat d fcheduld, atque examine legitime in- flituto , fcriptorem esfe conftitit luvenem orna- tisfimum , IOANNEM PARE , Theologids Studiofum in Academid Rheno - TraiectinA. Tu igittir hue cfcende , praeclare'Groti! Ac- cipc pracmitim, quod dbi ct Academiae Croniiv- ganae, cuius ct ego alumnus fui, (73) honorificum e*t, non una de catifa. Nemo enim antea Gro ninganus in hag Academia co fuk ornatus : ne- mo unquam nostris Thcologiae fludiofis , hac in arena cercantibus , palmam praeripuit. Quod inccpisti , in eo perge felicicer ! . Atque ita di- gnum te praefta nomine, quod 'tibi nepoti datum est, Petri Hofstcdii, in patria nostra ec ecclefia Belgica celebratisfimi. Tibi, dilectisfime Pare! hoc lubens trado tcstimonium: quod, qtiain fit pulcrum , au- di- 48 O R A T I O. divisti. Gaudio mihi es; maiori etiam, quid inopinato ; maxime tu , quia hodie folus no (Iris ex commilitonibus. Perpettio fis gaudio parentibus , ^ a . Patre , Viro venerabili , non de- generans , fratri exemplum praeiens ! IUDICIUM ORDINIS ICTORUM huius est argument!. Indixit Ordo certamen Uterarlum Us ver- Us : de jure feminarum Romanarum defuncto fuccedendi? db intestato et ex testamento, hi- ft or ice It a agatur, ut appareat, quid ^ diver- fo temper e , in hoc capite , iuris fuerlt , et quae exftiterint causfae illius mutatL Accepit vero tres commentations , fuis di- ftinctas fententiis. Prima : Non iam prima peto Mnescheus neqae vince- re ccrto, Quamquam O! Alter a : Commodius videbatur , ita iura conflitui, ut plerumque hereditas ad masculos conflueret, fed iniquum vifum est feminas qnafi extraneas repelli. Ter- O R A T I (X 49 Ten la: In rebus magnis voluisfe fat cst. Omnes hae fcriptiones ea diligentia et re* rum copia funt praeftabiles , ut , licet in for- ma quaedam defiderentur , aemulus ft dcfuis* fa , earum quaeque praemto ornari potuisfet. Tertiae commentationis auctor iudicatus est reliquis fuperior conflituendis periodis , quas argument o , hi/lor ice explicando, convenient; idem vero in inquirendi ftudioj arte disferen- di et copia orationis a fociis victus , tamen cum laude certasfe dlcendus videtur. Primum fpecimen fatis bene est confcri- ptum ; fed limatiore cura fecundum. Erudi- torum oplniones et ad argumentum fpectantes Ufa-OS, ft quos confuluerit , vlx tamen indie a* vit commentationis primae fcriptor; haec vero in fecunda et laudantur et proponuntur et maiore copia erudltionis ad examen vocantur. Ex his caufis non dubitavit Ordo victorem fronunciare auctor em disputationis fecundae, HERMANNUM SCHULTZ, In Acad. Lovanien/l luris Candidatum. Ad caius disquifitionis laude s cum pr ope ac* D w- 50 O R A T I (X cedat prima* htilus fcriptorem Iqtere Or do tjoluit. Itaque data venia [cedulam aptrien- 4i , pjtujt- nomen ABRAHAMI ELIE PENNING, lur. Candidati in Athenaeo Amftelaed. Uterque autem. in inftituto examine rerum Qeritiam abunde probavit. Itaque et tu in cenarnine iuridico victor pracflo fis , ornatisfime S c h u 1 z i ! Ecce prae- mium , quod e difficili et praeclara reportas concertatione. Et tu nobis novum praebes ipectaculum , qui nondum ex auftralibus Acade- miis feliciter cum nostris itiyenibus certantem vidimus. Quae res tua in laucle est ponenda. Contende ad maiorem etiam laudem! Atque ita res tuas age , nt , in inflante Academiae Lo- vanienfis i\sto fcctilari quarto, more maiorum, renunciari tup posfis merito Juris Romani et hodierni Doctor ! (77) Tu deniquc, aellumatisfime Penningi! hpc gaudeas testimonio, meritis quaefito! Ab altero victus % victor tamen ex hoc certamine redis , ad Athenaeum Amflelodamenfe , ex quo mul- t.os egregie informatos videre foiemus, live cer- ta- O R A T I O. 51 taminis praemium , five doctoris honorcs , iufta petentes titulo. His cc quoque adfcripcum cu- res , tempore opportune ! Quominus plura, aut pracmia, aut testimo- nia , distribucre mihi liceat, ceterorum Ordiniun iudicia mox praclegenda impediverunc. IUDICIUM ORDINIS MEDICI his verbis fcriptum est : Or do Medicorum, ad propofitam quaestio- nem : Exhibeantur Hyofcyami nigri, pritnum defcriptio Botanica , ejusque hcrbac, radicis ec feminis analyfis Chcmica, delude efficacia hujus plantae in corpus animate, porro eius ufus Me- dicus, atque tandem noxae ex medicament! in- tempcsciva adhibicione oriundae , duas accepit tefponfiones , prim am lemmate infcriptam : II est peu de connaiifance, qui meritent autanp notre attention, que la Botanique dcs lieux , qui nous environnent. Fabregou: alter am, hi? verbis diftinctam : Latct anguis Tub herba : utramqiie laudibus fids non deflitutam , pro- pter lab or is et industriae vestigia in colli- gendis et refer endis aliorum fcriptorum testi- D 2 Tfl(h $i O R A T I O. mentis. Cum vero in fpeciali expofitione pri- mae et fecundae partis hulus qunestionis , Au~ ctores non bene perfpexisfe videantur mentem Facultatis, quae n&n fimplicem indicationem peracti a Virls Claris fimis laboris , five ad detegcndam principiorum huius plantae mixrio- nem , five ad eius efficaciam in cor pore animali demon fir andam , fed rcpetltis denuo experimen- tls ill ud argumentum confirmatum voluerat, et praeterea in proponendo ufu Medico , qui ex, fanis Therapiae rationalls regulis pen de- buerai , non fat is appareat fcriptorum judi- cium^ Facultati vifwn est , neutram harum fcrlptionum praemio decor art posfe. Doluit interim Or do Medic orum , teruam re- fponfionem , aureis K 1 e i n i i yerbis infignitam : liberam profiteer Medicinam , nee ab antiquis fum, nee a novis, utrosque, ubi veritatem co- Iunt 7 fequor, feritis admisfam , cum priori- bus, ex kge nobis praefcripta, non potuisfe comparari , cum plura nobis exhibuerit judicli et laboris vestigia, adeoque accuratiore ex ami- ne dlgna fuisfet. IU- O R A T I O. 53 IUDICIUM ORDINIS PHILOSOPHI ET LlTERARII buiusmodi est: Or do Philofophiae Theoreticae et Litt. Hum , fid propofitam quaestionem : Quae fuic politica Belgarum conditio, tcmporibus Elizabethae, An- glorum Reginae? Quae fuisfe viJentur hujus Reginac in patriam nostram confilia ? Quae he- rum confiliorum in res nostras vis fuic ec effi- cacitas ? unam accepit comment ationem^ his C i c e r o n i s vcrbis infer iptam : Hominis esc propria veri inquifitio. Qua confcribenda Qr~ dim probavit Auctor industriam, fludii asfi- (htitatcm, pr ogres jus item in Hi ft or ia cum itniverfa Gentium receniiorum^ turn praejer* tim Patnae nostrae ; nee tamen it a Cartes fuas peregit^ ut digmis haberetur , qui praz- mium reportaret. Nam res hhtoricas dili- genter expoj'uit , non inJagavit accurate ant dijitdicavit. Nee vero effecit , ut Elizabethc/e in patriam nostram confilia , ex fact Is monl- mentisque his tor ids , quodammodo pate rent. Quae CUM defidtrarentur, taittuni abfuit , nt 54 O R A T I O. compenfaret ea orationis commendations, ut fcrmonc ttfus fit fere fordido et vltils rcferto. Denique hoc est lUDICIUM FACULTATIS MATHESEOS ET PHI- LOSOPHIAE NATURAL^- Ad quaestioncm Zoologlco - oeconomicam : ex- ponatur Apis mellificae, Linn, fuccincta Anato- me, Hiftoria naturalis et ufus oeconomicus , ad- hibitis et dijudicatis vetertim et recentiorum hac de re obfervationibus et experimentis , unum duntaxat Facultas accepit responfum, hoc letn- mate mfcriptum : Solae communes gnatos, confortia tecta Urbis habent &c. Virgil ius. Quamquam commentatlo autoris diligentiam et praecipuorum llbrorum, qul hanc rein il- lustrarunt , notinam indicate quaestionem fa- wen non fans accurate et perfplcue tractavlt. In pane etiain oeconomlca plura defiderantur. Praeterea Latlne fcnbendi ratio barbariem re- O R A T I 0. 55 re fen , et fcriptio atque coinmentatio ipfa ab. apographo ita corrupt a fuit, ut pluribits locis vix intelligi pvsfel : quapropter Facultati non dlgna vifa fuit, quae praemio ornaretur. Ad quaestionem Mathematicarn nullutn obla- tum fttit refponfum. Scd ecce novum , qucm nova alacritate iuvc- nes gcncrofi incanc , campum ! Thcologorum ordo bane proponcndam duxit quaestionem. Quibusnain partibm fibi*invicem fimiles funt facri lavationis et coenac rims a Chriflo in- ftituti ? Quis huius comparationis est ufus , in iudicio de utriiisque rifus indolc, legitimo ufu ac fruetu falutari? Ab lure Confulcis hacc exhibetur quaescio : Afylorwn apud praecipiias gentcs, antiques et recentiores , origo , ufus et abufus tradantur at" que cxponantur. 56 O Jl A T I O. Medici , quam hoc anno propofuerant , quae- ftionem , cum adiuncta admonitione , repeten- dam duxerunt, hunc in modum : Dilucide et breviter exponantur Hyofcyami nigri, primum defer iptio Botanica, eiusque herbae, radicis et feminis analyfis Chemica-, deinde efficacia huius plant at venenatae in corpus animate i porro ems us us medicus y at- que tandem noxae ex medicamenti intempesti- va adhibitione oriundae. Facultas Medlca iterum hanc quaeftionem proponens , monet , imprimis in fcriptori- bus, qui hoc argumentum tract are vetint, defiderari) ut non aliorum tantummodo proferant experiment a et opiniones, fed praeterea ilia , quantum eius fieri posfit , repetant 9 has vero ad re gut as in Thera* pia gtnerali traditas prudenter diiudi- cent , neque negiigant fcriptionis Latinae perfpicuitatem et puritatem. Ordo Literariorum et Philofophorum hanc proponit quaestionem ; Quac O R A T I O. 57 Quae fuit fub (inem Saeculi XL gentium FAtropearum condltio ? Quid causfae fulsfe vi- detur, ut bella eo tempore fusciperentur facra? Unde explicandum , bella ilia , per duo pro- xima faecula , et tanto ardore , fulsfs gesta? Mathematici ct Phyfici quaestiones, fupcriori anno propofuas, modo praelcctas, itcrandas es- .- fc cenfuerunc. His igitur peractis, unum fupercst, quod fe- lix faustumquc esfe iubeat Deus ter Optimus Maximus! Decreto regio , fuccesfor mihi da- tus esc lanus Richard us de Brueys, Vir. Cl. Quern ergo huius Academiae Recto- rem, in hunc, quern ingredimur , annum, re- nuncio ac proclamo. Tu igitur, Collega con- iunctisfime! locum, tibi destinatum, cape! Salve, magnifice Academiae Rector, iterum- quc falve! Quicquid est huius et honoris et oneris, in te devolvo. Valetudinem opportu- nam tibi ex animo gratulor. Nihil tibi defit ad earn confervandam et firmandam ! Quae mihi Rectori grata acciderunt , iis tu , et quoad fieri posfit, pluribus quoque frucre ! Te Rectore , fal- 5$ O R A T I O, falva fit, et vero etiam crescat, Academiae laus et ialus! Ita tu , Pater coeiestis , faxis ! Tibi , pro omnibus hodie commemoratis beneficiis, uti et pro auxiiio dicenti praeftito , fit laus , honor ec gloria in aeternum ! AN* ANNOTATA AD II A N C ORATIONEM, i fcripta menfe Mar no 9 a. 1826. (i) Jtv.ectoris mimere functus fum , primum anno academico 1798-1799. iterum annis 1811-1816. Itaque, ex orclinc confueto, milii, anno 1824-1825. hie magiftratus tertium non fuisfet gerendus , niii duac interccsfisfent cansfae inopinatae. Quarum una iuit in adverfa valetudine Cornelii Gui- 1 i c 1 m i d c R h o e r , ICti , qui propterea , quic- quid Acadcmiac rcctioni adiunctum est honoris ct orieris, anno 1816. deprccabatur. Cum igitur Her- manno Arnt2Jenio, alter! Ordinis luridici fo- cio 5 eo ipfo anno Graphiarii partes csfent denian- dandae , Rcctoris provincia , praeterita lureconful- torum Facilitate , a Thcologico ad Medicorum Or- dincm translata cst. Altera eaque principalis caus- fa in eo crat , quod , incuntc anno academico 1824-1825. ex Ordinis Theologici fociis, unus , Gabriel van Oordt, rogatu fuo , honorifice a Rcge crat misius , reliqui duo , II c r m a n n u s B o u- nian 60 ANNOTATAAD in a n; et H e r m a n n u s Johannes Ro y a a rd s , nondum integrum annum in hac Academia docen- do transegcrant , atque adeo , e legis Regiae prae- icripto , art. 250. ad earn regundam vocari baud potcrant. (2) Unica , quac mihi fuperest, filia , Eliza- betha Conrada, nupta Antonio van We- t e r in g , Eccleliasti Purmerendcnfi , tempore hye- niali anni 1824. febri catarrhali graviter afflicta, Deo tamen fervante, mortem e propinquo minan- tem eifugit , redciita marito , liberis , parentibtis. Verum uxor mea , fidelisfima per viginti et tres fere annos vitae meae focia , C 1 a r a I u d i t h a Nag el, ineimte illius anni hyeme, e periculofis- fimo intestinorum morbo falva quidem evaferat, mihique, hanc Orationem habenti, tanquam e mor- te reddita erat ; menfe autem Octobri anni 1825. in fimilem recidit morbum , multisque cruciata do- loribus , quos tamen patienter, fide Euangelii pro- misfis habita , fustinuit, tandem, die 16 Decem- bris, mihi meisqim e priori coniugio fuperflitibus liberis, luctuofa morte est erepta. (3) Quod haec dicens verebar et fere praevi- debam , accidisfe doleo. Qui turn aderant , horum- non exigua pars questa fuit, de voce Oratoris pa- rum diftincte audita. Cuius rei catisfa cum videre- tur peritixS harum rerum arbitris quaerenda , non in ipfo dicente, fed in dicendi loco, multum deinccps laboratum est , ab Academiae Curatoribus , huius an- O R A T I O N E M. Cl anni Rcctore, disciplinarum - Phyficarum Profesfo- re , et artificibus , ad mcdelam huic nialo adhiben- dam : cui ut labor! cxoptatus refpondeat eventus , valde opto ac fpero. (4) Domus , quae a duobns inde feculis fuit aca- dcmica, una cum templo , quod S. Marti no di- catum fuit , aedificata fertur feculo xi. refecta fe- culo xni. DC priori illo hacc fcribit Johannes dc ttcka, in Chrutiico , pag. 38. in vita Addbol- di Episcopi xix. Rheno-Traiectini. Anno Domini 1023. Trajectenfts ecckfta per Adelboldum Pontifi- ccm magnoperc fupercxtructa fuit ; ad citjus dcdi- cationem llcnricus 1m per at or cum 12. Episcopi s Trajectum advcnit, qui candem Ecclefiam vi. Ca- hndas Julii mctifis ^ nnanimi bcnedictione confccra- vcrttnt , et cum magna fokmnitate honorifice dedi- carunt. Anno Domini 1027. v. Cakndas Dccem- bris Adelbolclus Episcoptts migravit ad Dtminum , postqyain annis xvm. Trajectenfc rcxisfct Episco- pittm , qui fepulttts rcqitiescit infra tectum ecckfiae Traject. quam ipfe dec enter aediftcavit in honor em fancti Martini fcrenisfimi Confesforis. Incertus Auctor, apud Wil helm urn He dam, Hiflo- riae Episcoporum Ultrajectenftum , pag. 109. in ejusdem Adclboldi vita: Nova , inquit, Ecckfia S. Martini in Trajecto conjlructa et dedicata cst a xn. Episcopi s vi. Cal. Jit lias , Anno M. xxiv. Et, paullo post: Anno M.xxvn. obiit Adelboldus E pise opus , cujus excellens fapientia mult is not a est , tt qui fttmmae virtutis vir et conftlii ubiqut prae- di- 62 AN NOT. ATA AD die at itr. Si de hoc cuiquam dubitarc vifum fuc- rit ,rcfpiciat Tr aject urn diver ft s operibus ab ilk au- ctum. et ornatum , ibidemque novum Monaflerium fancti Martini miro ingenio ab eo fimdatum et or- dinatum , et mira cekritate panels annis pene ad perfectioncm perductum. IpfeHeda, ibid. p. no. jiddboldus , inquit, in actibus bcUicis parum fortu- natus , in admimflratione et rcglmine fuo pruden- tisfimus , animum applicant ad augment urn Religio- nis et dlvini obfequii , hcorumque- facrorum colla- pforum inflaurationem , ecclefiam Trajectenfem a Baldrico (Episcopo Rheno - Traiectino xv. qui hanc urbem, a Danis deftructam , inftauravit , a 934.) inchoatam^ fecundum aliquot continuavit ^ fecun- dum alias , dim to prior e opere a fundamentis no- vam baftlicam magnificentius octennio exftruxit. Et , paucis interiectis , addit : dedicata est autem vi. CaL Iidii , M. xxm. In Mcmoriali major is Eccl. Traj., referente H. S. V. H. (h. e. Hugone Francisco Van He us sen:) in Hiftoria Epi- fcopatuum Foederati fietgif ,Tom. I. pag. n. haec lecta fuerunt: v. Kah Decembr. obiit Adelboldus Epi scopus reparator et fundator Ecclefiae noflrae: undc dantur duae librae et pulfabitur ter cum Campana Episcopi , et habcbit Campanarius iv. den. Sed ipfae hae aedes renovatae dicuntur feculo decimo tertio. Job. de Beka, Chronici pag. 88. in vita- Henrici , Episcopi xxxvin. haec rcfert. Anno Domini MCCLXVII. pridie Nonarum lunii 9 Henricus Episcopus requiev.it in Domino , postquam idem annis xv. victorious pracfuisfci Episcopio. Hie ORATIONEM*. 65 reverendus Pater ad fundamcntum novae fab ri- cae Trajectenfts Ecclefiae, lapidcm primitivtim im- pMt. VV i 1 h e 1 in u s H e d a , Ilifloriae laud. pag. 214. in ejusdem Hcnnci vita haec tradit : Videns etiam Ecclejiam major em Trajectenfcm ob vetttfta- tern minantem ruinam jecit fundament a celebrioris , atquc firmioris Qperis , prout Bafilica jam confum- inata ostendit. Arnold us Buchelius, in ann. ad 1 o h. d e \\ e k a lib. 1. p. 92. Extat , inquit , tabula in hoc (Martini) tcmplo fufpenfa , quae con" it net annos fundati cl r&flaurati hujus tcmpli minio not at os ; cujus postrcmi hi v erf us : Denique pracful Henricus coepit hanc renovare fuam Ecclcfiam^ Regis Guilielmi temporc. Quocirca , in Hill. Episc* foeder. Belgii laud. Vol I. p. 2. Ecclejia hacc , inquit fcriptor , a ruinis fub Ann. 1015. magnificcntius reflaurata per jidclboldum , atque per Henricum Viandenfem Ul- trajectinos Episcopos , Anno 1224. ad praefentem- form am deduct a , adject a Anno 1321. celeb ri ac fajligiaia turri. Conf. etiam H. V. R. (h. e. licnr. van Ryn) Aantckcningcn op de (vcr- taaldc) Bcfchrijving van 't Utrechtfche Bisdom. L D. bladz. 131. Cacterum legi mcrentur hi ipfi fcriptores, de facris refcrentes acdibus , S. Martino dicatis , iam antea collapfis , quae his , magnam partem , in liunc usque diem fuperftitibus , locum fecerunt. Mi- nime vero negligendus erit Anton. Matthaeus, qui ici-ipiit Futidationcs ct fata Ecclcfiarum^ prat- fir. 64 A N N o T A T A A n fertim quae Ultrajecti , et in ejusdem fuburbiis , ft pasfim alibi in dioectfi. Lugd- Bat. 1704. Lib. I. Fund. I. Quibus adde eiusdem de Nobilitatc Lib. II. cap. III. Amft. 1686. (5) Conf. Ant. Matthaeus, de Nobil.it ate , Lib. II. c. xxxni. xxxix. Lib. HE. cap. i. Lant- brief van BisJ chop jirnt van Hoern , gegeven in V jaer om Heeren Dufent drie hondert vijf en fev en- tig , in Job. van de Water Groot Utrecht sc h Placaatboek , I. Deel , bladz. 29 , 30. et Tegen- woordige Staat van Utrecht^ (five Tegenwoordigc Staat van alle Volken^ xxi. Deel.) III. Hoofdft. (6) Varias , de hac appellatione , fententias vide- fis apud Matthaeum, Fundat. Ecclef. pag. i, 2. 4. et in Hi ft. Episcop. feeder. Belgii, antea laud. pag. 2. (7) Gonf. Narratio de Illuftris Gymnafii Ultra- jectini inauguratlone , ima cum Qt ationibus inaa- guralibus edita , Ultraj. 1634. etArnoldi Dra- kenborch, ratio Panegyrica in natahm faecu- larem AcadcmiacTrajectinac. Traj.ad Rhen. 1736. (8) Conf. Ant. Matthaeus, de Nobilitate , Lib. JI. cap. XLVII. , (9) Quae hac in caufa a. 1528. publice fuere acta et fcripta , fingula e monimcntis edidit Jo h. van dc ORATIONEM* 65 d c Water, Groot Utrechtsch Placaatbock , L Deel, bladz. 1-28. (10) Ordincs rcgionis Rheno-Tfaiectinae, die 27 Novcrnbris , a. 1536, hac de re, apud Comitcm lloogilratanum quest! fum liis verbis. Item , hief en boven foo werden die Staten in kleyne lichtc jaakcn , tc wceten , eenen brief te lee fen , Rcquefltn van den jlaten ^ rcnten ende andere diergelyke tc appoinctercn , dihvili ende menigwerf in dc Cancc* faye\ flaandc by Vreedenb'trg, fonder eenigc dis* crctic gcroepai , en moeten aldaar eompareeren in allc I'crgfideringcn van dc Staten j'aakcn , am die j'aakcit tc tianddcn en te commnniceren , het welke etn feer onbeqnamc plaatfe is , aan de ecn 8yde van de Stad Utrecht jlaande, en is feer klcyn , foo dat elck van den Staten aldaar geen vertreck en hebben , om elck apart en byfondere met fyn Staat te mogen bera~ den , dan moeten onder den blatwen Hemel in den rcegcn , hagel , wind ende fnccmv flaan , &c. waaf inne wcl bchoort gcremedieert , ende cen bcquamt final Cc geordineert te werdcn. Haec refert Joh< van dc Water, lib. 1. Vol. II. pag. 972. Erant co tern pore Curiae Provincialis Cancellaria co]locata in veteri Orphanotrophco , vicino arci ^ quam pads tuendac causfa (Iractam voluerat C a r CM 1 u s V. proptcrca Vrcdcnborch dictae. Id quoct refcrt M a 1 1 h a e u s , de fundat. Ecclef. p, 1153. Ill istis Curiae Cancellariis ^ Ordines , a. 1536 et 1546. congregates fuisfe , conliat ex iis, cjnae E Ant, 66 A X N T A T A A B An t. Ma 1 1 h a e i induftria confervavit , in libris de Nobilitatc^ pag 688. Verum , ex hoc Orpha- notropheo veteri , Cancellaria , a. 1570. fuere trans- portata in aedes 111. lani van Rcnesse, Domi- ni in Wilp , a tcrgo arcis dictae Clarcnborch , ini- quitate Phi lip pi II. publicatas, in qiubus turn Ordinibus quoque datum fuit ienaculum. Conf. Matthaeus, de iurc gladii, p. 625. et de nobi- litatti p. 689 Add. Petrus Bon dam, ann.&d Orat. fecuL de Foedere Traiect. p. 43, 44. et in Sylloge anecdotorum , (yerzamdlng van onuitgegee- yme flukkcn , tot opheldering der IZaderlandfche Hiftoric ^) Vol. III. p. 288-290. 312-318. In his igitur aedibus congregates fuisie Ordines , ab co inde anno , usque ad extremes dies menfis Sep- tembris vel primos Octobris , anni 1577. colligitur ex corum decretis et epiftolis , in lucem emisiis a Bondamo,. in eadem Sy/toge , Vol. I. p. 2:8. Vol. II. p. 118. 136. 186. 197. 201. 203. 225. 443. 260. 294. 363. 386. Vol. III. p. 37. 145. 158. 218. 227. 280. comparatis cum iis,quae,de his aedibus, aRenessco, eo anno recuperatis, etde Ordinibus in Capitularem domum S. Martini rcverfis, tradita funt Vol.111, p. 313. et Vol. IV. p. 59. 109. ' Aliquando eos in aedes Gubernato- ris couvenisfe, docet fcriptor libri laudati : de tcgemvoordige flaat van Utrecht, p. 209, 210. Nee dubitare nos hac de re fmunt ea , quae M a t- thaeus, de fundat. Ecckf. p. 253. cxcerpfit ex edit-to anni 1530. Credibile quoque est , Ordinum que- qucrelis , a. 1536. prolatis factum tuisic, five mox , live deinceps , ut paullo maior ipiis commoditas pro- curata i'uerit in aedibus, Curiae provinciali dellina* tis. Certc huius rci fpem dederat Gubernator , in rciponib huius argumenti : Menfal den Statcn doeti alle gcrieflykheyd , dat zy bcquamelyk fulkn mogcn in de Cancelarye vergaderen , tn (is het noot) elcxapart vertrecken. Vid.Van dc Water, 1.1. Et qtiando Ordincs, a. 1575. denuo candcm causfam ur^crent , apud R e q u e s e n i u m , Duels A 1 b a- n i in gubernanda Provincia fticcesforem , non rc- peticrunt id, quod antca questi fuerantde nccesiitate Tub dio itandi. liar urn querelarum mentionem inii- ci: diligcntisfimus rerum eo tempore in regione llheno - Traiectina gestarum icriptor , Salomon B o r , Oorfprongk , begin en Vervolgh dcr Ncdcr- landfche Oorlogen , Berocrtcn en borgerlyke Oncenig- ., Lib. Vil. ed. 1679. Vol. I. p. 578. in eo tamen minus diligens, quod quae fuere acta a. 1575. referat ad a. 1574.* libellumque ab Ordi- nibus datum ad Requesenium non integrum red- dat. Bond a in us quoque non mil partem eiuscum lectoribus commimicavit , in Sylloge laud. Vol. III. p. 314-316. Quare equidem huius libelli c quern rara nacrus fum opponunitate , copiam dabo ; id quod legemibus non displiciturum esfe tpero. E a An- 68 -ANNOTATA A t> A R T ' EN OFT CONDITIEN SUPER PSENTATIONE. (*) Hoe- wel die Staten van den Lande van Ptrcekt wet meijuen fijn Ex ce , foe bij monde van haerL Commisfaricn , ah bj andere voergaende Jupph- catie en.de fchrifturen genoechfaem verthoent te hebben , dat fj meer dan ouer betaelt hebben , tghene fij I, om van die petitie van den honder- flen , twintichften , ende thicnjlen penninck ontflegen te warden 7 voertijts gheprefenteert hebben , dat occk die jladt ,, jleden ende Landcn van Vtrecht doer die menlchfuhlige groote cos ten lajlen ende fcha- den , die fij 'gedaen gehacfa ende gedragen hebben , vande welckcn fij ah noch jn jeghcnwoerclicheijt egheen verlichtenisfe en vernemen , eghcen mauht of- te bequaem middel meer en hebben om jijne Mat. enighe v order f Lib u en tie te mocghen do en , jae dat- men hemL niet alleen gheen meerdcr last en be- hoert op te Icggcn^ maer compasfie ende medelijden met hcml. te hebben , ende fulcx jn alles te ver- fchoencn ah frontier en wefende , van de limiten van de rebcllen ^ ende liggende jnt middel v and en brant van dit jeghemvoerdich ciuil oerloch , op dat die Stadt fteden ende Landen van Vtrecht jnt eijnde jnt ghe- heel niet vcrwoest gedefoleert ende verlaten en war- den. Nochtans aenmerckende den groten noet daer jnne fijne Mat. jegemvoerdelick /y, ende willendc thocnen die goede affectie ende grote getrouheijt die ' fij (*') h. e. Conditiones , quibus Ordines Hifpaiiiae Regi olTerunt ingeutem pecuniae poflulatae partera. O R A T I O N E M. 69 fij ahiit tot pjjie Mat. gchadt cnde gcdragcn hcl~ leu , J'onden nodi te vrcdcn jljn , jndie plactfc van allc punctcn cndc articulcn bredcr v crime It cnde be- grcpcn jndie propofitic haerl. gcdeputccrdcn jn Julio lestlcden gedacn , cndc alhicr fchriftcl. oucrgtbrvcht ftjnc Ma*, tc confciUcrcn die fommc van vijftich diiijfcnt, karolus guldens ccns , clckcn gulden gere- ktitt ten prijfe van veertich groten vlacms , d^wclc- /t' pncr aide j'uucr fullcn gacn tot ocrbacr cndc prof- fijt van fijndcr Mat. fonder cnighc affcortingc ^ boucn (indcrc gcli/cke hondcrt cndc vijfiigh duijfcnt guldens , d'wclckc tot ordclc vonnisfe cndc difcrctie vandc vocrfz. Statcn , fonder dat die vandc ft nan- cic oftc ijmant andcrs van fijndcr Ma**, wcgcn^ dicns hem fal mocgcn moijcn oftc ondcrwijndcn^ gc:mpfaifcert fullcn warden tot betalingc vandc contribuiicn Icningcn vuljtzcttingcn cndc dicrgc- lijckc faccken , cnigc continued vocrgacndc jacrcn gclcdcn cndc gcdragcn lot behot/ cndc notoir prof- fijt van fijndcr Mat. blj die van dc icrftc endc twe- de Clergie , zoe jnt gcncracl^ ah jnt par tic it Her bljdcn Camdacr vandc flal.cn , cndc bij die Stadt ftcdcn endc dor pen v and en Landc van Vtrecht , montcrcndc noch vcrrc boucn die vocrfz. fommc van homier t cnde vijftich duijfcnt guldens , foumctit al defcn acngacndc jn pertinent c rekcningc wilkn brengcn, encnverre Jijn Ex c *. gclieffde vuijtcn naeui cndc van wcgcn ftjnc Mat. heml. te ace or dc rut defe nauolgendc punctcn cnde articulcn. I. Ende ient dat Jifn Ex* gelicucn fal die h fled en aide Land en van Vtrcchk dacr ghccn 70 N N O T A T A AD ghcen garni focnen not click fijn , van nu voenaen vande foldaten fontlasten cnde ontlast te laten ., . ende jn fonder heift die (tadt Vtrecht , die nict jegcn- ftaende hct quaet traictcment hemL bijden Plartogt van Alua bou.cn recht ende redenen gedaen , fijnt Ma*, getrou gebleuen js , ah vck omliggende fte- den affweecken, daer oeck acht veendelen burgers op wapencn geftelt fijn , die de nachtwachle hoitden , cnde oeck de dachwachtc jndie poerten met die van de gheestelichsijt) den ' Hone Prouinciael , Add ^ en- de andere vande principaelfte \andcr ftadt , daer grote menichte van ghecstelicheijt refideert 9 daer feer vede catholijcke foe- partlcidier ah Officiers ends dienaers van fijnder Afa f . vttijt Hollandt geweecken hem onderhouden , ende daer bouen dijen fijn Mat. een Cafteel hecft , foe datmen hem van de voerfz. Stad , fonder cnige andere garnifoencn wet verfee- kcrt mach houdcn , welcke artijckd fijn Ex ce . die voerfz. ft at en oeck mhsdien te licht dicker be/wire te accorderen , gemerckt die grote ende excesftue Ikosten lasten fchaden ende fwaricheijden , die fijL nu continuelick den tijt van adit jaeren ende jn fonder heijt defe laejle verlcden drie jaeren geledcn hebbcn , ende noch jegenwoerdich onuerdrachlick lij- dcn, ende geduerende defe orloge ly'den fallen moeten , fonder dat fij daer van verlicht ofte ont~ last fallen conncn warden 9 ofte oeck jn tijden van met daer van ontlast bcgheren te blijuen. Soe fij Jeffs tot mcer tijden ah hem}, des van no ode dock- te te wcfen , garnifoen aengenoemen ende verfocht hebbcn^ cnde, incrckcl. jnden jaere fes endefestk'i ten O U A T I N R M. 71 vanden ierflen Trouble , # /; <# oec-k jnt gehcel aff jlellen, ende and ere indie ptaetfc furrogeren* ende dit al fonder dat fij gthouden fallen fyn enich cinder confent oft octroije van fijne Ma*, dacr van te lichten. 15. Be holt elicit oeck dat fyns Mat. dU voerfz. flaten fladl fleden noch plettte Landwi van Vtrccht jn fes naeftcoemcnde jaeren mit ghccn anderc be- ~dcn , fchattingcn , imp'jfttien , nock ftibucnticn en fal be f Liar en , op dql die voerfz. Land en, die nit acht 9o ANNOTATAAD jaeren lanckgenoech continuclick foe jndie voergaen- den , ah defen trouble ende midddretijt bij die fpacn- fche foldaten deerhcke geaffligeert fijn gcweest , en- de nu jegenwoerdelick tot een extreme defolatie en* de bederffenisfe fijn veruallen , een weynich moeghen refpireren , ende haeren afem vcrhalen. 1 6. Dat oeck fyne Mat. verbieden fal alle Gou- uerneurs generael ende particulier , die van den Houe van Vtrecht , Coronellen ^ Capiteijnen Plophaj- den , beueelhebbers 9 ende alle anderen Officieren 5 dat fijL van nil voerts aen gheen vuijtfettingen en docn noch laten gefchieden , noch jndie jleden 9 noch ouer den platten Landen van Vtrecht 9 hocdanich die oeck f oude moeghen wefen 9 gelijck nu , Godt betert , dagelicx gefchiet js ende noch jegenwoerdelick aen alien hoecken ende cant en gebuert tot omierdrache- licke c often ende fchaden vande voerfz. Landen 9 en* de cleljn proffijt van fijne Mat. mer wel tot groo- ten voerdel vande voerfz. Gouuerneurs , Capittij- nen , Hopluljden ende Beueelhebbers , gelijck men des dagelicx voer ogen fiet , want jndien alfulcke ongc* woenlicke manleren van doen^ voer defen tijt jndie voerfz. Landen noijt meer gefien 9 niet affgeflelt en fouden warden .> ' fouden d "* voerfz. Landen foe ganfe- lick bedoruen ende opgegheten warden , gelijck het felffde nu rechtevoert bijcants befchickt ende vol* bracht js , dat den S tat en onmogelick foude fijn die voerfz. penningen te fur tier en , ende oeck voerts tot anderen toecoemenden tijden fyne Mat. eenige, beden ofte fubuentien te doen , foe fijn Ex cs wel can bcmercken wat een onuerdrachelicken faecke O R A T I N E M. 91 fou'dc we fen datmcn die Landen van Vtrecht nu )n alfulckcn fobcrcn flaet geflelt fijnde nae fulcke onfprckchjckc costen ende fasten bij huerluijden ge- Icdcn cnde gedragen , noch met nieuwcjmposten ende fchattingen foitdc befivarcn , cnch dat daer beneffcns oeck die voerjz. onrcddickc extraordinaris vuijtfet- tingen ende concusften niet en fouden cesferen , ende wat grote jncontecnienten dat daer doer vande ge- mcente , die jnt eijndc tot defpcratie gcschapen fou- dc fijn te comcn , te vcnvachtcn foudc wefen. Daerommc fijne Ex ce . 'van alfnu fal gelietten te confentercn dat allc den ghenen oucr wie alfulcke vtujtfet tingen , fchattingen^ ofte impofitien fonder confcnt van de voerfz. S tat en gcdaen fijn , ofte ge- dacn fouden moghc n warden , tFfcl/die met obcdie- ren ., cnde occk datdick die executie van dien fullen moghcn reftflercn. Ordonnerende tot dien eijnde alien Offlcicrs cnde Jufticicrs daer toe vcrfocht fijnde dc f'dffde alle mocgclicke hulpc bifftandt ende afft- jlcntie daer toe te doen^ want voenvaer die flat en te vcrghccfi fouden tot ecnige petitie verfocht wor- den , ah andere bij fich felffs fulcke jmpofttien fou- den moghcn doen. Ende om~ dieswille jndien yet wcs vant ghene voerfz. js , gecontraucniecrt ofte niet ghehouden en worde , verftaen die voerfz. Sta- tcJi , dat fij onghehouden fullen fijn jnt ghene fij boucn gepreefcnteert hebben. Ende midts defen ver- foeckcn fcer oetmoedcHck , dat fijn Ex ce gdieue hem vandc voerfz. flaten hier mede te houden voer gecon- tcntctrt , cnde mitten icrflcn jn haerl. faecke nopen- de die fententic bij den Hartoge van Alua jegem heml* pi A NN T A T A AD heml. gcgheuen te nemen d'jnformatic , daer van fijne Ma*, bij fijn brieuen nu anderwerff U. Exce% last gcgheuen hecft , ende by den f elf den tejnterce- dtren dat euenverre fijne Ma* vuijt d'felffde jnfor- matie ende anderen fchrifturen fijne Mat geexhi- btcrt niet en can verflacn die notoire jniujlicie ende jniquitd van de voerfz. fententit ?, ende dat fi/ne Ma* d?felffde behoire voer alfulcx mitter daet^ buij* ten forme van Rechten te aboleren , casfcren ende, te niet doen , als die welcke mitter daet buy ten for- me van ji/flicie 9 recht , redenen ende c quite bij den Hartoge van Alua ende die van fijnen Raede ge- .gheuen js , dat fijne Mat. alfdan gelieue die voerfz. Statenjegens die voerfz. fententie jn juflicie te ont- fangen 9 ende heml. vergunnen jn defe fijne M fs * Nederlanden eenige onpartijege rechters^ achter- volgende die requeue fijne Ma* dien aengaende ouer lancks geprafenteert , waer aen die voerfz.. Staten een feer aengenaem faecke gefchieden fal^ ah d'welc- ke lieuer hebben bij middel van juflicie gereftitueert te worden , dan bij enighe extraordinaris wegen , die men zoude moegen pr&j'umeren bij andere mid* delen vercregen te fijn , foe fij huerl. jnnocentie 9 ende die jniujlicie van den voerfz. fententie , ende die oppresfie jegens huerl. bij den Hartoge van Alua met Joan de Fergas fijnen Raedt gebruijckt Qodt almachtich den Co e Ma* ende alien defen Nederlan* den kenlick ende notoir houden, Duer beuel van de yoirfz. Staten , Lamz wecrde. O R A T I N E M. 93 (iO Orclines regionis Rheno-Traicctinae ad v<^ tus domicilium a. 1578. rediisle dicuntur a Scri- ptore opens laudati : Tegenw. Staat van Utrecht , pag. 210. coll. p. 163. Ac fane hoc anno eos con- venisfe in maiori domo capitulari , conftat ex C//* riae Provincialis Memoriali quarto , ex quo non- nulla retulit Ant. Matthacus,dfe N obi lit ate , p. 686. uti et Fundat. Ecclef. p. 254. Sed idiam factum fuisfe , anno proxime exacto 1577. ad fi- nera menfis Scptcmbris vcl initio menfis Octobris , manifesto conftat, ex eorum literis ad Ordines Ge- ncrales datis , die 10 Octobris huius anni,quas pu- blic! iuris fecit PctrusBondam, in Sylloge laud. Vol. III. p. 312-318. Atque ita in veteri fede fupremus regionis nostrae Senatus ea deerevit fcri- bique iusfit, quae ex autographis cum hiftoriae pa- triae amantibus communicavit Bondamus, Vol, IV. p. 59 et 109. item Vol. V. p. 346 et 353. Quin et iam antea , h. e. die 12 Martii , a. 1577. Ordines convenisfe , non in Curiae cancellariis , fed in domo capitulari minori templi dominici , (in. den cleynen Capittelhttyfe ten Dom ,) colligere li- cet ex epiftola, eo die ab Ordinibus data, quara ex autographo edidit Bondamus, in Sy/Ioge fae- pius hud. Vol. II. p. 189. Postquam vero quaestio fuborta fuit, de Ecclefia- fticorum iure et potestatc, Ordines alium fibi con- gregandi locum quacfivcrunt : quern et facile inve- nerunt in rcfidua parte diruti coenobii , quod Fra- trum erat Minor um. (Convent 'van de MinrebroecU* ren.) Vid. Matthaeus, de Nobil. p. 687. et Fun- 94 AN-NOTATA AD Fundat. Ecclef. p. 252-254, uti ct H e u s f e ri i i Hi ft. Episc. foeder. Belgii 9 Tom. I. p. 104. Quae quidenr aedes, ab eo inde tempore, per duo faccula et quod excunit, Ordinum Rheno-Traiectinorum conventui fuenmr deftinatae ; nostra vero aetate , varias exper- tae vicisfitudines 9 tandem, Regis G-uilielmi L cura ac providentia, . Academiae perquam utiles fa- ctae funt. In his enim locus opportunus dams est mufeis , cum Anatomico - Phyiiologico - Pathologico B 1 e u 1 a n d i n o , turn Zoologico et M ineralogico , uti et iheatro Anatomico. . (12) Vid. Pctri Bondam ratio f ecu Jans de Foedcre Trajectino , public c habit a ^..29 Ja* nuarii ? anni MDCCLXXIX. /;; audit orio major I Aca- demiae Trajectinae 9 ipfo loco , quo annis abhinc ducentis Foedtis illud f elicit cr fuit initiim.. Traj. ad Rhen. 1779.- 'Si hicce locus, in quit , pag. 147, 148. Ji iich m hi parities , .qui jam nos continent , et intra quos confilia fua contulerunt turn Socii , loquendi facilitate esfent inftrucli ; laudarent admi- randam Nasfavii et legatorum provldentiam ; de* praedicarent iifqne , et nob Is narrarcnt , qua con* ft ant i a , quo con fill o , qua animorum conjunctione ^ quo patriae tandem amore actcrnam concordiam intra tot Populos jlabilire, , intejlinumque Keipublicac malum, difcordiam , expellere conati fuerint. Haec Bondam us , qui pag. 3. commemorat Orationem , in memoriam huius Foederis habitam , aLucavan de Poll, de Foedere Ultrajectino , (Untonem yul- go vocant*) Belgii uniti Munimcnto ac Monumento ,- in O R. A T I O N J: M. 9$ in ipfo publicac quondam P action:! loco , ubi Aula nunc Academica , part fcrc modo viva vocc expres- fam , quo chartis impresfa eft anno Foederis J'ecti- lari 1679. Quae i'ucrmt , in condcndo hoc foc- dcrc , paries I o a n n i N a s s a v i o , Gclriac Gubcr- natori , G u i I i c 1 m i A r a u s i a c i fratri , prouti alii, ita ctiam docuit Bondamus, pag. 112-120, 147-155. Id autem accuratius quam antca intclligi nollra aerate pottiit , ex iis , quae in lucem protra- xit LaurentiusPetrus van dc Spiegel, cJitis duobus voluminibus monimcntorum , ad hifto- riam patriac, imprimis Foedcris Rheno - Traiecti* ni , pcrtinentium. {Bundd vanonuitgegecven Stukken^ dicncnde tot bpheldering der Vadcrlandfche Hiftorie en Regecritigsform , en voornaamclijk der Hijlorit van de Unie van Utrecht 9 verzameld en met eenige aanmerktngen vermcerderdS) Quorum prius luccm- vidit Goefae, a. 1780. pofterius a. 1783. praemis- ia diatribe dc perfona, quam IHuftris ille Comes liac in causfa fuftinuent : (Jfertoog over de betrek- king van J o h a n Graaf van Nassau tot de Unie van Utrecht.^) uti et imagine ems in acre infculpta. Quae 11 reputem , non posfum non confentire Vi- ro 111. Henri co C ollot d'Escury fie quac- rcnti: waarom staat binnen Utrecht het standbecld nict van Graaf Jan , door wiens wijs bekid het verbond gesloten werd 9 hetvfelk^ meer dan twee ceuwen^ de hocksteen was van dat achtbare staats- gcbouw , waar op wy billijk roem dragen ? (Itol- lands rocm in Kunftcn en Wetcnfchappen , I^Decl. bladz. $6 ANNO TATA AD blaclz. 33. Aanuckcningcn en Eijdragen^ 83 , 84.) (13) ATRIUM. LiBEttTAtis. TEMPLUM* SA- PIENTIAE. Haec infculpta funt in fuperiori mar- gine numismatis, quo Confutes et Senatorcs urbis Rheno - Traiectinae 9 Academiae Curator cs , die. 27 Mart ii , anni i?$6.facris faecularibus celeb ratis , vo- /# />n> 0y/ faeculi felicitate nuricupatis , lae- thfimi fefti memoriam confecrarunt. In ipfo nu- mifmate confpicuae funt imagines herois Batati 9 beU luam tficipitem pede dextro conculcantis , et Palla-* dis Rheno - Traiectinae , tranquille in aede fua fe- dentis ; his fubfcriptis : JNIONSTRIS DOMITIS AR- *ES RECEPTAE. Numismatis effigiem aere expres* fam videfis in titulo Orationis Pancgyricae, quam A r n o 1 d IKS D r a k e n b o r c h in natalem faecu- iarem Academiae Traiectinae dicto die habuit, eo- demque anno edi ciiravit ; uti et ill titulo verna^ culae verfionis , codem annoeditae. (Arnold Dra- kcnborchs Plechtige ILechvoering over het Leu* feest der Utrcchtfche Hoge Schole.) Hoc ipfum vero , quod literarum fedes collocata fit ea in aede , quae nuper viderat conventum de- legatorum ad foedus Rheno - Traiectinuiri ineuni* dum , faepius laudarunt 9 data opportimitate , Ora- tores 9 fua fmguli aetate cbri : I o a n n e s N i p o r- tins, I. C. Civitati Ultrajectinae a Sccretis^ Orationis 9 in Ilhtftris Gytnnafii Ultra/ ectinl inau* , die xv. Kal. Quinct. a. 1634. habitae , pag, O R A T I O If E M. 97 4-7. J oannnes G e o r g i u s Graevius* Qraiionis in natalcm quinquagcfimum Slcadcmiac. Trajcctinac , a. d. 17 KL slprilcs, 1686. pag. 9. A mold us Draken borcb , Orationis laucU Fg- 31-33- (i4)Lcctu digna (tint, qtia^deorigimbusScbclae ct Acadcmiac Rhcno-Traiectinac , fucrc dicta ac fcri- pta ab Inannc Niportio, in Orat. laud, quac cdita cfl Ultra]. 1734. una cum Orationibus inatt- gur alibi is Gisbcrti Voctii, de pletate cum jcicntia c&nftfrtgenda , A n t o n i i M a 1 1 h a e i , dc Juris civilis fapientia contra ejus obtrectatdres * A n t o n i i A c m i 1 i i , deuju IccUonis hiftoricae i lusti Liraci,^ ufu ct dignitate fiudiorwn hu+ nanhatis , ct II e n r i c i R c n c r I , cU kctionlbus ac cxercitils Philofophicis , pracmisfa narratione d0 Illuflris Gymnafii UUfaiectini inaugurations . Alia dcdit G r a e v i ti s , in Orat. laud. Plura D ra k cn- b o r c h i u s , in Orat. laud, adiuvantc C a s p a r o Burin anno, qui rcrum ad Academiae noftrae de- dicationem pertinentium filvam , ex actis urbanis cxccrptam, cum eo.communicavcrat. Confcrri ctiani tncrcntur , quac tradiderunt Job. van dc Wa- ter, Groat Utrechtsch Placaatbock , III Dccl i bladz. 485-497. I s a a c u s 1 e L o n g , in Hondert* jaarigo Jtibcl-gcdachtcnisfe der Akadcmic van Utrecht Amfl. 1736. et Auctor libri laudati , Tegcnwoofdige flaat vanUtrccht , bladz. 356-365. Vcl fie tamen fym- bolas noniiiillas memoratu baud indignas mihi adii- cerc licet adiuto humanitatc Viri ampl. I o h a n n i G V a n 9& ANNO TATA AD van Doelen, qui huius urbis eft Conful vigilan- tisfimus. Quae igitur apographa ex Actis et De- cretivS Magiftratus urban!, eius benevolentia , acce- pi, legentibus, fumma, qua posfum, fide et dili- gentia, trado. , Extract uit de Kefolutien van Hee- ren Burgemeesteren en Vroedfchap der Stad Utrecht. SMaendaechs den xjen Novemb. 1633. Wttet rapport van de Heeren Gecommitteerden 9 die yolgende refolutie van den iiijcn defer daer van oculaire infpectie genomen hadden , verjlaen fijndc dat de drije Coningen kerck , met feer cleijne costen provifioneUck geapproprieert foude cunnen wordcn tot d^jllustre Schole ah hebbende twee bequaeme Auditoria , een onder een bouen , ende achter cen luchtich erjf ', Soo is den Anderden Cameraer ge~ last^ daer toe ten eerflen int werck te treden met advys van de voorfz. Gecommitteerden. Ende is den voorfz. Anderden Cameraer noch gelast tot voorraedt defer Stadt te copen voor iijc ofte iiij c guld.aen deelen^fparren ^ Balken^c.^oock pronifie Calck ende ft een te doen onder hew a rings vanden Onder Cameraer Jacob Cofynfz. S* 1 Maendaechs den xxvij en February 1634. j' nanoens* We der in ddiberatie geleijt fijnde wat plaetfe tQt dUllustre Schole gcapptoprieert ende gebruijckt fal O R A T I O N E Iff. 99 fal worden , Js verftaen fgroote Capittelhmjs van- den Dom , waarinnc men gacn foitde opt Oude- mitnflers kerckhoff ende inckn Domkercke ; Ende fijn voorts gecommittecrt d'Heeren van dcr Hoolck ende Rnijsch fchepenen met Moreels Raedt , omme den Heere Domdeken hier oner tc bcgroeten^ en- de fijnc E. te nottficcren dat de Regierders vande. Stadt geerne fien fouden dat het voorfz. Capittcl- huijs ten fine voorfz. geruijmt ende toegejlaen wer* dc , ende dat men vertrouwt dat d'Heeren vanden Dom den goeden jfver van die vande Stadt in dit loff click wcrck fullcn fecunderen. S* Maendaechs den xxiiij Martij 1634. Wttet rapport van de Heeren Moreels , Ruijsch ende vander Hoolck , die den E. There Domdeken vol- gens hacr E. la ft genotlficeert hadden s^Vroetfchaps iterative Refolutien vant G-root Capittelhuijs van- den Dom totte Illustre Schole te approprieren ende gebnnjcken , verftaen ft/nde dat gemelten Heere Domdeken weder gededuceert hadde eenige difficul- teijten ende inconvenienten meest voor dcfen meer geallegeert , die fijn Edt feijde gemoveert te wor- den , dock dat fijne Edt t* Capittele daer op foudc doen convoceren , Ende datmen nu bericht wordt , ter feluer vergaderinge bij den Heere Domdeken voorfz. defe faccke voorgeflelt wefende, de prefentc Capitular en uijtten Capittelhuijfe geftoven waren , fonder t'voorftcl vanden felucn Heere Domdeken te horcn, Soo heeft de Vroetfchap eenpaerlick den G 2 An- 100 * A N N T A T A A 1> And er den Camcraer defer Stadt Jacob Splinter gelast de Materiakn van hout , Calck , Steen &c. aldaer bij der handt tc doen brengen ter be-qua em- jler plaetfe ende met advijs ende volgcns ordre van- de Heeren Burgennrn ende voorgaende Gecomniit- Uerden opt fyocdichjh tot tocflellinge van de Au- ditoria aldaer ende accommodatie vandcn Jnganck aent Oudemunlters kerckhoff , Authoriferende d& gcmelte Heeren Burgerm rn ende Gecommitteerden om- mefodane ordre te ft ell en ende bevel en te doen ah tot voltreckinge vant voorfz. werck nodich fal fyn. Sattrdacchs den xxix 6 * 1 Marty 1634. Gehoort het rapport v ancle Heeren Gecommitteer- den tottet approprlerender J I lustre Schole , Jsgere- folueert , datmen daer toe fal gebruifcken het groot Capittelhuijs van den Dom mettcn Jnganck opt Ou- demunfters kerckhoff doort Pant tot int felue Ca- pittelhuijs, ende dat de Kegierders defer Stadt he-t flack ende glafen vant voorfz. Capittelhuijs in reparatie onderhouden fallen. Jtem datmen de twee yorderc P and en ende t* vrijhoff bchoorlick fal affchieten * ende van clit pandt Jepareren. Dat men den Scopator van Stad'ts wegen met een woninge fal accommoderen. Datmen de wooninge vanden jcgenwoordigen JLootf mr tot ecn bequame woningc voor dc Capittch- bode fall approprieren. Dat O RATION E%f. 101 Datmen den feltien Capittehbode voor de Tim- meragie , bij hem in fifne jegenwoordige wooninge gedaen behoorlick con'tentemcnt fal doen. Ende indicn de Kegierders defer Stadt V ecnigcr tijdt d^Jllustre. Schole elders willen transfercren off abandonnercn , fal t* gebntyck vant Capittelhui/s vedcrcQinmen aent Capittel vaiidcn Dom , fon dcr d(U die vande Stadt voor eenige timmeragic ofte rcparatic iets fullcn pretcnderen maer alleen naer haer nemen het geftoelte cnde de bancken. Jtem dat die vandcn Dom Cap le int verpach- ten van liaerluijdcr thiendcn het voorfz. Capittcl* huys dacrtoc fallen mo gen gebruijcken. S" JTocusdaechs den ij en dprilis 1634. Verhaelde de Heere Oudtburgcrmr Nypoort dat fifn E. cnde d'anderc Gccommitteerden het wcrck vo/ck int groot (lapittelhuijs vanden Dom inde. voorteden weecke acndcn arbeijt gebrocht ende bij die occafie aldaer gevondcn hadden den Heere Dom- dekcn metten Secretaris vanden Caple. ende dat bij d'lleeren Domdeken gemouecrt fijnde van nock een Jnganck te ma ken opt Domskerckhoff ', ende tot dicn cijnde te copcn de wooninge vanden Secrc- tarts , ende hem voor fy'nt pretenfie eenich contcnte- ment te doen , haer R. goetgevonden hadden tc gaen int Stadthuijs ende int particalier defcn afngaende vat te di scourer en , Ende dat ty/i- tclijck bij den voorfz. llccrc Domdeken yordcn ' - ica ANN*TATA A geflagen ende geprejenteert d'voorfz. woninge van" den Secretaris aertde Stadt te vercopen voor de fommc van 2400 Guld. ende datmen hem Secretaris voor fyne vordere pretenfien foude toekggen eens d 'fomme van Scjf hondert guld. al twekke goetge- vonden 'was de Vroetfchap voor te dragen^ omme de intentie ende meninge vande felue daer op tc yerjlaen, Naer verfcheijden dlfcourfen communi* catien ende deliberation hier ouer gevallen , ende geleth dat hier door htt gcheele Pandt ende Vrij- hoff tot groot cieraet ende meerder luyjler aen de- fe Schole foude cunnen worden gebruijckt , oock daer mede verfpaert de costen vant offfchieten der Pan- den ende Vrijhoff 9 dat mede de voorfz. wooningc wel foo veel weerdich wordt geeflimeert , ende men een Profesfor oft Predicant daerinne fal cunnen accommoderen i waer door den j merest vande coop- penn. wel ruijm foude worden geprofiteert Soo is goetgevonden ende gerefolueert , de Heeren Bur- germeesteren ende Gecommitteerdcn te auctorlferen gehjck hare E. geauctorifeert 'W or den bij defen , omme de felue huijfinge te gaen befichtigen , ende indien hare E. ? f elite dienftich achten die te coo- pen ende met den voorfz. Secretaris aengaende fij- ne pretenfien abfolutelick te handelen. Midts dat die vanden Cap le gehoitdcn fullen wefen den eij- gendom der voorfz. huijfmge mette grondt fonder eenige reflrictie ten behoeve vande Stadt te trans- porter en , off d* felue alsnu voor de voorfz. fomme van 2400 Guld. aen haer te nemen 9 in welcken gevalle fij dc deur opt Pandt responderende fullen moe* 103 moctcn tocleggen , latende het gebrutjck vant hec- Ic pandt ende Vrijhoff tot gericf van dc voor/z. Schole , Waer van de Heeren vandcn gemelten Capi* haer E. verclaringe a Ivor ens fullen hebben tc doen tndc fchriftelick over tc letter en. S'Maendaechs den xix en Mat/ 1634, De Vroctfchap gehoort het rapport van haer E. Gecommitttcrden die volgens refolutie van den ij eu Apr His lest led en met de E. Heeren Domdeken ende andere Gccommittecrdcn vandcn Dom Cap le in communicatie waren gewccst ende onderlinge bcraemt haddcn de nabefz. poincten ende art len , heeft allc d'fclve geapprobeert 9 ende haer daer mede geconfor- meert. Jn den eerjlen dat dc Rcgierdcrs defer Stadt tot ten Jllujlrc Schole fullen gcbruijckcn ? Groot Ca- pittclhuijs vanden Dom mette Camcrcn cndc woo- ningen dien annex , midtsgaders de Panden ende t j Vrijhoff ^ Beheltelick dat ten behoeue van dejnwoon- ders dcr huijfinge icgemvoordich bij den Secretaris vande voorfz. Cap le bewoont , tot een hoffken aff- gefchoten fal warden ? gedeelte vant feluc Vrijhoff gekgen tusfchen den pijlaer vant Cruijswerck van- den Domkercke ende de pijlaer vant Oostcr pandt ter brcette vande felue pijlaren Tot welcken eijnde al- leenlick de voorfz. bewoonders den ouergangh ouer t* voorfz. pandt fullen hebben. Jtem dat degemeltc Heeren Regicrders den voorfz. Se- 104 ANNO TAT A AD vSccrctaris ten aanflcn van fijn ongcri/jf fallen yereeren Ses hondert guld. fftem dat haer E. den- Caplttehbode voor de Tim* mcrragie, by heminfifne iegcmvoordige wooninge ge-> daen behoorlick cententeren fullen , ende voorts ge+ duijrende den tijdt diemen fyoorfz. Capittelhmjs fal gcbnttjcken tQt huijshmjr gcuen hondert endc Vyftich gulden jaerlicx. Datmen de> trap ftaendc int voorhuys van d& Lootf lUT fal amoveren , ende op een bequamer plaet- fe flellen midtsgaders aen desjelffs Camer een jlerc~ her deurc dcxn maken. Dat de Regie r-ders voor nt V Dack ende glafen vant voorjz. Cappittclhuys geduijrende t ' gebrui/ck yan dlcn in reparatie fullcn ondtrhoiiden. Qnde indien de voorfz. Kegierders t* eenigcr tijdt de JllujlreSchole elders comcn te transporter en ofte defelue te abandonneren, dat alfdan f gebruijck yant^ voorfz. Capittelhuijs weder comen fal aen den voorfz. Capl* , fonder dat de voorfz. Regies ders alfdan lets fullen mo gen pretenderen voor eenig& Timmerlnge ofte reparatie^ maer alleen nae haer nemen de gefioelten ende bancken die van har& matcrialen gemaeckt ofte daer in gebracht fal- len fijn. Dat (? Heeren van den Dom Capl* tottet vcr* h van haer E. thlenden t* voorfz. Capittel* ijs fullen mogen geb O R A T I O N E M. 105 iS" Maendaechs den xj eu Maij 1635. Den Sccrctarts is gclast alle rcfoluticn voor de- fen genomen ende nodi te nernen acngaende d^jfllu* fire Scholc , /';; ecn bocck ft part te rcgistrcrcn , nat dat die alvorcns d^Hecren Burgcrm gccommu* nicccrt en bij do f el tie gerefttrneert fullcn Jyn. & Maentfaecfa den xxij cu February 1636. Verhaelde d? Hcere Bur germ?, vandcr Hoolck dat verlcden Woensdach d* Heeren Profesforen vatidc Jllustre Schole alhier genotificeert Jijnde dat d' Ed, Mo. Heeren Statcn de voorfz. fcholc geerigccrt had* den tot ecn Academic de felue oock aetigtfcyt was dat haar E. foudcn advifeeren wat voor eerst no~ dich was , Ende dat de felue diensvolgende eergis- ter avondt (T Heeren Burgcrm rsn ende andcrc Gecom itteerde voorgcflelt hadden Dat metten cerjlcn gecofen ende gecommittecrt bchoort te warden den Rector Magnificus Acade- mic met Twee Asfesfores. Jtem ten eynde geen Faculteijten en manquerc dat metten eerflen beroepen mochtc warden een Profesfor Medicine. Dat d^jnauguratic vande Academic gedaen wochte wo r den op Dijmdach voor ofte woensdach tiae Pacsfchen nieuwcn fly Is. JJa* alfdan behorcn gcdacri te wordcn twee Ora- tio ANNOTATA AD tiones Inaugurales , eene van Stadts ende eene van- de Academic wegen, Ende datmen tot de voorfz. Jnauguratie endc Promotion die hier nae gefchieden fullen^ midts- gaders andcre diergeUjcke folemnele actien de voorfz. Academic rakcnde, vermidts de Auditoria daertoe nict groot genocb fijn 9 d'een off d*ander Kerck foude mogcn gebruycken. Naer deliberatie opt geene voorfz. heeft de Vroetfchap in advys houdende^ ? jldhn vandc As fes fores tot Rector Magnificus eenjlemmich ver- cofen ende gecommitteert D. Bernardum Schota- num Juris & Mathefeos Profesf. Gehjck OQck met eenparige flemmen goetgevon- den is , datmen tot Profesfor Medicinse beroepen fal Do r Wilhelm vander Straten , defer Stadts bor* ger ende alhier met goeden loff practiferende , oock algereets gegaigeert als Stadts Medic us ende Pro- fesfor Anatomic us int Nederduytsch* Ende fijn de Heeren Burgerm ren ende die ? haer E- belieuen fal te asfumeeren gelast met den feluen Do r . Straten te handelen op rapport* Tot den dach vande Jnauguratie vande Acade* inie^ is aengeflemt'woensdach den^ Marty toecom* mende. Ende is goetgcvonden dat den Secretaris van Stadtwcgen ende D. Profesfor Ant. ^Emilius van yegen d? Academic elcx fullen doen een Jnaugurale Qratie. Ende dat de voorfz. Jnanguratie^ als oock de promoticn gedaen fullen wordcn opt Choor van- den ORATIONS y. 107 den Domkcrcke alhier , om ? welcke daer toe ?ap* proprieren , geauthorifeert fijn a"* I leer en Burger- meestcren ende anderc Gccommittecrden. Ex his Confulum et Senatorum , amplisfimorum Acadeniiae Curatorum , providcntia elucet, Sed et laudari merentur Ordincs , quorum auctorita- te et potcftate Illuftris Schola Rheno - Traiectina iura et privilegia Acadeniiae five Univcrfitatrs est adcpta , et qui deinceps etiam fingulari earn fa- vore ct cura profecuti funt. Et Diploma quidcm , in chartis publicis , ab Ampl. van de Water editis, confpicuum, hu- ius crat argumenti : De Staten van den Lande van Utrecht, na voorgaande wettigc befchrijvinge ftaatsgewyze vcr- gadtrt zijnde, gehoort hct aangeyen van de Hce ren Gecommitteerden der Stad Utrecht^ ah dat de Heeren hare Principaltn in d$n jaare 1634 , tot merkehjk profijt van deze Provincie , gccrigeert hebben een lllttjire Schoole , en dcfelve algereets met vootnaame treffelyke Profesforen voorfien, waaromme en in erkentenisfe van dien verfoeketide 9 dat wy 9 om de gcmelte Heeren der Stad Utrecht , tot onderhouditig en bev ordering van foo loffdij- ken wcrk te meer te animeeren , gelieven wilden de Profcsfooren ende Leeraars , in defelve Schoole algereets aangenomen , ofte nog feeniger tijd aan te nemen^ in wat faculteijt , fcientie^ ofte wcten- fchap 9 t felve foude mogen yccfcn , macht te gee? loS ANNOTATA AD yen, en ? authorifeeren , omme in defelve facul- Uyten , fcienten , ch wetenfchappen 9 na voorgaan- de wettelijke examinatie ende onder foek^ te v trice* Tien Titulen van Doftoren^ Licentiaaten ^ Meesters &c, onder behoorlijke Letteren ende Brieven daar toe dieneiide , ende dat defelve in defen van gelfjke kragt fallen wee fen } ah die in and ere U niter fit ey+ ten^ of Academien verleent of gegeeven warden. Doen te weeten 9 dat wtj na voorgaande deliberate op het voorfz. aangeeven , verfoek , ende daarbij verhaalde reedenen gelct , ende niet meer in rccom mandatie hebbende^ dan '/ geene is ftrekkende tot profijt , eere^ en luyfler van defe Provincie^ van nu en voor altijd gegunt , geconfenteert , en 'ge- oftroijeert hebben , gelijk wij gunnen , confenteeren ende oSlroijeeren van nu voor altijd bif defen , tendrachtelijk , uyt onfe Souveraine magt , dat de voorfz. Illujlre Schoole veranden en geerigeert fal worden , foo wij defelve veranderen en erigeeren bij deefen^tot eene Univerfiteyt , ofte Academic , foo en met alfalke magt en authoriteyt , ah an* dere Univerfiteyten^ of Akademien van haare Sou- veraine Princen en Heeren , onder haar Heerfchap* pijen of Jurhdiftien gebenificeert en verfitn mo- gen weefen. Dienvolgens foo authorifeeren en ge- yen wtf magt bij defen den Piofeshren en Leeraars in defe gemclte Univerfiteyt of Academie , algereets aangenomen^ ofte nog t* eeniger tijd aan te m* men, in wat faculteyt, fcientie ofte wetcnfchap 9 t felve foude mogen weefen , omme in defelve fa- culteyten , fcientien en 'wetenfchappen 9 na voor- XOJ. gaandc wettclijke examinatie en onder foek , tc ver- leenen Titulen van Dottoren , Licentiatcn, Meet* ters &c. onder bchoorliike Letter en en Brieven daar toe dicnende. Verklaarende mede bij defen 9 dat defehe dien aangaande van gelijke kragt ful- len weefen , a h die in andere Univerfeteytcn , ofte Acadcmicn geacht , gehouden 9 en gereputcert zijn* Ordonnecrcnde alien en een ygclijken onder onfen gcbieden jlaande^ en yerfoekendc alien anderen , die defen foude mogen aangaan^ de meergem. Hec ren der Stad Utrecht 9 en de Profesforen voorfz, refpeftive , neffens alien anderen^ het effeft, van deze onfe gunnii.ge endt Ocltoije te hiten en doen genieten volkomentHjk, ende gerustelijk: want wtj V felve ten dienfle ende oorbaar van defe Province' en gemelte Stad bcvinden te behooren. Des ten oirconde foo hcbben wij defen met onfe gtwoonUjkc paraphure ende uythangende g root en feegele , mits* gaders de fignature van onfen befivoorcn Secretary doen bevestigen. Gegeeven tot Utrecht den 16 FC- bruar. 1636. J a c. van A s c h van W y c k **. Ter Ordonn. van myne voorn. Heeren die S tat en. Ant. van Hi It en. Quando, ipfo conditae Academiae anno, Rector et Profcsfores ab Ordinibus rcglonis Rhcno-Traie- ctinac nonnillas p.eterent immunitates et privilegia , cos laciles et bencficos experti funt, Libelltis qui- JIO AtfNOTATA AD quidem fupplex, eum in finem Ordinibus oblatus, huius erat modi : Aen de Ed. Mo. Heeren Statcn fLants van Utrecht. Verthonen met behoorlicke reverentie den Rector ende zamentel'icke Profesfores in de Univerfiteyt fUtrecht, dat fij him ten hooch fen vereert ende verobligeert houdende door f uytnement beneficit by U. Ed. Mo. onlanghs b ewe fen int verhefen van defer Stadts Illustre Schole tot een Univerfiteyt ofte Academic ^ U. Ed. Mo. daer van ten hoochflen fijn ' bedanckende ende dagelicx erbeijden , omme ffelve behoorelick te erkennen ende foo vcel in haer is alles te contribuercn die fouden word-en geperpe* treert , vermetjnen de fupplianten dat tot voorco* minge yande felve , goede ordre fal connen worden geftelt : Tot welcken ei/nde fij Supplianten hier ne- yens over lever en eenige limit atien ofte Concept yan re* glemcnt^ bereijt fijnde U. Ed. Mo. indlen ? defefoe .belief t , wifders met goede yoorflagen te dienen. AU& twelcke fij fupplianten raedfaem geyonden hebben U. Ed. Mo. onderdanichlick te remonflreren ende gansch ^dienftelick te yerfoucken , dat uwer Ed.*Mo. .goede geliefte fy , alle actuele ledematen van de /lea- demie defer Stadt te yergunnen foodane Vrijdom ende Immuniteijt yan s'Lants middelen ende Impofitien op Wijnen ende bier en , gclijck de Membra Acade* mice .Leydenfts ende Franequerana fijn gemetcudc. Ende, op dat U. Ed. Mo. hier op tydelicke ende favorablle Refolutic belieye te nemen^ om dat de ' Fa- PRATIONKM. 113 Vacantien van Paeffchen voorhanden fynde vele Stu- denten naer huijs reijfen tnde bij faute vande mecr verhaelde immunitetjt achterblyven fallen. Dit doen- dc enz. BERNARDUS SCHOTANUS , Academic p. t. Rector. GYSBERTUS VOETIUS. ANTONIUS MATHEUS. G. STRATENUS. ANTONIUS ^EMILIUS. JUSTUS LIR^EUS. HENRICUS RENERI. Qua denique prudentia Provinciae noflrae Ordi- nes anno feptuagefimo faeculi decimi feptimi vigila- vcrint , ne , ex importuna eorum folicitudine , qui Academiam Lugdimo - Batavam eo tempore cura- bant, detrimentum caperet Rheno-Traiectina, in- tclligitur ex epiftola, ab iis ad Ordines Hollandiae data, pcnultimo anni die, huius argument!: Aan dc Statcn van Holland. EDELE GROOT MOGENDE HEEREN! Dc Heercn Borgermrn en Vroedfchap dcr Stad Utrecht , hcbbcn in onfe Vergadcringe bekent ge- maeckt, hoc dat tot hare Ed. Achtb. kennisfc gf co- men was , dat de Heercn Curateuren van U Ed. Groot AIo. Academic tot Ley den voornemens fijnde hct vcrval endc defecten^ die haer Ed. vcrmcyncn H in- 1 14 ANNOTATA AD indie (ludlcn op dc gem e Academic van tijd tot tijd fy'n ingekropcn , te dresfcren , ten dicn fine een advis hadden geformeert , met intentie om het felve ter Vcrgaderinge van U Ed. Gr. Mo, voor te brengen 9 ende in een Provinciate refolutie te doen convene- ren , (under cinder en . continerende , dat bij Placcaet van U Ed. Gr. Mo. foude mogen w or den verftaen en verklaart 3 dat niemand voor een gegradueert perfoon foude worden erkent , ofte inde Provincie van Holland ah Doctor Theologize , Juris , Medi- cine ofte Magister Philofopfiice aengemerckt ^ het en jy defelve in de geme U d. Gr . Mog. Academic fijn Promotie bekomen , ende aldaer met de gradus van Doctor ofte van Magister gehonorecrt foude fyn. Ende hebben gem e Heeren Borgermren en Vroedfchap ons daer benevens gcremonftreert de on* billickheijt en groote Jnconvenienten , die fy ver- meyndcn uyt het arrefleren van fodanigen ordre fouden komen te refulteren. Geleth tot noch toe in alle Coninckrycken , Staten en Landen van Europa toegejlaen en gepractifeert 'wordt , datmen die gee- ne , die op eenige gequalificeerde Academie gepromo- vecrt worden , alomme admitteert ende vrijichcijt laat om de functie ofte practijck van hare ftudien te mogen exerceren , fynde pngehoort , dat de felve Jiberteijl ergens foude fijn bepaelt , veel min beno- men : Gelyck het felve gebruyck mede baerblijcke- lyck confteert 5 uyt de acten ofte brieven van pro- mot ie die generalick by alle Academien aan de ge- promoveerde Doctor en w or den geaccordeert , volgens .dc welckc de felve vergonst 'word faculteyt omme ubi- O R A T I O N F, libkjue tcrrarum haere fcientie te exerceren. Soo Verre dat den Coning van Spagnien ten tijde der vervolgingen tegen die vande gereformeerde religie, ah de Jeught der Nederlandfche Provincien op dc Scholen en Academien van Duytsch-landendeVranck- rijck jluderende , aldaer van de felve Keligie wier- den geimbiieert, echter nofjt bejlaen heeft dit mid- del te gebntycken , ofte de cere vande Academihhe Promotien door fulcke ofte dicr^elijcke jnterdictit tc krcucken, hebbende veel //ever , om de commu- nicatie met de gereformeerde Franfche Academien af te fmjden , een nieuwc. Univerfiteijt binnen Douaij mlkn doen oprechten* Sulcx dat de faculteijt en vrijichcijt van het practiferen en exerceren der Jludien die door de Academifche Promotien worden Vercrcgen^ ah een recht der Volckeren behoren tt y or den aengeflcn en erkent. Ende dat derhalven , de tfamentlijcke Bondgenoten in conformity van het / art. vande Unie gedbligeert fijn de een den anderen in dtfe hare vrif ende gerechticheden niet alleen geen prejudicie ofte verhinderinge te doen , nemaer makanderen met alle mogelicke middelen daerinne tc handhavcn en befchermen; Behalvcn dat niet vrundelick nochte nabuyrlick foude fijn, datmen aen andere Coningrijcken Staten en Landcn defen - aengaende niet foude gunnen , en der felvef Ingefetenen laten gauderen de Jelve Piivilegie ett Liberteijt , die men van haer alien , niemand uijt* gefondert , liber alick en fonder eenige contradictit comt te ontfangen. Boven dat vrij wat hart fchijnt tc fejn dat 'de Jluderende Jcucht cnde fpecialick die H t u6 ANNOTATA AD hacr uijt d? and ere Provincien binnen U Ed. Or. Mo. Territoir foil den willen ter neder fetten , gene- ccsftteert fouden warden , om niet alleen haere Pro- motien maer oock by gevolge alle de progresfen haerer jlitdien alleenllck inde Academic tot Ley- den te foecken : Want behahen dat dejonge Jeucht daer door een geruijmen tijd 'van Jaren ah g& confineert foude worden op een plaatfe die door on- gekickige toevallen aende felve onaengenaem ofte oock ondienftich geoordeelt mochte worden, Ende dan omme fodanigen ongemack te ontgaen genoot- faeckt foude worden den loop van haere ftudien te. inter rumper en ^ ende hare promotien te di layer en tot merckehjck nadeel vande fluderende Jeught int generael , ende die van haere Ed. Gr. Mo. Pro- yincie int parti culler. Soo foude oock de Ouderen en Voochden foo niet benomen , ten minflen feer befnoei/t worden de Uberteijt en gelegentheijt om hare kinderen op een ander Academie onder de (Jircctie van een Profesfor , die in deje ofte die Faculteijt in geleertheijt ofte methode van inflru- eren quame mjt te fteecken , ofte aende welcke de felve Ouders door maechfchap kennisfe ofte re- commandatie goet addres haddcn, hare jludien te doen aenleggen en te voltrecken , al mede tot groo- ten ondicmt vande felve. Weshalven wij niet meer ter herten ncmende , ah dat de oude harmonie , vrundfchap en onderlinge correspondence tusfchen twee foo naburige Provincien , Steden en Le- den van ditn in alien deelen mochte ^ord en ge- conferveert ende wes tot krenckinge van dien eenich- ftnts ORATION E >T. 117 ^;tf ; fonde konncn fir token , /bo vccl docnlick , ta comen. Soo hebben Wij met conncn nalaten U Ed. Gr. Mo. tgecne voorfz. gantsch vrnnd cnde nabuyrhjck tc reprcfcmcren ma vcrfoeck defe faecke dacr hecnen te willen dirigcrcn , ten eynde de jludien en promotion wcderfijds in hacr eude cotirs en Liberteijt gelaten mogen warden. Echter foo U Ed. Gr. Mo. ofte de Heeren Cu- ratcuren van der fylver Academiefaudcn meencn dat tot redres vande jludien ecuigc naerdcr or d res en middelcn foudcn dienen te worden beraemt , Soo hcb- bm Wij U Ed. Groot Mo. btf defen wel mtttn verfeeckeren , dat men defer fi/ds altijd overbodicb fal wefen ditnthalven met de Heeren Curateurcn vande dcademie tot Leydcn te concerteren^ en fodanige rcglcmcnten te lielpcn beramcn , ah tot bereyckinge van foo falutaircn ooghmerck onder- linge dienjlich geoordcclt foudcn mogen wordcn. Waer mede &c. (15) In Pracfatione laudata, quac Illujlris Gymna- fii inaugurationem narrat , liacc referuntur. Pars templi Dominid , quae in meridiem fpectat (niajus Capitulum vtilgo indigitant , comitium olim Ordi- num Provincialiuni) dijlributa eft in duo ampla ct> fplendida audiloria , augiiftd et fumptuofd fub- jlructionc , ct fpatiofo pcrijiylie medioque hypacthro confpictia. In ipfo autem majore auditorio ex edito loco publicornm muficorum cohors organis primo pniuviatich , ddn as/a vocc ct fulibus iucrcdibi!! cum 1 1 8 ANNO TATA AD cum volitptate aures ingredientis pompae eontin en- ter permttlcebat. Quod periftylium dicitur , Graece yrspkvhov 9 locus columnis cinctus ? eft porticus, cin- gens tria areae latera , per quam , veteri Eccle- ilae Romanae ritu , ambitus fiebat Canonicorum , ex auftrali templi oftio uno in alterum procedentium. Hinc noftratibus dictum het pant , in decreto ma- giflratus urbani, diet 29 Martii, a, 1634. in nota 14. laudati. Etenim pand idem eft , quod om~ ganck, ambitus, circuitus 9 tefteKiliano, qui etiam pand interpretatur per periftylium , uti et per 'xyftum 9 porticum, folarium , ambulacrum ,. ambtilatio* Area, quae cingitur hac portion , hyp" aethrus dicitur , ad Graecorum vTrurtpoe, locus apertus , fub dio. Belgice 9 in decreto laudato , ap- pellaturte vryhoff, pro quo Ant. Matthaeus, de N obi lit at e^ p. 174. fcribit , ^Vrijthof^ Ki* 1 i a n u s vrydhoof, hoc eft , ipfo interprete , hortus conclufus 9 aedibus contiguus , afylum. Alias mitto fignificationes. Matthaeus, 1.1. illucl dictum cen- fet ab ^o-^A/f , quam haec area praeftabat olim confugientibus. Sed ex area et porticu revertor in auditorium. Locus , in maiori auditorio editus , ex quo mufica audiri folebat, propterea a me, ora^ tionem pronunciante , dictus fuit mufei nomine , ad Graecorum ffiovrsfov' quandoquidem vulgatum orche- ftrae vocabulum 9 ex Gr. op%fap# factum , indicat theatri partem , in qua faltatur. Sed , monitus ab Heusdio, Collega amicisiimo, cuius in in- dicio lubens acquiefco , mine , perfpicuitatis caus- fg t malo uti confueto orckeftrae nomine ? impri- sola ORATIONEM. 119 mis proptcrca , quod muftum alias a me dicitur dc locis , ad literarum ct difciplinarum ihidia com- paratis. Ad hanc igitur cxcellam orcheftram , muro auditoriis intermedio aflixam , aditus patebat per gradus ligneos , adverfae muri parti in auditorio mi- nori appoiitos. In maioris auditorii muro auftrali duae erant fores , una ad orientcm amplior , altera ad occidentcm anguftior , per quas ibamus in atrio- lum ienaculi. Ipfum autcm fcnaculum nullam fub- iit mutationcm , quippe quod Senatus Academi- ci et fmgulorum Ordinum conventui ctiamnum ia- tis est aptum , quainquam iam anno 1636. in re- cens conditae facademiae ufum , fuit ftructum. Glim pertinebat ad vetus monafterium Salvatoris , S. Martini aedibus nimis vicinum et fere conti* guum : quaproptcr, urban! magillratus auctoritatc^ invitis et reptignantibus huius Ecclefiae et caete- rarum Canonicis, dirutum est, anno 1587. Rem factam narrat Salom. Borrius, lib. }. Vol. Ill* p. 107-110. Sed e Senaculo rcdimus in audito- rium , quod et erat et dicebatur mains ; aliqnando et theologicum , quomodo certe appellatur a Fran- cisco Burmanno, Orationem dicente , ut ti- tulus fert , Trajecti ad Rhenum , in acroaterio Thco- logico , a. d. xviir 'Novembr. CIDIDCLXXIII. Unde colligo, Theologos confuevisfe in eo fuashabere le- ctiones et exercitationes. Simili de causfa minus aero- atcrium memini dici Philofophicum. In minori audi- torio cathedra erat appofita muro ad orientem , in ina- iori ad occidentcm. Huic muro, a finistra oratoris , pa'ullo fupra Proiesibruui fubfcllia, infixa erat ta- bu- ANNOTATA bula, tectorio dealbata , diverfis perterebrata fora- minibus, quorum ope pracclara olim virgo An- na Maria a Schurman oratores, docentes ac difputantes , audire poterat, ipfa bene latens in conclavi , ad latus muri adverfum ftructo , ubi nunc gradus funt, quibus ad novi auditorii efcenditur orcheftram. Notum enim est , quanta foleret avidi- tate , cum aliorum , turn imprimis G i s b e r t i Voetii, excipere lectiones, quotidie cum pedis- iequa , lludiorum causfa , haric iniens latebram. Nee via ei longa erat ad academiam, habitant!, una cum fratre lohanne Godtschalcko, in proximo coemeterio , in aedibus , quarum ad latus dexterum est iemita , cui olim nomen dedit Poelenburgius, Celebris pictor, deinde Voe- t i u s , Theologus clarisfimus , Schurmanniae praeceptor , amicus et vicinus. Legi merentur', quae ab eo fcripta funt , S c h u r m an n a e genti- que Schurmannianae admodum honorifka, in De- dicatione^ praemisfa Parti II. Select arum Difputa- tionum Theologicarum , denuo editarum Ultra/. 1655. Sic Schurmannia, quae urbi Traiectinae de nova academia apprecata fuerat carmine Latino, repetito in Opusculis , Lugd. Bat. 1648. editis , pag. 256, 257. per triginta et quatuor annos ipfa fuit experta , academiae veluti civis. Postmo- dum vero , ^ irorvw xovpy , pietatis fingularis fpe allecta, loannem Delabadium et Petrum Y v o n e m fecuta , V o e t i o feni multum laboris et doloris peperit : id quod teflantur , quae ab eo Icripta funt a. 1669 ct 1670. de illicitis feparatio* O&ATIONfcM* II iubu$ tt fecesfionibus ecclefiatticis , poftca rdita in Politicac Ecclejiasticac Part. III. Lib. 111. Tract. 111. Sect. I. hoc est Tom. IV. p. 488-585. ed. Amlt. 1676. Quac cum vidisfct So hurniannia, nonnihil iis opponcndum csic duxit. Ouac cuius- modi fine , vidcant harum rcruni itudioii , quib'us eius rci est opporttmitas , in Continuationc ET- KAHPIA2 , feu Partc cius fccunda , cdita Ani(>. 1684. atque adeo fcxcnnio post quam Anna Ma- ria, unum lupra ieptuaginta annos nata , ex hue vita migraverat, Viuverti in Fritia. Cuius libellj cum iumma lit raritas , telte I oh, Vogtio, in Catalogo librorum r art or urn , Hamb. 1753. p. 6 1 6. operae pretium fit, nonnulla ex eo cum le- gentibus communicare, quae lignificent, quo f : .e- rit Sc hurniannia animo in Voctium nupcr vita functum. Caufam disfenftonis , quae ipfi cum eo fuerat, cap. VII. (non cap. VI. quomodo ty- pothetae crrorc dicitur :) p. 176-183. narratura , hunc in modum fcribit. Inter admirandas Dei vias vet inprimis eas hie reccnfcndas arbitror , qui- bus ipfe non folum malorum , fed et bonorum fa- ctis et dictis devils utitur , ad alios in via recta diri- gendos et confirmandos. Illud faepius et multis mo- di s expert i fumus , ex quo Deus opus collections s hujus fuae Ecckfiae inter nos inc/wavit , cujus nunc unum fat is celeb re exempt um in medium prof "cram , quod fcopo mco pracfenti infervit. Quando nempe Vir Re- vercndus et propter vaftam ac muhifariam ejus eru- ditionem Celeb errimus D. Gisbcrtus Foe tins , Theoh- giac Doctor a Prof is for , Thcfibus pub lie is je liuic J). I Ope* ANNOTATA AD i^ in ip flits ortu oppofuit , et praejudido mul- tos praeoccupavit ; praefertim vero omnis generis et nationis ftudiofts viam et os aperuit ^ de no/lro Inftituto audacius loquendi^ illud pro 'cuj usque ge- nio exagitandi , atque ejus condemnatiomm , tamo nimirum Theologo judice^ ubique divulgandi. E quibus non exiguum^ fateor , initio concept dolo- rem: fed Deo omnia in tali negotio committenda mox didici ; qui ex ipfis tenebris educere potest lu- cem , et noftro judicio contrarium producere non raro folet rerum event urn. Non paucos credo a ferio ac libero examine rei veritatis detinuit , vel fola tantj Viri authoritas : fed et hoc comperlisfi- mum deinde habuimus , non defuisfe talcs., quibus caedcm Thefes viam 9 quam ipfi oppugnant , tit re- ctam et tut am aperuerunt , atque ad veritatem pie- nius indagandam caufae extiterunt. Quando au- tem Thefes iftae, academico more distributae^ inter tranfitoria fcripta haberi poterant 5 non fuit mihi animus eum renovare dolorem , Us aliquid opponen- do. Verum fententiam meam immutare cogebar , cum illas inter alla^ quae meam Euxhypiav fpe- ctant^ de novo excufas ^ atque ultimo Tomo Poll- tiae ejits Ecclefiaflicae infertas viderem. Non enim ineptum aut inutile fore putabam , ut Viro mihi a multis retro annis amicisfimo , amanter , amice , et modefle proponerem animi mei fenfa , circa ea quae vel dogmatice , vel hiftorice de nojlra praxi ibidem proponuntur ; quia mihi magis quam ipfi res iflae notae erant , quoniam ipfa interfiteram , et de noftrae fententiac veritate certius dare potc- ram ORATIONEM. 125 ram tcflimonium. Scd concerns meos valde inhi- bttit patilo po/l ccrtus nuncius , Author em c vivis execs fisfe. Senticbam cnim aliter nobis cum vivis , alitcr cum vita dcfunctis esfe agendum ; meque ca- rituram primario fcripti met fcopo et fructufalu- berrimo , veritatem fcilicet ei ptrfuadendi , quern inde mi hi f per are pot cram. Quia tamen veritatem^ quam ft novisfet , illi amabilcm futuram fuisfe non dubito 9 prorfus filcntio tegere 9 occaftone hujus mei fcripti ncquco ; hoc agam , ut quam posfim compen- diofafimc ac pcrjpicuc ca in vcritatis luccm ponam , quae inprimis meae Evxhyplxt; veracitatem indica- bunt , quajido meat profectionis ac migrationis Am- flerdamum can fas cap. VI. et VII. explicui. No- lo plura oxlcriberc e libello , ad Labadiftarum , q. d. ccckfiolam cognofcendam ct aeftimandam nonniliil concluccntc, parum vcro ad praefentcm causiam pertlnente. Cum vero Vir. Cl. Annaeus ^P C Y9 quocLini per quaclragiiita ct quod excurrit annns finceram colo amicitiam , diligcnter ea con- quifivcrit , quae ad S c h u r m a n n i a m , fectamque Labadillicam rite diiudicandam faciant, de .iisque non pauca fcripferit lectu perquam digna , primum in Ilijloria liter aria Thcologiae Syftematicae , (Be? knopte Lettcrkundige Gefchicdenis der Syjlematifche Godgeleerdheid ,) Vol. III. p. 107112. delude in Ilijloria Ecclefiae Chrift. face. XVII J. (Gefchiede- nis van de Kriftlyke Kerk in de achttic::de Ecuw ,) Vul. X. p. 388. 423. nuper denique in Hiftoria Ecchfiac in Bclgio rejorrnatac, (Gefchiedenis der Nederlandfche Hcrvormdc Kerk ,) ill qua , una cum Vi- ii4 ANNOTATA AD Viro Ven. mihique amicisfimo Isaaco lohanne D e r m o u t , continuanda , (Irenue pergit, Vol. III. p. 87115. et Annot. p. 5570. nee tamen hunc viderit libellum, lubenter ei gratulor coniecturam feliciter , in iftls annotationibus ,p. 69. propofitam , de HermannoWitsio, Theologo nun Franeque- rano, ab Ordinum Frifiae Deputatis, anno 1675, invitato , ad difquifitionem cum Labadiftamm fami- lia inftituendam. Etcnim ea de re dubitare nos non finunt fcripta a Schurmannia, p. 45 , 46. Q r dines ) inquit, hujus Provinciae (Frifiacae) Le- ovardiae congregati , tribus Delegates commiferant , inter alia negotia poft agenda 9 cur am inquirendi in noftram fidem et vivendi modum : qui hoc nomi- ne Ecckfiae noftrae antiftites citarunt , quinto poft noftrum adventum menfe. Noftri vero fideles pa- ftores in eo divinam fpectantes providentiam , haut gravatim cum uno ex fratribus noftris coram ipfis comparuerunt , et tres quoque a fynodo depiitatos ibidem invenerunt , praceunte ipfis verbaque facien- te D. Witfio , Profesfore Theologiae Frahequerano , qui illas partes fe rogatum fufcepisfe praefabatur. Sermone Latino peragebatur hoc colloquium , cum omni comitate ac pace. Proponebantur noftris do- ctoribus valde humaniter et amice ? primo quidem collationis die interrogations duae et viginti , al- ter o vero undecim , quibus non minus candide , quam plene refponderunt , ex tempore quidem corde et ore , ac deinde , flagitantibus fie Ordinum Dele- gat-is , etiam fcripto , turn Latino , turn Belgico idiomate. Haec pia Virgo, Cuius de evfavxviq, ad O R A T I N E M. 1*5 adiectae funt duac epiftolae , ab amico , octiduo post excesfum eius , datae, una ad Principem Elisabctham Palatinam , a multis retro annis Annae Mariae amicam , altera ad nonnullos , qui intimo cam profecuti fuerant affectu. His epi- flolis fubiecta funt quinque carmina Danielis Meyeri, V. D. Miniftri^ unum (tvwowvov bea- tae Virginis Annae Mariae a Schurman, reliqua Epigrammata Sacra , propter affinitatem argument! in Euxkiiplas libello tractati , adiuncta. Concluditur tandem volumen quatuor Schur- manniae cpiftolis ad diverfos datis. Sed, per laudatae virginis commemorationem , fe- re id neglexeram , quod tarn en monendum videtur , de more , Academiae noftrae conditae aetate rece- pto , lectionum in fcholis , non domeflicis , fed publicis, habendarum. Quod enim, ea de re, in Oratione, dixi, intellectum velim de lectionibus , quas muneris , fingulis Profesforibus impofiti , ra- tio poftulabat : quae quidem lectiones gratis ha- bebantur ac publice in auditoriis; neque docen- tium arbitrio penitus relinquebantur. Paucis cer- te annis post exftructam Academiam , die 15 Martii, anni 1644. fancita fuit huiusmodi lex: quern quitque, Profesforum aiithorem aut librum fit praelecturus , vel quod argumentum docturus , Rector et Asfesfores flatuunto , adhibito Confulum confilio , quorum hac de re decretum Profesfores tarn ordinarii quam extraordinarii fequuntor. Conf. Leges et Statuta Academiae Ultrajectinac^ in laud. Legum et Edictorum Rheno-Traicctino- rum ANNOTATA AD rum LibrO) Vol. III. p. 486, 487. Lectionum autem privatarum, hoc est, domefticarum et pecu- niam honorariam folventibus habendarum , facul- tas data eo tempore fuit Profesforibus, negata caeteris doctoribus , nifi illis confentientibus. Le- ge enim ftatutum erat hoc : Collegia privata fa* cultatum , artium et linguarum nemo inftituito 9 fine confenfu Magnifies Kectoris et Profesforum* Itaque Profesfores iam mature lectionibus publi- cis , fi quidem hoc gratum accideret difcipulis , addiderunt privatas , quo tandem factum est , ut pedetentim illae fere in defuetudinem abierint. Ni- hilo minus lectionum publice Iiabendarum officium din admodum Profesforibus impofitum fuit : quo tamen qui fungi, aut posfent, aut vellent, tan- dem fuere perpauci. Vel fie tamen, ufque ad faeculi fuperioris inftantem fere exttum , vetus fervata fuit confuetudo, fingulis annis academi- cis dimidiatis edendi feriem lectionum , ftatu- tis horis, a fingulis Profesforibus publice haben- darum. Sed rari erant , qui promisfis ftabant : qui vero ftabant , paucisfimos nancifcebantur audi- tores , nifi forte in theatro , five anatomico , five chirurgico , five phyfico, res fpectantium oculis expofitas demonftarent. Cum igitur huiusmodi pro- grammata inutilia esfent et inepta, decreto Virorum prudentisfimorum , quibus rerum academicarum cura erat commisfa , die 8 Nov. a. 1796. profpectum fuit, ut fingulis annis ederetur Series , in qua, una cum publicis , privatae etiam lectiones indicarentur. Quanta autem induftria primi Academiae noftrae Do- O R A T I O N E M. 127 .Doctorcs laboraverint , in lectionibus , cum publicis , turn privntis , habcndis , ex iis difccre licet . quac . V o e t i u s tradidit, in Praefatione , praemisfa Parti I. Politicae Ecclefiasticae, Amft. 1663. Triginta , in- quit, anni flint , cum ex miniftcrio ecclefiastico , quo 23 annis functus eram 9 ad profesftonem Theo- logiae^et Linguae 'I Icbraicae^ capesfendam hue evo- cor. Earn duin triennio fere folus fujtineo , et octonls lectionibus^ praeter quolldiana privata col- legia 9 et publicas disputationes , qudque hebdomade hafyendas , diftringor : if a raiioncs meas inftituere cogebar^ ut omnium Auditor um tarn tyronum et medioxumorum , quam doctiorum ex aliis Acade- mils , ubi curfum abfolverant , hue adventantium commodis infervirem. Quo factum , ut lectionibus pomerididnis , Danielis , Pfalmorum , aliorumque f elector urn V. T. tcxtuum ex Lingua originali^ in- terpretations dcftinatis , bin as matutinas Epiftolae ad Romanos i binas Synopfeos Locorum commu- nium , ad Confesfionem Belgicam , Catechefeos Par- tem tertiam , et Liturgiam , collatis Statutis eccle- jlasticis , explications tribucrem, ct ad easdem for- mulas ordine dicbus Saturni difputationcs tribue- rem. Quibuscum ea conferantur , quae , de fuis et Collegarum in Ordine Theologico lectionibus , fcri- pferat anno 1647. in Praefatione , praemisfa Parti I. Select arum Di/putationum Theologicarum , pag. 3, Minima, inquitf, apud nos pars est 9 vix minima particula inftitutionis Academic ac, in locis commu- titbits, (h. e. ut ferior actas dicere confuevit, in Syjlemate Theologico , five in Thcohgia dogmatical Prae- iaS ANNOTATA AD .Praelectionibus publicis loci illi modo dicti , cum omnibus aliis , turn perpetuo curfu , turn quavis oc- cafione in interpretations fcripturae per annotatio- nem doctrinarum et digresftones explicantur : ct cor oil ar Us fubjectis public ae culque difputationi ven- tilantur. Acccdunt frequentisfima collegia privata examinantium et dij put ant him , ftquidem fludiofi hoc petierint , aut rationes eorum it a tulerint. Ut jam nihil dicam de colkgiis et collationibus priva- tis. Affirmare posfum , fingulos Profesfores ter- nis aut quaternis , nonnunqiiam quinis , ejusmodi locorum communium et controverfiarum collegiis dis m tineri, praeter collegia repetentium condones ct proponent! urn. fi6) De tertio hoc auditorio condendo, quid a Confulibus et Senatoribus tirbis Rheno - Traiecti- nae decretum fuerit, intellexi ex apographo, mihi Viri ampl. lohannis van Doelen humanitate fuppeditato 9 liuius argumenti. 'SVrijdaechs den xv en Marty 1644. Gehoort het rapport van de Heeren die met d* I leer Outfchepen van der Egge ende fijn E. Schoon- fone nu mcermads in conference 'war en geweest , aengaende fijner E. huijfmge aent Oudemunfters Kerckhoff naest aent groote Auditorium vande Academie , fij'i d? Heeren Cameraers gelast opt erff tusfchcn *t fclve Auditoiium enae de voorfz. liuifinge een dcrde Auditorium tc doen timmeren , fulcx O R A T I N E M. 129 fulcx de gefworens ende andcre hun dies verftaendc fallen oordcckn gcoorloft te fijn , ende daerinne d* felve hmfftnge foo weijnich te preiudicieren ah doenlick fal wefen. Primis iam Acadcmiae annis Scnatus Vidit, opus esfe tertio auditorio , ut fingulorum Ordinum Pro- fesforibus opportunitas fierct disputationum publi- ce inftitucndarum. Die 12 Maii , a. 1641. quod ex Actis et Decrctis Senatus academic! cognovi, flatutum eft , concurfum difputationum admittendum esfe , hoc modo : ut dies mercurii lurcconfultis , fa- turnl vtro Theologis asfignatus maneat ; prout ab initio Illuftris Gymnafii conftitutum et ufitatum fuit* Si Theologtts cum lureconfulto dlebus mercu" rii horis matutinis concur r at ; Jervabit lurecon- fultus fuum auditorium , hoc tft majus. Quod ft cum Medico concurrant duo Philofophi , alter Philofophorum , qui pofterior profesfione , cedat et auditorium (minus puta) et horas matuti- nas ei , qui prior eft profesfione , fuamque dis~ putationam in horas pomcridianas rejlciat. Quod fi contingeret ex eadem fupcriori facultate tres con- currere^ defpiciendum turn erit de tertio auditorio f yet choro tcmpli , vet alio quovis. Die 6 Sept. 1643. iusfi funt a Senatu Stratenus, Rector , et A e m i- 1 i u s , iterum a Confulibus petere tertium audito* rium. Sublequente igitur anno huic Senatus defi- derio fatis fuisfe factum, ex apographo modo ex- hibito condat. Ufus hums auditorii, partim fuper academiae porticum cxftructi ? atque inde fuperius dicti , I fae. ANNOTATA AD faeculo xvm. concesfus fuit iuvenibus Hungaris et Tranfilvanis , literarum , imprimis Theologiae , in hac Academia ftudiofis , ad conventus facros , fmgulis diebus dominicis , habendos, uno eorum precibus et homilia praeeunte. Decretum , quo eitis rei copia iis facta est y hums est argument! : Macndagh den 30 November 1722, Op het verzoek , door de Hceren P r of cs fores Theo* logiae aen de Hceren Bnrgemeefleren gedaen , ac- cordeert de Vroetfchap bij deze aen de Hungarife en Zevenbergfe Student en alhier permisfle , omme des ^Zondags ten elf utren voornoens in 9 t b oven ft e auditorium 'van de academie onder haer te houden haeren Godtsdicmt en te do en een predicatie* (i/) Quae de difputationibus , fub Profesforum praefidio , olim ingenti mimero, fubinde fatis acri- ter inftitutis , in Oratione dixi , abunde colligi pos- funt e decretis magiftratus urban! , d. 22 Sept. 1645. 23 Mail, 1655. 10 Nov. 1656. 30 Atig, 1658. i Febr. et 5 lulii 7 1669. quae exhibet loh, van de Water, lib. 1. p. 487-489. uti et e difputationibus , quae etiamnum fuperfunt , utrius- que Ant. Matthaei, Gisb. Voetii, Mein. Schotani,Henr. Regii, Caroli de Maets, loh. Hoornbekii, loh. L eusd eni , Andr. Essenii, Franc. Burmanni, Gerardi de Vries, Melchioris Leidekkeri, Herm. Witsii, Hadrian! Relandi-, Hieron. van ORATIONEM. Van A lp hen, Datr. Millii, Sebaldi R a v i i et aliorum ; denique ex iis , quae Gasp. Burmannus icripfit , in Traiccto crudito , dc vita R c g i i , p. 289 , 290. Franc. Burmanni, p. 52. et Cyprian i Regneri ab Ooster- ga, p. 255, 258. Nee raro oliiil Profesfores noftri Orationcs pro nunciabant. Ne enim dicam de orationibus, quae noftra quoquc actatc liabcri folent, muneris adeun- di et reetionis academicae ponendae causfa, nemo fere Colleganim ex hac vita difcedebat, quin lau- datorcm nancifceretur Collegam. Nonnunquam et folenni oradone academiae vale dicebat, qui munus fuum ponebat: quomodo certe factum est, d. 24 Aprilis , 1654. ab Henrico Moreelsio, Cu- ius in obitum orationem dixit I oh. Georg. Gracvius, d. 28 Sept. 1666. mi et ab Abrah. d e W y c k e r s 1 o o t, d. 24 Febr. 1(566. Et fi quid practerea, five rcipublicae, five academiae^ acci- disfet profperum aut adverfum , ftiepius Viri Cla- risfnni, vel fponte, vel invitati, fiveab Academiae Curatoribus, five ab Ordinibus Provinciae, five a Senatu academico , ex eo pro concione dicendi matcriam fumebant. Sic ipfe ilk Moreelsius, nienfe Maio aut lunio a. 1647, Oratione panegyri- ca G u i 1 i e 1 m o II. fummos in republica honores fuit gratulatus , refcrente ex actis magiftratus ur- bani Gasp. Bur man no, Trai. crud. p. 232. Sic Graevius, a. 1666. vie tori am navalem ab dnglis rcportatam publice praedicabat ; Pancgy- anno 1674. Guilielmo III. fugatis Gallis I a hattc AN N 7 T A T A AD hanc urbein ingresfo, diccbat; anno 1675. denuo florente academia , Palladium Traicctinorum lauda- bat ; anno 1 689 G u i 1 i e 1 m i III. expeditionem Britannic am celebrabat ; anno 1695 Mariae Stuartae, Magnae Britanniae Reginae ^ anno 1702. G u i 1 i e 1 m o Regi , . iufta perfolvebat. Francis- cus Burmannus extra ordinem duas dicebat Ora- tiones: unam , a. 1673. de calamitatibus communis Pa- triae^praecipue yero UltrajectinaeProvinciae , quibus nuper fuerat conflict at a , alteram , fubfequenti an- no 5 de caufts Belgicae, afflict tie. Lucas van de Poll, anno 1674. Gulielmum III. carmine Panegyrico decantabat, et anno 1691. illius expc- ditionem in Hyberniam atque advent um in Bata- viam carmine heroico celebrabat. P e t r u s Bur- mannus 1 , anno 1702. orationem dicebat de au- fpicatisfima Batavorum et fociorum militia ; anno 1706. alteram de illius anni fortunata militia pro- nunciabat; anno 1713. pacem inter Belgium no- Strum alias que foederatos cum rege GalHae hac in urbe confectam oratione Panegyrica celebrabat. Arnold us Drakenborch, a. 1747. Gui- lielmo IV. fumrnos in republica honor es gratu- labatur. P e t r u s W e s s el i n g , anno 1 748 . ora- tionem dicebat in natalem G u i 1 i e 1 m i V. deinde anno 1752 oratione funebri G nil i el mum IV. laudabat; anno denique 1759 iufta folvebat Regiae Principi A n n a e illius Viduae. Tandem I o h. F r i d. R e i t z i u s , anno 1766 G u i 1 i e 1 m o V. ad fum- mam reipublkae praefecturam capesfendam folenniter inaugurate 5 honores hos 3 oratione ? gratulabatur. (IS) ORATIONEM. 133 (18) Orationem exaranti propofitum mihi em, hoc loco eos nominatim laudare, qui, in fingulis dKciplinis excolcndis, praeclare fucrunt meriti de Acadcmia noflra et republica literaria. Scd , re penfitata , magnum fore pcriculum videbam , ne iu- dicii, vel bcnignitate, vel feveritate, vel quocun- quc alio errore , graviter peccarem. Itaque , mutato confilio, ncminem prae caetcris laudandum duxi. Ut vero cognoscat , cui volupe est , quibus quan* tisque Viris olim illuftrata fuerit et etiamnum illu- flrctar Acadcmia noflra , corollarii loco , fingulos indicabo , addito eorum nominibus aRerisco , quo- rum pictae imagines in Senaculo funt confpicuae. SERIES PROFESSORUM, QUI, IN ACADEMIA RlIENO-TRAIECTINA, PUBLICE , AUT DOCUERUNT , AUT ETIAMNUM DOCENT. Sex priores munus fuum iam in Illu/lri fchola fuerant i I. AntoniusMatthaeus,Ant.F. Herborncnfis, nat. d. 27. Dec. 1601. Ex illuftri Gymnafio Har- dcroviceno hue evocatus, luris Prof. diei/Iu- nii, 1634. dictus primarius , d. 1 8 Mart. 1641. Mortem obiit, d. 25 Dec. 1654. * a. Antonius Aemilius, Aquisgrancnjis , nat. d J34 ANNQTATA AD d. 20 Dec. 1589. antea fcholae Dordracenac, post Rhcno - Traiectinae Rector, Hiftoriarum. et Politices Prof, die 17 lunii , 1634. Ob. d. 12 Nov. 1660. * 3. Justus Lyraeus, Rheno - Traiectinus , an- tea fcholae Hieronymianae hac in urbe Re^ ctor, Liter arum human. Prof. d. 18 lunii, 1634. Ob. in. Nov. 1646. 4. H e n r i c u s Renerius, Hoy 9 - Leodienfis , nat. a. 1593. ex illuftri fqhola Daventrienfi hue evocatus, Phitofophiae Prof. d. 18 lunii, 1634, Ob. m, Martio, a. 1639. 5. Gisbertus Voetius, Hcusdanus , nat. d. 3 Martii, 1589. e coetu ecckfiaftico Heusdano cvocatus 9 Theologiae et Linguae Hebr. Prof, d. 21 Aug. 1634. Ob. d. i Nov. 1676.* 6. Bernard us Schotanus, Franequeranus , nat. a. 1598. ex Academia Franequerana hue evo- c^tus 9 luris et Mathefeos Prof. m. Nov. 1635. In academiam Lugduno - Batavam evocatus , Profesforis munus , quod fexennium fere gesfe- rat, et Rectoris provinciam, quam quinquen* nium primus adminiftraverat 9 pofuit 5 d. 16 Mart. 1641, Ob. d. 15 Oct. 1652. * 7. Guilielmus van der Strat en, (f. Stra* ten us) Rheno - Traiectinus , nat. a. 1593, medicinam hac in urbe faciens et Anatomen vernacule docens , Mcdiclnae practicac et dna- tomes Prof. d. i7Martii, 1636. diet us Prof. Medicinae primarius. a. 1641. Hagara Comi- abiit a. 1646. 111. Principi Frederi- CO O R A T I N E M. 135 co Henrico medicinam facturus. Dcinccps eodcm Archiatri muncrc apud G u i 1 i e 1 in u m II. ct III. functus esr. Dcnique a. 1674. lectus est civitatis patriae Senator et ConfuL Ob. d. 6 Nov. 1681. * 8. M e i n a r d u s S c h o t a n u s , Franeqiteranus , nat. d. 13 Oct. 1593. ex academia Franeque- rana evocatus, Thcohgiac Prof. d. 30 April. 1636. Ob. 1644. * 9. H e n r i c u s Regius, Rheno - Traiectinus , nat. d. 29 lulii , 1598. in urbe patria medici- nam faciens, Mcdicinac thcoreticae et Botani- ces Prof, extraordinarily , d. 6 Sept. 1638. ordinaries , a. 1639. ^Inatomiae^ a. 1649. di- ctus Medicinae Vrof.primartus, a. 1661. Ob. d. 19 Febr. 1679. * 10. Arnoldus vanGoor, Meurfenfis , Philofo- phiae practicae lectiones hac in urbe habcns , Philofophiac practicae Prof, extraordinarius creatur, d. 6 Sept. 1638. Sed paullo post , Quaeftor Comitatus patrii dcfignatus , munere academico fe abdicavit, d. 8 Oct. eiusdem anni. ii. Arnoldus Senguerdius, Amjldaedamen- fts 5 nat. a. 1610. Philoibphiae Doctorem hac in , academia agens , Metaphyfices et Phyficcs creams est Profesfor, primum, die 6 Sept. 1638. extraordinarius , delude, a. 1639. ordi- narhts , tandem a. 1641. dictus est Prof. Fki- lofophiac primarius. Sed evocatus , ad Philo- AN NO TAT A AD fophiam in athenaeo Amftelaedamenfi docen- dam , eo % abiit a. 1648. ibique .mortem obiit, a. 1667. * 12. Martinus Schoockius, Bomelienfis 5 nat. d. i Aprilis, 1614. Philofophus, om- nium primus fummos Doctoris honores in academia noflra adepttis , et exercitationes Ora- torias .inftituens , Liter arum human, et Ek- quentiae Pcof. extr aor dinar ius ^ d. 6 Sept. 1638. Sed paullopost, die 13 Oct. inGymna- fium Daventrienfe evocatus , ad docendam Hi- jloriam ct Eloquentiam , eo profectus est. Inde , a. 1640. in Groninganam abiit academiam , Logices ac Phyfices docendae causfa. Tandem migravit FrancoFurtum ad Viadrum, \foiProfes- forls honorarii titulo ornatus ex vita exees- fit, a. 1669. 13. Carolus de Maets, Lugduno-Batavus ^ nat. d. 25 Ian. 1597. ex ecclefia Mediobur- genfi hue evocatus , Theologiae Prof. d. 2 Iu^ nii, 1640. Ob. d. 20 Aprilis, 1651. * 14. Daniel feerckringer , Palatinus ^ nat. d. & Febr. 1598. Paedagogus , a Rege Bohemiae liberis fuis praefectus , Philofophiae practical Prof. d. 2 lunii, 1640. et Eloquentiae y d. 10 April. 1648. Ob. d. 22 lulii, 1667, * 15. Cyprianus Regneri ab Oosterga, (faepe nude dictus Cyprianus,) Frifius , nat, a. 1614. postquam Lugduni Bat. privatim Juri$prudentiam docuerat, Prof. Inftitutionum OUATIONEM, 137 lurisi d. 19 Mart. 1641. poftea et Pandecta- rum , dictus Ittris Prof, pritnanus , d. 6 Apr. 1670. Ob. d. 25 Oct. 1687. * j 6. lacobus Ravcnsperg, Groninganus , nat. d. 7 Dec. 1615. Mathefeos Prof, ey tr ti- er d. d. 19 Mart. 1641. Philofophiae ordina- rius , d. 19 Febr. 1644. Phyfices , 4. 10 April. 1648. Ob. 21 April. 1650. 17. Pa ul us Voet, Gisb. F. -*Heusdanus , nat. d. 7 lunii, 1619. M'etaphyfices Prof, extraor- dinarius , d. 19 Mart. 1641. ordinarius ^ d. 17 lunii, 1644. Logices 9 d. 10 April. 1648, jfara ordinarius , d. 21 April, 1654. Ob. d. i Aug. 1667. * 18. Henricus Morcelsc, Kheno - Traiectinus , nat. d. 17 Dec. 1615. 7//m Prof. d. 25lunii^ 1644. Electus in Curia Provincial! Senator, munere academico fe abdicavit , d. 24 April. 1654. Ob. d. 21 Maii, 1666. * 19. Johannes Hoornbcek, Harkmenfis , nat, d. 4 Nov. 1617. antea in coetu Mulhemienfi Ecclefiastes , Theologiae Prof. d. 10 lulii, 1644. Profectus est in academiam Lugduno-Bata- vam , a. 1654. Ob. d. 23 Aug. 1666. * no. Isbrandus de Diemerbroek, Montfor- ticnfts j nat. d. 1.3 Dec. 1609. McdicinaeVwf. cxtraord. d. 6 Sept. 1649, ordinarius , d. 7 April. 1651. Ob. d. 6 Nov. 1674. * 21. loh a nncs Leusdcn, Khcno - Traiectinus , nat, d f 26 April. 1624. Linguae fanctae Prof. 138 ANNOTATAAD extraordln. d. 6 Iulii,i65o. ordinarius , d. 3 Ian. 1653. Ob. d. 30 Sept. 1699. * s.2. lohannes de Bruyn, Gorinchemenjis , nat. d. 25 Aug. 1620. Phyfice* et Mat kef cos Prof. extraordin. d. 3 lunii, 1652. ordinarius ^ d, 31 Mart. 1656. Ob. d. 21 Oct. 1675. * 23. Gualterus de Bruyn, Amisfurtenfis , nat. d. 6 Mart. 1618. Euangelii interpres in eoetu Rheno - Traiectino , Theologiae Prof. a. 8 Febr. 1653. Eiusdem anni die 7 lulii mor- tem obiit. 4. Andreas Essenius, Bomelienfis ^ nat. m. Febr. 1618. Euangelii interpres in coetu Rhe- no - Traiectino , Theologiae Prof. d. 8 Febr. 1653. b. d. 18. Mail, 1677. * 25. Daniel Voet, Gisb. F. Heusdanus , nat. d. 30 Dec. 1629. Logices et Metaphyftces Prof. extraor dinar ius , d. 9 Febr. 1653. ordinarius ^ d. 5 April. 1656. Ob. d. 29 lulif , 1660. * 5.6. Matthias N e t h e n u s , Suchtela - luliacen- fis 9 nat. d. 27. Oct. 1618. Clivenfis Eccle fiae Antilles et Scholarum Rector , Theologiae Prof. d. 26 Maii , 1654. Loco fuo motus est d. 14 April. 1662. Sed postea Herbornensis Ecclefiae aritiftes et Theologiae Prof, fuit , in- de ab a. 1669. usque ad d. 9 Oct. 1686. quo mortem obiit. * 27. Antonius Matthaeus, Ant. Fih Ant. Nepos^ Rheno - Traiectinus , nat. d. 18 Dec. 1635. Juris civilis Prof, extraord. d. 29. Aug. 1660. O R A T I O N E M. 139 1660. ordinaries ^ d. 26 Nov. 1662. Profectus or, in academiam Lugduno - Batavam , a. 1672. uhi ob. d. 15 Aug. 1710. * *. Abraham us d c W y c k c r s 1 o o t , Rf. Traicctifiits , luris Prof, extraord. d. 29 Aug. 1660. Senator civiratis patriae cleans, 4. 24 Fcbr. 1663. nnimis academician pofuit. Ob. d. 5 Febr. 1673. 29. Reg n cms a Mansvclt, Rheno-Traiecti- nus , nat. d. 21 Oct. 1639. Logices ct Meta- phyfices Prof. d. 27 Nov. 1660. Philofophiac morality a. 1667. Ob. d. 29 Mail, 1671. * 30. lohannes Gcorgius Gracviu s , Nqtim- burgenjis > nar. d. 29 Ian. 1632. c Gymnalio Davcntrictifi hue evocatus , Hiftoriarum et Ekqucntiac Prof. d. 18 Oct. 1661. Poltii.ccs ^ d. 2 Dec. 1667. Ob. d. ii Ian. 1703. * 31 . F r a n c i sc u s B u r m a n n u s , Lugdiino-Bata* v//j,nat. a. 1632. Collcgio Theologico, ca in urbe , praefectus , hue evocatus , Theologiae Prof. d. 12. Nov. 1662. Hiftoriae Ecclv- fiast. d. 6 Mart. 1671. Ob. d. 12 Nov. 1679. * 32. Ludovicus Wolzogen, Amisfurtenfis , nat. a. 1632. Ecclefiastes in coetu Wallonico Medioburgenfi , hue evocatus ad eandera pro- vinciam adininiftrandam , et Hiftoriam Qcclc- past, in hac acadcmia extra ordlncm docendam , hoc munus adit, d. 21 Sept. 1664. ProJV ordinarii^ creatur, d. 5 Sept. 1670. Eodem a. cxcuntc ad fiingendum eodein muncre ii^ EC- clc- 140 ANNOTATA AD clefia et Atbenaeo Atnftelaedamenfi hinc abiit, d. 51 Oct. ibique mortuus eft 5 d. 13 Nov. 1690. 33. Hugo Ruisch, Rhcno - Traiectlnus , pri- mum Lector Geometriae vernacule docendae , d. 15 Mail, 1661. delude d. 26. Sept. 1664. titulum eft adeptus Profesforis extraor dinar ii. 34. Philippus Matthaeus, Antonii II. F. Rhem-Traiectinus ^ nat. d. 16 Mart. 1641. Medicinae primum Lector 9 d. 2 Dec. 1667. deinProf. extraord. d. i6Febr. 1670. Eodem anno Franequeram abiit ad Medicinam ex ordine docendam, ibique mortem obiit, m. Oct. 1690. 35. Lucas vande Poll, Rheno-Traiectinus, nat. d. 6 Febr. 1630. luris primum Lector , d. 2 Dec. 1667. dein Prof, extraordin. d. 16 Febr. 1670. ^QiiQordinarius.,^ n Mail, 1674. denique Pandectarum Prof. dictus,d. 21 Febr. 1681. Ob. d. 24 Nov. 1713. * 36. lohannes Voet, Pauli F. Rheno-Tra- iectinus , nat. d. 3 Oct. 1647. e Gymnafio Herbornenfi, in quo lus civile docebat, hue evocatus , luris Prof. d. 25 Aug. 1674. Lei- dam profectus ad eandem provinciam admini- ftrandam , d. 6 Febr. 1680. ibique ex hac vi- ta migravit, d. n Sept. 1714.* 37. Gerardus de Vries, Rheno - Tralectimis , nat. d. 15 Aug. 1648. collegio Theologico in academia Lugduno - Batava praefectus, hue re- OKATIONEM. 141 cvocatus Prof, or din. Philofophiae 9 d. i Sept. 1674. dcinde etiam Theologiae extraord. d. 4 Mart. 1685. Ob. d. i Dec. 1705. * 38. lacobus V a 1 1 a n , Am/lelaedamenfis , nat. d. 19. Aug. 1637. Medicinae practicae et Anatomes Prof. d. 20 Mali, 1675. P'raxeos et Inftittttionum Medicarum dictus, d. 15 Fcbr. 1680. Obiit d. 16 Maii , 1720.* 39. Petrus van Mastricht, Colonienfes , nat. m. Nov. 1630. ex academia Duisburgenfi , in qua Theologiam docebat , evocatus , Prof. Theologiae, d. 7 Sept. 1677. Ob. d. 9. Febr. 1706. * 40. Melchior Leydecker, Medioburgenfts ^ nat. d. 21 Martii, 1641. e coctu Renesfae in Zelandia, ubi Euangelii interpres erat, evo- catus, Thcologiae Prof. d. 23 ApriU 1678. Ob. d. 6. Ian. 1721. * 41. lohannes Munnicks, Rheno-Traiectinus^ nat. d. 1 6 Oct. 1652. Anatomes Lector , d. 20 Nov. 1677. Medicinae Prof, extraordin. d. 12 Dec. 1678. Anatomiae et Botanices ordinarius , d. 9 Febr. 1680. Ob. d. 10 lu- nii, 1710. * 42. loan lies Luyts, Hornanus , nat. d. 19 Sept. 1655. Phyfeces et Mathematicae Prof. extraordin. d. uDec. 1677. Phikfophiae or- dinarius , d. 9 Febr. 1680. Ob. d. 12 Mart. 1721. * 43. Hermann us Wit sins, Enchufanus , nat. d. 12 Febr. 1626. ex academia Franequerana hue 142 ANNOTATAAD \ hue evocatus , Theokgiae Prof. d. 29 April* 1680. profectus in academiam Lugduno - Bat a. 1698. ubi mortem obiit, d. 22 Oct. 1708. * 44. lohannes van Muyden, Kheno - Tra- iectinus , nat. d. 26 Ian. 1652. Gymnafii Hie- ron. in civitate patria antea Prorector, luris Prof, extraordin. d. 10 Febr. 1681. ordina- rius , d. 8 Oct. 1683. Ob. d. 25 Maii, 1709. * 45 Hermann us van Halen, Kheno - Tra- iectinus 9 nat. d. 30 Aug. 1633. hide ab &. 1664. Ecclefiastes hac in urbe , Prof. Theolo- giae extraordin. d. 19 April. 1681. ordina- rhts^ d. 30 April. 1683. Ob. d. i Mart. 1701. * 46. Gerard us Noodt, Neomagenfis 9 nat. d. 4 Sept. 1647. ex academia Franequerana hue evocatus, luris Prof. d. 12 Febr. 1684. pro- fectus a. 1686. in academiam Lugduno - Bata* vain. Ob. d. 15 Aug. 1725. * 47. Paul us Bauldri, Rothomagenfis , nat. a. 1639. Hiftoriae Sacrac Prof, extraordinarius , d. 14 Oct. 1686. or dinar ius^ d. n Mart. 1695. Ob. d. 1 6 Febr. 1706. 48. H e n r i c u s d e C o c c e i i s , Bremenfis , nat. d. 25 Mart. a. 1644. ex academia Heidelber- genfi hue evocatus , luris publici kgumque Romanarum Prof. d. n Febr. 1689. profe- ctus, a. 1690. in academiam Francofurtenfem ad Viadrum, ubi mortem obiit ? d. 18 Aug. 1719. * 49. Cornelius van E c k, Arnhcniicnfis , ex aca- O R A T I N E M. I4S academia Franequerana evocatus , luris Prof, d. ii Sept. 1693. dictus luris hodierrn , d. 18 Sept. 1713. Ob. d. 26 Febr. 1732. * 50. Petrus Burmannus, Franc. F. Rheno- Traiectinus , nat. d. 6 lulii , 1668. Hi/loriarurrt Prof, extraordin. d. 10 Dec. 1696. ordinarius , d. 18 April. 1698. Politices ,d. i9Martii, 1703. Profectus cst in acad. Lugduno-Bat. a. 1715. ubi e vita excesfit d. 31 Mart. 1741. * 51. Johannes Conradus Barchusen, natus Ilornae in Lippiae Comitatu , d. 16 Mart. 1666. Chcmiae , primum Lector , d. 6 Oct. 1698. dein Prof, extraordin. d. ai lu- nii, 1703. Ob. d. 2 Oct. 1723. 52. Henricus Pontanus, Stenofurttnfis , e Gymnafio Lingenfi vocatus, Prof. Theologiac 9 d. 15 Febr. 1700. et Hifloriae Sacrae , d. 25 Febr. 1704. Ob. a. 15. Dec. 1714.* 53. Hadrianus Relandus, Ripa - Batavus , nat. d. 17 lulii 1676. ex academia Harderovi- cena, in qua Philolbphiam docebat, evocatus, Prof. Linguarum Orient alium , d. 21 Febr. 1701. Antiquitatum Sacrarum , d. 2 Febr. 1713. Ob. d. 5 Febr. 1718. * 54. Rudolphus Lens den, I oh. F. Rhew Traicctinus^ nat. a. 1671. dnatomes et Chirur- giae Prof, extraordin. d. 18 lunii , 1703. ordi- nariits, d. 16 Mart. 1705. Praxeos item, d. 7 lun. 1723. Ordinibus regionis noftrae adfcri- ptus, d. 29 Maii, 1726. Ob. d. 4. Nov. 1764. * 55. 144 ANNOTATA AD 55* He I'm an nus Alexander Roe 11, Marco* Westphalus ^ nat. a. 1653. ex academia Frane- querana evocatus, Prof. Theologiae , d. 22 Sept. 1704. Ob. d. 12 lulii, 1718. * 56. Joseph us Serrurier, ~ Amjlelaedamenfis , Prof. Philofophiae et Mathefeos , d. 3 Febr. 1706. Medicinae et Botanic es , d. 18 Mail, 1716. Inftitutionum Medic arum , d. 7 lunii, 1723. Ob. d. 15 April 1742.* 57. Johannes lacobus Vitriarius, Ge- nevchfts , nat. a. 1679. ex academia Heidelber- genfihnc evocatus, luris civilis et pub lid Prof. d. 17 Sept. 1708. in academiam Lugduno-Ba- tavam profectus , exeimte a. 1719. Obiit d. n Dec. 1745. * 58. Hieronymus' van Alphen, Hanovienfis , nat. d. 12 Mail, 1665. inecclefia Amflelaeda- menli .Euangelii interpres , hue evocatus 9 Prof. d. 26 Febr. 1715. Ob. d. 7 Nov. 1742. * 59. Franc iscus Burmanntis, Fjranc. F. Rheno-TraiectinuS) nat. d. 15 Mali, 1671. in ecclefia Amflelaedamenfi Euangelii interpres, hue evocatus , Prof. Theokglae , d. 26 Febr. 1715. Ob. d. 22 Sept. 1719. * 60. Arnoldus Drakenborch, Rheno-Traie- Minus? nat. d. 31 Dec. 1684. Hlftoriarum et Eloquentiae Prof. d. 25 Mali, 1716. Ob. d. 16 Ian. 1748. * 61. Carolus Andreas D like r us, Marco* PFestphalus 9 e Schola Hagana , in qua Prorector ORATIONEM. 145; erat , hue vocatus , Fliftoriarum et Eloquen- tiaeProf. d, 28 Mail, 1716. Valet udinis caus- fa honefte misfus, ipfo petente, d. 15 Nov. 1734. In patria exfpiravit, m. Nov. 1752. * 62. David Millius, Kegiomontano - Borus- fits , nat. d. 13 April. 1692. muneris ecclef. Cand. Linguarum Orient. Prof. d. 21 Mart. 1718. dntiquitatum Sacr. d. 3 Nov. 1727. ct Theologiae 9 ordini Theologorum adscriptus , d. 10 Oct. 1729. Ob. d. 22 Maii, 1756. * 63. Johannes Ens, Quadico - Batavus , nat. d. 9 Maii, 1682. Euangelii interpres apud Rhe- no - Traiectinos , Theologiae Prof, cxtraordin. d. 3 lunii , 1720. ordinarius , d. 4 Ian. 1723. Ob. d. 6 Ian. 1732. * 64. Fridericus Adolphus Lampe, Let" molda - Lippiacus , nat. d.- 19 Febr. 1683. e coetu Bremenfi , in quo Euangelii erat inter- pres, evocatus, Pro&TfieoIogtae, d. 24 lunii, 1720. et Hiftoriae Ecclef. d. 21 Oct. 1726. Rediit Bremam , ad docendam Theologiam et munere ecclefiastico denuo fungendum , d. n lulii, 1727. ubi vita excesfit ,d. 8 Dec. 1729.* 65. Everardus Otto, Hammonenfis , nat. a. 1686. exacadcmiaDuisburgenfi evocatus 5 Prof. luris civilis et publici , d. 18 Nov. 1720. luris feitdalis , d. 4 Inn. 1731. Syndicus Bre- mcnfis crcatus hinc abiit, a. 1739. Vivere de- flit, d. 24 lulii, 1756. * 66. Petrus van Musschenbroek, Lugduno- Batavus , nat. d. 14 Mart. 1692. ex acade- K mi- 146 A N N T AT A AD mia Duisburgenfi hue evocatus , Prof. fophiae ct Mathefeos , d. 13 Sept. 1723. Astronomiae^ d. 21 lulii, 1732. Profectus in academiam Lugduno - Batavam , a. 1740. Ob. d. 19 Sept. 1761. * 67. Christianus Bernard us Albinus, Berolino - Marchicus , Medicinae , Anatomes et Chirurgiae. Prof, extraordin. d. 20 Sept. 1723* , ordinarius , d. 17 Ian. 1724. Praxcos , d. 13 lunii , 1729. Senator urbis electus, munus - academicum pofuit, a. 1747. Ob. d. 5 April. . 1752. 68. lacobus Ode, Zutphanienfis , nat. d. 1 1 Dec. .1698. Philo fophiae Prof, extraordin. d. 27 Sept. 1723. ordinarius^ d. 17. Ian. 1724. Theologlae extraordin. d. 15 Dec. 1727. Po- iho Profesforis Theologici munere, d. i6Febr. 1736. Aftronomiae , Mathefeos et Phyfices ex- perimentalis docendae provinciam adiit, d. 9 Nov. 1743. Mort. d. 5 April. 1752, * 69. loannes van den Honert, in Henrici Idonis vico Batavo nat. d. i Dec. 1693. ex ecclefia Harlemenfi , ; in qua doctrinam Chri- flianam iuterpretabatur , evocatus , Prof, Theo* logiae ) d. 20 Get. 1727. et Hiftoriae Ecclef. d, 31 Mart. 1732. In academiam Lugduno- Batavam 'profectus, menfe Aug. 1734. mor- tem- o'biit, d.. 6 April 1758. * 70. Johannes Oosterdijk Schacht, Lug- duno - Batavus , nat. d. 26 Oct. 1704. ex aca- demia Franequerana , ubi Philofophiam doce- bat. 147 bat, evocatus, Prof. Medicinac, d. la Sept, 1729. Injlitutionum Medic arum et Pra xeos , d. a Ian. 1748. rude donatus , a. 1790. obiit d. 18 Aug. 1792. * 71. lac o bus Voorda, Harlinganus , nat. d. 28 Ian. 1699. ex academia Franequerana hud evocatus, Prof. luris civilis , d. n Sept. 1730. luris hodierni, d. 9 Oct. 1747. Munus fiium pofuit, d. 15 Sept. 1760. Obiit Leo^ vardiae, m. lunio, 1768. * 72. Petrus Wesseling, Stenofurtenfts , d. 7 Ian. 1692. ex academia Franequerana, in qua Hiftorias et Eloquentiam docebat , evo- catus , Prof. Eloqucntiae , Hiftoriarum et Graccae Linguae , d. 13 lunii , 1735. luris pit- blici Romano -Germanici ac naturalis , d. 26 Sept. 1746. Ob. d. 9 Nov. 1764. * 73. Albertus Voget, Bremenfts^ nat. d. 17 Mart. 1695. ex academia Groningana evoca- tus, Prof. Theologiae^ d. 12 Scpt 1735. et Hifloriae Ecclcftafl. d. 20 Oct. 1766. * Ob* d. 23 April 1771. * 74. Guilielmus van Irhoven , Kesfela-> Brabantus , nat. d. 2 Nov. 1698. ex ecclefia Edana in Gclria, in qua Euangelii crat intcr- pres , evocatus, Prof. Theologiae, d. 16 Sept* 1737. et Hifloriae Ecclef. d. 22 Febr. 1740, Ob. d. 18 Nov. 1760. * 75. Abrahamus Wieling, Hammonienfts , nat. m. Nov. 1693. ex academia Franeque- rana evocatus , Prof. luris civilis ac feuda* K 2 ///, 148 ANNOTATA Ab Its 9 d. 14 Sept. 1739. luris Publici Romano Germanici ^ d. 21 Oct. 1743. Ob. d. 10 Ian. 1746. * 76. Gisbertus Matthias Eisner us, G0- cha - Clivenfis i riat. d. i April. 1698. in coe- tu Rhcno - Traicctino Ecclefiaftes , Theologiac Prof, eoctraordin. d. 15 Sept. 1739. or dinar i- us i d. i6Sept. 1743. Ob, d. 7 lulii, 1775. * 77. lohannes Horthemels, M'edioburgenfts ? nat. a. 1698. e coetu Westzanenfi , in quo Ecclcfiaftes erat , evocatus , Philofophiae Prof, d. 22 Oct. 1742. Ob. d. 25 lun. 1776. * 78. Franciscus Burmannus, Franc. F. Franc. Nep. Amflelaedamenfis , nat. d. 3 Oct. 1708. Euangclii apud Rheno-Traiectinos in- terpres, Prof. Theologiae , d. 23 Sept. 1743. et Plifloriae Ecclef. d. 6 Maii, 1771. Ob. d. 10 April. 1793. * 79. Everardus lacobus van Wa ch en- do r ff , Kheno - Traiectinus , nat. d. 2 Nov. 1703. Medicinam hac in urbe faciens, et Chemiam docens , Prof. Medicinae , Botamces et Chemiae^ d. 26 Sept. 1743. Ob. d. 22 Dec. 1758. * 80. loannes Fredericus Reitzius, Braunsfelfa-Wetteravius , nat. d. 25 Sept. 1695. Hieronymianae Scholae apud Rheno-Traiecti- nos Rector , Oratioriae et Poefeos Prof, extra- ordin. d. 31 Ian. 1746. Hlftoriarum et Elo- quent iae or dinar ins 5 d. 17 Iunii P 1748. Ob. d. 21 Mait. 1778. * 81. R A T I N E M. 149 81. Fridcricus Godefridus Houck, Stcno- furtenfis , ex Athenaeo Davcntrienfi evocatus , luris civilis Prof. d. 20 lunii , 1746. Ob. d. 28 lulii , 1767. * 82. lacobus Gisbertus Woertman, Rhc- no-Traiectinus , nat. d. 3 Dec. 1722. Mcdici- nam in urbe patria faciens , Prof. Anatemcs et Chirurgiac , d. 16 April. 1748. Vcctigaliuni , quae figillorum nomine colliguntur , Quaeftor conftitutus , munere academico fc abdicavit , d. 24 Ian. 1760. Ob. d. 27 Febr. 1785 * 83. Sebaldus Ravi us , Hcrbornenfis , nat. 3 Oct. 1725. Muneris eccleGaftici Cand. Lin-, guanim Orientalium Lector , d. 4 Nov. 1749. Prof, extraordin. d. 2 Mart. 1750. ordinari- ns^ d. 27 April. 1752. uti et Theologiae typi- cac et cxegeticac , Ordini Theologorum adtcri- ptus , d. 6 Maii , 1771. Rude donatus, d. i Mali, 1810. Ob. d. 10 Ian. 1818. * 84. Johannes Castilioncus, Florcntia - ffe- trttfcuS) primum Mathefeos et Phyfice* Lector , mox Prof, extraordin. Mathcfeos , Phihfophiae. expcrimentalis et Afironomiae , d. 9 Dec! 1751. Logical d. 10 April. 1752. ordinarius Phile- fophiae et Mathefeos , d. 3 Inn. 1755. et Aflronomiac. , d. 15' Ian. 1759. Berolinum evocatus , ad docendam in fchola militari Ma- thefm et Philofophiam ? cxeunte a. 1763. Ob. a. 1791. 85. C h r i s t o p h o r u s S -a x i u s 9 Eppendorfen- fts-Saxo 5 nat. d. 13 Jan. 1714. Antiquitatum tt ANNOTATA AD humaniorum Literarum Prof, cxtraordin. d j Febr. 1753. ordinarius 9 d. 18 Sept. 1755, dictus Hiftoriarum ^ Antiquitatum , Eloquen* tiae et Hifioriae Batavae , d. n Dec. 1780. Rude donatus , a. 1803. Ob. d. 5 Mail , 1806. * 86. loannes David Hahn, Heidelbergen* fis^ nat. d. 9 lul. 1729. Prof. Philofophiae, Phyfices experiment alls et Aflronomiae ^ d. 21 Jun. 1753. Medicinae^ Botanices et Chemiae, d. 19 Mart. 1759. Profectus in academiam Lugduno - Batavam , a. 1775.* Ob. d. 19 Mart. 1784. * 87. Christianus Henricus Trotz, Col* bergenfts i nat. a. 1703. ex academia Franeque- rana evocatus^ Prof. Juris civilis et pub lid Belgici, d. 22 April. 1755, Ob, d. 17 lun, i?73- * 88. P e t r u s L u c h t m a n s , Lugduno-Batavus^ nat. d. 17 April. 1733. Prof. Medicinae ^ Ana* tomes et Chirurgiae, d. 17 Mart. 1760. et Artis olftetriciae , d. 29 Dec. 1777. Ob. d. 2 Febr. 1800. * 89. Johannes Gerard.us Christianus Riic- ker, Windeshemio-Francus^ nat. a. 1722. ex academia Groningana evocatus , Juris civilis et hodierni Prof. d. 22 Sept. 1760. Valetudi^ nis causfa , fuo fe munere abdicavit , et in Gernianiam eft profectus, a. 1768. ibique loco fuo natali ex vita difcesfit, d. 5 April. 9P O & A T-X N C M. IS* 90. Gisbertus Bonnet, Nardcnf's 9 nat. d. 2 Dec. 1723. ex ecclefia Hagana, in '-ina. Eu- angclii crat interpres , evocatus , Tbeologiae Prof. d. 5 Febr. 1761. Rude donattis, a. 1804. Ob. d. 4 Febr. 1805. * 91. lohannes Fredericus Hennert, Be- rolinenfts, nat. d. 19 Oct. 1733 Philofophiae, Mathcfeos $t Aftronomiae Prof, extraordin. d. 6 Febr. 1764. ordinarius , d. 18 Nov. 1765. Moleftc ferens anni 1787. difficultates , abiit Hanoviam, fed, reftituta m. Sept. veteri reipublicae forma, lionoritice revocatiis , rcdiit a. 1788.- Rude donatus, exeunte a. 1804. Ob. d. 29 Mart. 1813. 92. Meinardus Tydeman, Zwollanvs , nat. d. 20 Mart. 1741. ox acadcmia Harderovice- na , ubi Hiftorias , Eloquentiam ac Linguam Graecam docebat, cvocatus , Prof. Itiris Na- turae &t Gentium ac Publicl Romano - Gtrma- . nici* d. 22 Sept. 1766. Molefte ferens anni 1787. difficultates , abiit in Acadennam Har- derovicenam, fed, reftituta m. Sept. veteri rei- publicae forma , honorifice rcvocatus , . dictus- que Prof. Juris civilis Komani , d. 31 Dec. h. a. rediit, a. 1788. Electus Ordinum Trans- ifalaniae Graphiarius , huic acadcmiae . vale* dixit, d. 2 Mart. 1790. Tandem variam ex- pertus fortunam Lugduni Batavorum mortem obiit, d. i Febr. 1825. Conf. dicta in Or at. p. 3236, et in anno!, ad Ultim 1. * . 93- ANNOTATA AD 93. C a r o 1 u s S e g a a r , Lugduno- Batavus > nat- d. 26- Ian* 1624. Euangelii interpres in coetu Rheno-Traiectino, Prof. Linguae Graecae 9 d. 25 Sept* 1766, dictus et Exegcfeos N. T. d. 27 Dec. 1780. quod tamen nomen a. 1799. misfum fecit. Rude donatus a. 1803. ipfo hoc anno d. 22 Dec. e mortal! vita exces- fit. * 94. Rijklof Michael van Goens, Rheno- Traiectinus 9 nat. a. 1748. Hiftoriarum ? Anti- quitatum 9 Eloquentiae et Linguae Graecae Prof, extraordin. d. 29 Sept. 1766. Munere fuo fe abdicavit , d. 6 Maii, 1776. ac die 20 huius menfis Senator urbis patriae electus. Turbarum civilium moleftiam fugiens , aliquot annis exactis, patriam reliquit et extorris mor- tuus eft. 95. lohannes Henricus Voorda, Rheno- Traiectinusi Leovardia, ubi causfarum Patro- num agebat, evocatus , luris Civilis Prof. d. 12 Nov. 1767. Populi fuffragiis electus Senator , academico fefe munere abdicavit, a. 1786. Sed m. Sept. 1787. hoc loco motus , misfus et- iam eft , reftituta veteris magiftratus auctoritate , d. i Oct. 1787. In acad. Franequerana luris Civilis et hodierniVivL d. 15 Nov. 1797. Quod munus poiuit, d. 25 lunii, 1802. Leovar- diae extremos vitae annos egit , mortemque obiit, d. 29 Mart. 1814. 96*Iacobus Albert us Vos, Rheno-Tra- iectinus , nat. d. 24 Nov. 1723. ex ecclefia Bo- rn e- R A T I N E M. 153 melienQ evocatus , Theologiac Prof. d. 4 Dec. 1769. Rude donatus , d. 20 Ian. 1794. Ob. d. 20 Mart. 1795. 97. Petrus Bo n dam, Campcnfis , nat. d. 26 Dec. 1727. ex acadcmia Harderovicena evoca- tus , Prof. luris Civilis , Komani , Publici Bel- gici ac Feudalis , d. 19 Mail , 1773. * tcm dnti- quitatwn luris Belgici et rei Diplomaticae , d. a 7 April. 1789. Ob. d. 6 Mart. 1800. 98. lohannes Theodorus Rossijn, Zypa- JBatavus, nat. d. 18 Dec. 1744. ex acadeinia Harderovicena evocatus , Philofophiae , Phy- fices et Metaphyfices Prof. d. 25 Sept. 1775. Jnftaurata acadcmia , a. 1815. feptuagenarius ru- de donatus , in docendo tamen perrexit , ad ulti- mum ufque vitae diem, qui fuit27 Dec. 1817. 99. Alexander Petrus Nahuys, Monacho- damenfesi nat. d. 10 Ian. 1737. ex academia Harderovicena evocatus , Medicinae , Botani~ ccs , Chemiae et Phyfiologiae Prof. d. 23 Oct. 1775. Botamces et Phyfiologiae docen- dae munus pofuit, d. 15 Aug. 1791. Ob. d. 6 April. 11794. 100. Isbrandus van Hamelsveld, Rheno- Traiectinus , nat. d. 7. Febr. 1743. nupcrpo- fito Ecclefiaftis munere , quodincoetu Goefa. no gesferat, Theologiac Prof. d. 26. Febr. 1784. In cataftrophe anni 1787. urbe cgresfus, fuo loco motuseft, d. i Oct. Reverfus a. 1795. doccndi munus noil rccuperavit , fed rcriim acadcmicarum curani aliquamdiu fufti- nuit , 154 ANNO TATA AD unit, donee Hagam Comitiim proficifceretur 9 in fupremo populi Batavi Senatu rem publi- cam adminiftratum. Hinc misfus , Amfteloda- rnum concesfit, ubi mortem obiit, d. 9 Mali, 1812, Conf. dicta in Qrat. p. 27, 28. et an-, notata ad ilium locum. * xoi. Petrus Roscam, ex academia Hardero- vicena evocatus. Prof. luris Civilis Romani tthodierni i d. 8 Mail, 1787. Sed, tanquam a magiftratu non legitimo lecttis , misfus eft , d. i Oct. proximo. Revocatus ad academi- am Harderovicenam , a. 1788. ubi docuit Ins civile i pubL Eelg. et a. 1791. I its feudal^ Post cataftrophen a. 1795. quamvis invitatus 9 ad Rheno - Traiectinos redire noluit. Eodem anno lectus Senator in Guria iudiciali , Hagam Comitum profectus eft, ubi mortem obiit, d. 19 Ian. i 80 i. 102. Fredericus Saxe, Rheno Traiectinus 9 nat. d. 26 Sept. 1759. luris civilis Lector , d. 22 Ian. 1787. Prof, extraordin. Hiftoriae luris civilis , d. 31 Maii proximo. Post cataftrophen huius anni, ea electio pro nihilo ducta eft, d. i Oct. Daventriam vocatus luris chilis in illu- ftri Athenaeo Prof. d. 25 lun. 1789. Pofr cata- ftrophen a. 1795. munere fuo raotus, a Rhe- no - Traiectinis ad priftinum locum recuperan- dum eft invitatus , d. 19 Oct. Quod tamen recufavit, electus Senator d. 21 April. 1796. in Curia Provinciae iudiciali , Napoleon- tis dccreto deleta, d. i Mart. 1811. Index pa- OAATIONEM. pacificator in pago Gelriae Appeldornenfi , d. 15 Febr. 1815. ludex causfarum inftruenda- rum in circulo Anusfurtenfi , d, 25 Oct. eius anni. Tandem optato honorifice misfus , falvo flipendio, a. 1823. 103. Guiliclmus Lauren tius Brown, Khc- no - Traiectinus , nat. d. 7 Ian. 1755. Coe- tus Anglicani in urbe patria Doctor et Ami- lies , Iliftoriae Ecclcfiafticac ft Philofophiae moralis Prof. d. 14 Febr. 1788. item luris Naturae , d. 29 Mart. 1790. Exeunte a. 1794. relicta patria abiitin Scotiam, quapro- pter locus eius dictus eft vacuus , d. 49 Mar- tii, 1796. Per plurcs iam annos munere Pro- fesforis Theologici in academia Aberdonenfi est functus. Conf. de eo dicta in Orat. p. 28. et ad eum locum annotata. 104. Hermannus Royaards , Bomelienfis , nar. d. 7 April. 1753. Ecclcfiaftes Haga- nus , hue evocatus Theohgiae- Prof. d. 12 lunii, 1788. Septuagenarius rude donatus , a 1823. in docendo tamen perrexit. Ob. d. J5 Ian. 1825. Conf. de eo dicta in Orat. p. 25 32. et ad eum locum annotata. .* 105. Henrictis loannes Arntzenius, Neo<* magcnfis , nat. a. 1734. ex academia Gro- ningana evocatus , Prof. luris civilis Roma- m , uti et Hiftoriae luris , d. 22. Sept. 1788. luris hodicrni ct Praxcos , d. 27. April. 1789. luris Gentian, d. 29 Mart. 1790. Ob, d. 7 April. 1797. * 106. ANNOTATA AD 106. Philip pus Joannes Bachiene, Amis- fur ten fis ^ nat. d. 4 Nov. 1750. Eiiangelii in coetu Rheno - Traiectino interpres , Thcolo- giae , imprimis catecheticae et practicae Prof. d. 9 Oct. 1788. Ob. d. 19. Oct. 1797. 107. Matthias van Geuns, Groninganus , nat. d. 2 Sept. 1735. ex academia Harderovicena evocatus, Prof. Medicinae, Infiitutionum me- dicanim ac Praxeos^ uti et Archiater Provtn- ciae Rheno-Traiectinae^ d. 6Iumi, a. 1791. denique Botanices Prof. d. 12 lulii,, 1795. Re- ftituta academia a. 1815. octogenarius rude do- - natus , in docendo tamen curandisque aegro- tantibus perrexit. Ob. d. 9. Dec. 1817. * 108. Step h an us Johannes van Geuns, Matthiae F. Groninganus , nat. d. 18 Nov. 1767. Amftelaedamo , ubi medicinam faciebat, evocatus , Prof. Medicinae , Botanices et Phyfio- logiae, d. 26 Sept. 1791. uti et Chemiae 9 d. 14 April. 1794. Ob. d. 16 Maii, 1795. * 109. lodocus Heringa, Elifae F. Gordica- Frifius, nat. d. 14. Oct. 1765. Eiiangelii interpres Vlisfmganus hue evocatus , Prof. Theologiae, d. 5 Inn. 1794. turn naturalis , turn imprimis Chriftianae , d. n Dec. 1797. Exegefeos N. T. d. 22 April. 1799. Re- (lituta academia a. 1815. Theologiae Prof, di- ctus eft. * 1 10. I a n u s Bleu land, Goudanus , nat. d. 20 lulii, 1756. ex academia Harderovicena evo- catus , Medicinae^ Anatomes et Phyfwlogiae ^ tarn O H A T I N E M. tarn humanae , quam comparatae 9 itemqut Artis obfletriciae Prof. d. 20 Nov. 1795. Reftituta academia, a. 1815. MedicinaeVwL dictus est. * in. Nicolaus Cornelius dc Fremery, Overfchia-Batavus , nat. d. 10 Ian. 1770. Harlemo , ubi medic inam faciebat , evocatus , Medicinae^ Chemiae^ Artis pharmaceuticat et Hiftoriae naturalis Prof. d. 18 Dec. 1795. Reftituta academia, a. 1815. adfcriptus est ct Medicorum et Philosophiam naturalem do- centium Ordini. 112. C ornclius Wilhelmus de Rhoer, Daventrienfts , nat. m. Sept. 1751. ex aca- demia Harderovicena evocatus , Prof. luris civilis Komani^ Gentium , hodicrni et Natu- rae 5 d. 7 Mart. 1698. Reftituta academia , a. 1815. dictus est luris Prof. Ob. d. 15 Ian. 1821. * 113. Hermannus Arntzenius, Henr. loan. F. Zutphanienfis , nat. d. 20 Mart. 1765. Gouda , ubi fcholarum erat Conrector , evocatus , luris civilis , hodicrni et Publici Ba* tavi Prof. d. 8 Oct. 1800. Reftituta academia a. 1815. dictus est luris Prof. 114. Philippus Guilielmus van Heus- de, Roterodamenfis , nat. d. 17 lunii, 1778. Hiftoriarum , Antiquitatum , Eloquentiae et Linguae Graecae Prof. d. 26 Ian. 1804. Refti- tuta academia a. 1815. Ordini Philofophiae theo- reticac et Literarum human, adfcriptus est. I5& ANNOTATA AD 115. Dithmar Huisman, Harderovicenus $ nat. d. 19 Nov. 1764. Euangelii in coetu Rheno - Traiectino interpres , Philofophiae mo- ralis et Hiftoriae Ecclefiafticae Prof. d. 14 lunii, 1804. Rcftituta academia , a. 1815. Ordini Philofophorum et Literariorum ad- fcriptus, in Hifloria Ecclef. docenda etiam perrexit. Ob. d. 8 Ian. 1822. 116. Gabriel van Oordt, Roterodamen* fes , nat. d. 24 Sept. 1757. Euangelii in- terpres Harlemenfis , hue evocatus Theologiae Prof. d. ii Oct. 1804. Honorifice et optato misfus m. lunio , a. 1823. locum tarn en in Senatu et Ordine Theologico, facultatemque docendi gratis fuflinens. 117. lanus Fredericus van Beeck Cal- koen, Groninganus ) nat. d. 5 Maii, 1772. ex academia Lugduno-Batava hue evocatus, Philofophiae^ Mathcfeos et dftronomiae Prof, d. 20 lun. 1805. Ob. d. 25 Mart. 1811. * 118. loannes Henricus Pareau, Amfte* laedamenfis , nat. d. 13 Maii , 1761. ex acade- mia Harderovicena hue evocatus 9 inde a d* 57. Sept. 1810. Prof. Liter arum Orient alium et Antiquitatum Sacrarum , uti et Theologian typicae et excgeticae , quo nomine Ordini Theologorimi fuit adfcriptus, usque ad aca- demiae refdtutae tenipus, a. 1815. quo, misfo pofterioris nominis honore , ad Ordinem Literarium et Philofophiqum transiit. lip. Gerard us Moll, Amftclaedamenfis , nat* O R A T I O N E M. 159 cl. 1 8 Ian. 1785. Mathefeos et Aftrono* miae Prof. d. n Dec. 1812. Academia re- ftituta , a. 1815. novo Ordini Mathefin et Philofophiam naturalem doccntium adfcri- ptus est. i.2o. Bernard us Franciscus Suerman, Ilarlerncnfts , nat. d. 4 Oct. 1783. antea Me- dicinae Prof, in academia , quae fuit Hardcro- vici: qua cxftincta , medicinain facere ea in urbe perrexlt. Ad acadcmiam noftram , a. 1815. rcftitutatn , primus accesfit , Medico* rum Ordini adfcriptus, d. 10 Ian. 1816. 121. Ian us Richardus de Brueys, Haga- ntis 9 nat. d. 6 lunii, 1778. exathenaeo Daven- tricnfi hue evocatus, Juris Prof. d. 18 Ian. 1816. 122. Antonius van Goudoever, Rhino- Traicctinus , nat. d. i Maii 1785. fcholae Zwollanae Rector , hue evocatus , Ordini Litcrario ac Philofophico adfcriptus, d. 22 Ian. 1816. 123. lohannes Frederic us Ludovicus Schroder, Dornberga - PPestphalus , nat. d. 31 Oct. 1774. Prof. Ordini Mathefin et Philofophiam naturalem docentium adfcriptus , d. 25 Ian. 1816. Vacante Philofophi theoretic! cathedra , illius quoque partes fuscepit. 124. lanus Kops, Amflelaedamenfis , nat. d. 6 Martii , 1765. imprimis Botanices et Occono- miae ruralis docendae causfa, Profesfor, Or- dini Mathefin et Philofophiam naturalem do- centium adfcriptus, d. 15 Febr. 1816*. 125- itfo ANNOTATA AD A dam us Simons, Amflelaedamenfis ^ nat. d. 25 Febr. 1770. e coetu Thamenfi,in quo Ecclefiastis munere fungebatur 9 evocatus , im- primis ad docendas Literas Belglcas et Hifto* riam Patriae , Profesfor , Ordini Literatorum et Philofophorum adfcriptus, d. 25 Mart. 1816. 126. Daniel Dylius, Amftelaedamenfts , nat. d. 30 April. 1776. ex urbe patria, ubi me- dicinam faciebat , evocatus , Medicinae Prof. d. 26 April. 1816. Ob. d. 9 Mart. 1817. 127. lanus Isaacus Wolterbeek, Rhcno- Traiectinus 9 nat. d. 19 Sept. 1773. in urbe patria medendi artem exercens , Medicinae Prof. d. 17 Sept. 1817. 128. lac o bus Vosmaer, Haganus , nat. d. 25 Aug. 1783. ex recenti athenaeo Har- deroviceno 9 quod in academiae veteris locum exftructum a. 1815. deflructum fuit , a. 1818. hue translatus , Prof, extraordinarius , Medi- corum Ordini adfcriptus , d. 14 Oct. 1818. Ob. d. 4. Febr. 1824. 129. Theodorus Gerardus van Lidth de letide, Tilanus, nat. d. 8. lulii, 1788. item ex athenaeo Harderoviceno hue translatus , Prof, extraordinarius , Ordini Mathefin et Philofophiam naturalem docentium adfcri- ptus, d. 21. Ian. 1819. 130. Philip pus Franciscus Heyligers, Bredanus , nat. d. 15 Mart. 1775. Medici- nam apud Rheno - Traiectinos faciens , pri- inum Chirurgiae et Artis objletriciac Lector , d, O R A T I N E M. l6l d. 12 Nov. 1804. Quo tamen munere fe a 1813. abdicavit. At reccpit illud in reftituta aeademia , d. 9 Dec. 1815. Prof. Medici nac extraordin. d. 21 Mart. 1820. 131. Cornelius Adrianus van Enschut, Arnhcmienfa , nat. d. 21 Ian. 1778. ex aea- demia Groningana hue evocatus , luris Prof, d. 22 Mart. 1822. 132. Hermann us B o u m a n , Idarda - Frifius + nat. d. n Febr. 1789. Euangelii interpres in vico Groningano Finfterwold , hue evocatus Theologian Prof. d. 20 Mali, 1823. 133. Hermannus Johannes Royaards, Herm. F. Kheno-Traieciinus , nat. d. 3 Oct. 1794. Euangelii interpres in vico Batavo Meer- kerk , hue evocatus Theologiac Prof, extraordi- narius , Senatui et Theologorum Ordini ad- fcriptus, d. 20 lun. 1823. ordinarius , d. 3 Mart. 1816. Aftcrifci , fuis annotati locis , docent , ex centum triginta et tribtis Profesforibus , in hac Serie enu- meratis, non nifi octogima fex vultus fut memo- riam nobis reliquisfe . Valde igitur optamus , ut incrementa capiat haec imaginum fylloge^ primum quidem providentia Curator. un , loci ad confervan- dum commoditati prospicientium, deinde etiam fa- cilitate Collegarum , qui etiamnum yivunt , deni- L quc 1 62 XNNOTATA AD que munificentia eorum , qui forte bene pictas pos- fident Profesfomm vita functorum imagines. Do- lemus enim veh em enter, deesfe nobis icones non paucas Viroruin v Cl. , qui faeculo decimo feptimo et duodevicefimo floriierunt , in his nonnullas et- Fam eorum , qui primi academiae noftrae praefidio fuere et o'niamento. Cuius rei praecipua quaedam causfa in eo eft quaerendia, quod nimis fero ca- ptiim fit huius rci confilium. Prioribus enim quin- ^tiaginta academiae rioftrae annis , neminis imago Se- ftatui data ant ab eo expetita fuit. Anno demum 1686. quo ei locus ad conveniendnm factus fuit amplior et ornatior, invitati lunt Profesfores a Confulibus urbis , ut novum Senaculo decus adderent, affabre pictis eorum imagmibus , qui antea in hac acddemia docuerant , eoque ipfo tempore docebant. Quod magiftratus urbani defiderium , die 23 Se- jptembris , Senatui perplacuit , ea lege , ut initium lieret ab imaginibus eorum , qui vita .functi erant , quoad illae comparari posfent. Itaque primus da- tus est locus GisbertiVoetii effigiei , quam , una cum imagine Pauli Voetii, Patris fui , ul- tro obtulerat nepos Paulus Voet van Wins- sen, Vir confularis , Ordinibus et Equitibus Pro- vinciae Rheno-Traiectinae ab actis et decretis. Quae poflea pictae funt imagines , ad harum men- furam et modum fac'tae funt. Rogati etiam turn fucrunt Profesfores, hinc in academiam Lugdu- no-Batavam profecti, ut fuas effigies, in' Se- naculo huius academiae, pofteritati confpiciendas praeberent. Cur honeffae invitatio'ni labenter ob- tem- O It A T I N E M. I6J temperarunt Matthaeus III. I oh. Voc ti- ns, Pauli Filius, et Gcrardus Noodt. Ex horum igitur Virorum exemplo diicimus, nuitui honoris amorisque vinculum disrumpi non potuisfc corum difcesfu In vicinam academism , quae hos aliosquc praeclaros Viros , in Seric in- dicates, cliccrc Traiecto potuit. Neque etiam proptciva minoris a Lugdimo - Batavis habitus fuit lanus Frcdericus van feeeck Calkoen, quod, relicta Lcida , in urbem reverteretur no- ftram , fibi non uno nomine caram , uxori vero f apud nos natae et educatae , carisfimam. Nee de- niquc huius acadcmiae Profesfores, qui fruftra ad docendum a Lugdimo -Batavis fuere invitati, Guil. Stratenus,Ioh. Georg. Graevius, Ludov. Wolzogen,GerardusdeVries, H a d r. R e 1 a n d u s , D a v. M i 1 1 i u s, G i s b. Bonnet, Corn. Wilh. de Rhoer, Phil. Guil. van Heusde, Ant. van Goudoe- v e r . et li qui fuerint plures , propterea minus accepti fuerunt amicis et fautoribus Leidcnfibus : quam fratrmn liberalitatem et ipfe abundc ab ris fui expertus ; et experietur , fpcro , Gerard us Moll, Collega dilectisfimus, qui his diebus,qul- bus typothetae in annotatis mcis defcribendis occu- pantur, fimiliter honorificam Curatorum Lugduna- Batavorum invitationem deprecatus est. Caeterum haec de fingulis Acadcmiae noflitie Pro- fesforibuscompendiofe fcripta,qua potui fide et dl- ligentia , collegi , partim ex monumentis publicis , partim ex aliis fide dignis relationibus. In quibus fi L 2 quid -164 ANNOTATA A B quid per errorem aut feftinationem admisfum depre- hendatur emendatione dignum , equidem monenti gratias habebo. Facillime enim , in eiusmodi rebus notandis, et ego fallor, ct falluntur, qui me funt doctiores et diligcnttores. Ita nonnunquam lapfi funt, qiii,nimis etiam honoiifice, de me fcri- pferunt. Sic Chriftoph. Saxius, Collega, dum viveret , mei amantisfimus , in Onomaflici //'- terarii Part. VIII. Trai. ad Rh'en. 1803. p. 434. me Viris accenfet clarisfi'mis , qui Theologiam in Academia docuerunt Groningana, cuius ego non nifi difcipulus fui. Saxii auctoritate , ut vide- tur , motus , Vir doctisfimus N i c. G o d o f r. van Kampen, in libro vernaculo : Beknopte Ge- fchiedenis der Letter en en Wetenfchappen .in de Ne- derlanden ^ Vol. II. Hagac Com. 1822. p. 580, id ipfum repetiit. In alium incidit errorem Adrian. Gi lies Camper, in Corollario III. ad Qratio- nem^ quam Athenaei Franequerani Curator, huius inaugurandi causfa, dixit, die 28 Dec. 1815. dein- ceps infertam Annalibus jicademiae Groninganae^ a. 1816-1817. Ibi enim, p. 513. me adfcribit Vir Ampl. iis , qui , in iuventute 9 Academiae Franequeranac fuere cives, quorum tamen in mi- mero equidem non fum, a decimo inde aetatis an- no , rdicta domo paicrna , Groningae cducatus. Sed in errorem inductus videtur fimilitudinc nomi- nis , quod mihi commune est cum fratre meo pa- truelc lodoco Heringa, Euangelii interpretc in coetu Frifiae Oktebornenfi , quo etiam factum est , tit illc Pctri, ego Elifae filius, dicar. Hu- R A T I O N E M. Huiusmodi nominis fimilitudo faepe crrorcs pepe- rit miilto graviorcs , ab aliis nocatos. Quibus obi- ter addo duo , quac mihi occurrere memini , exem- pla. Vidi cnira Cornell urn I an fen i urn , ce- lebrem Epifcopura Iprenfem^ pro codem habitum cum Cornelio lanfenio, Epifcopo Gandavcn- fi : uterque autcm cdidit Harmohiam Euangelicam. Sic ct Gcrardus Kuypcrs, qui fuit Eccle- fiafles Dordracenus , pro eodem a non ncmine ha- bitus cst cum Gcrardo Kuypers, Theologiac olim Profcsforc Groningano : utcrque Literarum Orientalium fuit cultor. Scd hacc hactenus. (19) Quae in Oratione dixi d Academiac audi- toriis , anno 1672. in hoftilis commcatus horrea con- vtrfts , accepcram ab I o h. G e o r g. G r a ev i o , qui rebus co tempore in urbe et academia noftra geftis perpetuo interfuit. Hie enim , in Orations , dc Palladia Trajcctinorum , a. d. V1IL Idus Scp- tcmbres , C!D IDC Lxxv. habit a , repetita in Oratio* nibus eius ,aPctro Burmanno cditis , Del- phis, 1721. p. 283. hunc in modum iftius cala- mitatcm temporis adumbravit. Nondwn trUnnium effluxit , cum ab omnibus h.aec Aoadcmia haberctttr conclamata. Vis cnim hoftilis^ gttcie late tenebat omnia , hacc ipfa acroateria in piftrina verterat* Ubi antea fapicntiae doctrina tradebatur cupifac iifcendi jitvenfuti, ibi dividcbattir annona famdlch i> -is ct calonibuz: quae fuerant virtutrs ct er...'i* officinac^ turn crant horrea militaris cornmea. : i^i ante, pafceb ant ur animi faluberrimls p i66 ANNO TATA A p ceptis , ibi jejunorum matiipularium ventres farcic+ bantur. Nolite quaerere. Mufarum culta nova* It a miles habebat , barb an is has fegetes. Neque alitcr G r a e v i u s rem acadcmiae adverfam com* mcmorat, in Oratione , quam fubfequenti anno ha- buit, in natalem dcademiae Trajectinae quinqua- gefimum 5 pag. 27, 28. (Qrationum laud. p. 390.) ubi : loca , inquit , conventus noflri , qu&e perfo- nuerant divinarum humananimque. rcrum doctri- nis 9 convcrfa in horrea hoflilis commeatus non tru- dito pulyere obfita fqualhbant ; dilapfa erat nobis Mu/isque d edit a {twenties , ipfae Mufarum voces prac armorum flrepitu non audiebantur : vaftum ctat ubique filentiym : omnia percvlfa et proftratct jacebant, Haec Graevius vere quidem dixit , fed et ornate, nee fine aliquadisfimulatione, quae in Oratore nulla est reprelienfione digna 5 fi qui- dem dicat audientibus iis, qui rebus gestis ipli Interfuerunt 9 et quibus recens est earum memoria. Ego vero mihi videor in errorem indiicturtis meam legentes orationem , nifi his in annotates rem paullo plenius et accuratius exppnam, prouti earn aliunde cognovi. Etenim auditoriorum uliis docentibus et difcentibus negatus fuit , non per omne id tern- pus , quo urbs noftra in Gallorum fuit poteftate , hoc est , inde a die iovis , qui erat M. lunii , a. 1672. usque ad d. Novembris, a. 1673. euij- demque iovis diem ; fed primis huius temp or is menfibus. Teilibus enim Senatus academici actis , I o h a n'n e s d e B r u y n Academiae . Rector , d ap Aug. 1672. finitts feriis aeljivis, Sen.atui R A T I | F. M. I6 7 . fignificavit, rei frumentariae Praefectum currenti- bus feriis auditoria ct portions Academiac friimcn- t ct larrina rcylevisfe: ct Scriptor Diarii eo i.-n-e actor urn , {Journacl, of dagdijcksch Vcr- hacl van dc handd dcr Franfchen in de Steckn van Uytrcc/it en //V/v/c/?,) Amftelaedami , a. 1674. euiti, pag. 64. nai-rat, d'c 20 lulii , quingcntos faccos farrinac pu-n^s in acaJcmia iuisfe rcpofitos. Itaquo, iliadente ilccfr,-, Scnatus iudicavit , opc- ram cslo daii.lam ilac cvacuandac, et lectio- oibus urdinariis in ca rcpctcndis , eumque in fi- ncm inibndum csic, omnibus n^odis , rci frumen- tariac Praei'ccto , cum per CuiatorQS , turn per ip- fum Rcctorem , ut iVumeiitum alio portaretur ; quod continenter factum taudem 9 cxeunte menfe Scp- tembri, exitum habuit optatuni. Turn vero Pro- fcsiurcs , ne , ex intermisfis aliquando lectionib.iis , dcnuo occupandac academiae occafio captaretur, de- creverunt , ut in poderuin per ferias quoque lectio- nes publicae continuarcntur. Non diu post Sena- tui lis mota fuit a llomanae ccclefiae add.ictis , qui cum , facrorum fLiorum faciendoruni causfa , tern- plum dominicum occupasfent , academiae quoque auditoria fibi poilulargat. Quo audito , e Senatus dccreto , Ivcctor Curat'orcs rogavit, ut apud civitati Pracioctum et alios intercederent ; quod folicite iactum iis ex fententia fuccesfit. Quamvis autem auditoriorum US.LIS docentibus difccntibusq.ue csfct redditus , non parum tamen de- trimenti ea bonarum literarum iacraria pasia vidcn- tur. Grac\ comineuiorat - ANNOTATA AD quibus jacucr ant fubfellia , in Oratione^ quam in exequiis Diemerbroekii habuit , inter Ora- tiones a Burmanno eciitas ix. p. 255. Alia isto tempore docentibus acciclerunt adverfa : de quibus non raro queftus est Graevius, in epiftolis , ad N i c o 1 a u m H e i n s i u m datis , quas , una cum H e i n s i i epiftolis et refponfis , edidit P e t r u s B u r m a n n u s , in Syl/oge Epi- polarum , a Viris Ilia ft rib us fcriptarum , Tom. IV. p. 113- 207. Ex his nonnulla decerpere mihi li- ceat , quae G r a e v i i' quoque ingenium et ani- mum produnt. Ipfis lulii Kalendis, a. 1672. haec fcribit. Galli nos in hac urbe fine injuria quidem habent et maleficio , ftrepitus tamen armorum , ho- minum , jumentorum in tanta vicinitate caftrorum Ktgif.9 animum non fiver tint his cogitationibus cu- risque vacare^ in quibus acquiefcit maxime. Haec non nifi initiaerant malorum. Sed , paucis exactis menfibus , aliae ei exftiterunt querendi causfae. Novembris die 16 haec refert. Me invitare Pa!a- tinum Elector em ad humanitatem docendam in Aca- demia Heichlbergenfi , ex nuperrimis meis , quas Spanhemio commiji , cognovifii. Si quae fpes htc est rcbu,s communibus , intelligis per te ipfe , qua& mihi ftet fententia. Sin , quod Deus aver tat , haec mala fixa hint , praeftat quovis gentium ablre , ubi nee Pelopidarum nomen , quam htc perpetuis conflictari miferiis , exhaufto aerario , vectigalibus ferditis 9 ftipendio nullo. Die 16 Deccmbris , in eandem fere fententiam, eadem de re, haec fcribit. Non reject quidem in Utteris ad Spanhemium ante 6 R A T I O N E M. 169 mcnfem datis Sercnisftmi Ehctoris invltationem , aut potius invitandi voluntatem , fed dc hac re deli- bcrandi fpatium pctii , quoniam quo hoc bellum crupturttm fit ignoramus, videaturque id illi tra- etui ad Khcnum impendere. Quomodo hoc refpon- fum acccpturi firu Heidelbcrgae aveo cognofcere. Mihi quidem fcdet hinc non tnovcrc , quamdiu ist- hie pati potcro. Sed vercor itt , ft pax hac hyemc non fiat , collatiombus , quac impcrantur , pendendis tuendacque familiac ftmus futuri pares , fraudati omni ftipendio. Die 13 April. 1673. animi fui fen- tentiam fie protitetur. Sunt qui mi hi perfuadcre yclint csfc in urbe ilia maxima (Amftclaedami) Proceres nor.nullos mei ftudiofos, et qui de me vo- cando cogitent etiam mine. Si overrent mihi , qitas ante triennium dtferebant , condittones , illi" co eas amplecterer , noftrls non repugnantibus 9 quorum res ad tantas anguftias rcdactae funt , ut ne mul tor urn anno rum otto posftnt recreari. jir- gentum G*%STXI , nee fpcs ulla ftipendii , qtia?nvis hinc fuerint amoti , qui illud intercipiunt. Quod , de aerarii pcnuria ct exigua fpc ftipen- dii , Profcslbribus dcbiti , iufto tempore accipien- di , pracfagicbat G r a e v i u s , id cvcntu compro- batum fuit. Teftis est libellus fupplcx , huius urbis ConRilibus ct Scnatoribus oblatus, mcnfe lunio, a. 1674. huius argumcnti. Aari- J7? ANNO TATA AD Aan de Ed. Achtb. Heeren^ Borgcr- meefters en Vroedfchap der Stadt , Curatcuren der Academic, fUitrecht. Verfoeken met behoorlike eerbiedigheid de fament- Hke Profesforen der Academic alhier , aengefien fy in den tyd van twee jar en , of langer , op harg Iractementen feer weinig hebben ontfangen en God de Heere nu genadelick foodanige yerlosfmg en her- ftelling gcgeven heeft , ah het tegenwoordig is ; dat Uwe Ed. Achtb. volgens hare wijfe difcretie en trouwc voorforge , nu ook tot voldoening der felvc believe gunftelik ordre te ft ell en ; te meer alfoo men vcrftaet 5 dat uwe Ed. Achtb. dock met de verhan- deling van faken vein diergelijke nature befeg zijn : blyvende de Profesforen te famen volveerdig tot gocd genoegen van Uwe Ed. Achtb. na vermogen en gc- legentheid van ieders refpective functie te contribul- ren al wat tot welftand en luifter defer Academic, en Stadt van haer fonde mogen vereischt en ver- wachtt worden. Dit doende &c. Uit aller last en name ANDREAS ESSEN i us , Acad. h. t. Rector. Nee fine gravi causfa Profesfores hanc rem ur- fisfe , docct magillratus urban! decretum , huius modi. Lu- O R A T I Q N E M. Lunae den xi. Majl 3 1674. DC Vroedfchap bemerkcnde , dat Stadts Comptoir fccr is vcrachterd i door den druckenden oorlog ; hccft verftaen 9 dat de Tractemcnten dcr Profcsfo- ren fallen worden ver minder d naer bevinding van- den Staet , door Commisfarifen te formcrtn : welkc rcductic fynen ingang nemen fal met Octob. 1672. Van we/ken tijd af mede cesfcren fulkn de jaerlik- fche fweehondcrd gttld. icdcr Predicant te voren ex- traordinaris toegeleyt : tnde fal in mit}deringe van de tc rcduceren tractewenten acn ieder Profcsfor en Predicant door den Threforicr geteld wordcn hol- der d guld. Quamdiu Galli civibus noftris irr.pcrarcnt , Ic- gesque inter arma filerent ? quis dubitct , quin hanf urbcm et acadcmiam fiigcvmt , qui , vcl alibi in paterna domo , vel in aliis academiis , tutius ct omimodius vivere posfent? Proinde G r a e v i u s, in Orations proxime laudata , folitudinem fuislc in noftra acadcmia ? dicit. (Oratt. p. 255.) Gt, m Ofatione in natalem eius qiiinquagcfi;nu;n : dilapfq erat , inquit , nobis Mujisque dcdlta juvcntus* (Ibid. p. 300.) Multi co tempore in acadeiniam Lugduno - Batavam profecti Cunt , in his non paii- ci , opinor , luris prudentiae operam dantcs , A n r t o n i i M a 1 1 h a e i , huius nominis tertii , nuperri- me hinc evocati , difciplinac asfueti. Accedebat Ge- rarui de Vries abitus, de quo haec refert C' a s p. R u r m a n n u s , in Traiecto crud. p. 431. Praccipuc r&rum naturaUuni iiweftigatio ci p!a- cuit ; 17* A N N T A T A AD) cuit ; quumque omnes Philofophiae partes abfolvis- fet? ej usque, cognitioncm comparasfet, facuUatern Philofophica collegia aperlendl inpetravit ill April. MDCLXXI. Luctuofisfimo ilk anno praeteriti feculi feptuagefimo fecundo , civitatc Trajcctenfi a Gallis occupata , quum plurlmi ftudiofi Academiam no- ftram defer erent , Leidamque fe conferred , Vric- fius nofter rogatu plurimorum Leidam quoquc mi- gravit , ibique nomine Proregentis Collegium Ordi- num moderates est ad annum MDCLXXI^. quo xi Maji Traiectum vocatus 9 ut Philofophiam doccret , in urbcm patriam lares tranftulit 9 fruftra ilium fibi vindicare conantibus Lcidcnfis Academiae Cura- toribus. Licet enim illi Profesfioncm ordinariam cum infcriori Praefectura Collegii Ordinum obtulh- fent , nofter amorc patriae abductus i ablit , et fpcm Lcidenfium , qui poftea ilerum honorifico ftipcndio invitarunt , fefcllit , et ad finem yitae fumma cum auditorum frequentia Philofophlae praeccpta tradidit. Conf. Henri ci Pontani ratio in obitiun Petri van Mastricht, praefixa hu- ius Theoretico- Practicae Theologiae , iterum cdi- tae, Trai. ad Rhen. et Amfl. 1715. uti et huic Oration! fubiunctum Pontani carmen in Vri- sii obitum. Caeterum iuvenibus, qui, Gallorum irruentium causfa , academiae noftrae vale dixerunt , adfcribe'ndus est H e r m. Alex. R o e 1 1 , qui pri- nium Groningam abiit, mox vero, limilis periculi mctu, hac urbe relicta, in Germania et Helvetia commoratus fuit, usque dum tuto redire difcendi causfa posfet ad hanc academiam , cui faeculo fub- fc- O IV A T I N E M. 173 i docendo profuit. Conf. Casp. Bur- manni lib. 1. p. 37 Sed Acadcmiae eo tcmpore valedicentes , et quicunqtic tranquillas fedcs alibi quacrcntes, no- vum facipbant damnum iniquitatc Gallorum. Ne- quc enim, (ut repctam , quae Franc isc us Bur- in a n n u s dixit , in Or at. de calamitatibus communis Patriae , pracciput vcro Ultra] cctinae Provinciac , p. 34 , 35.) aerufcationes artesquc pecuniam exfu- gendi , feu cxprimcndi potius , dcfucrc. Inter qitas pabnarium fuit horriblle illud decretum , quo profu- gi omncs domum rcvocabantur , fub quotidiana quin- qua^lntaflorenorum mulct a. Illud vero promulgatum , cum per longwn tempus negligtretur , nee mulcta exi- gerctur , adcoquc illius jam omncs csfcnt fecuri eccc. fubito post elapfixn trimeftre , e t quod cxcurrit , fen ft florenorum millia fingulis profugis imputantur : de quo immani poftulato ft quis non tranfigeret , din- picbalur illius fupellex , diruebaturve domus* i Et quod non minus inauditum et ab omnijure ablu- dens est , ab fen tis f rater , foror , proximusve cogna- tus 9 licet nullam , haereditate dudum creta , bono~ rum cum profugo communionem haberet , vadaba- tur , et de fuo nomen illud expungere cogcbatur. Hacc vero lex , tarn dira ct immanis , fcripta ccn- febatur , non tantum civibus Rheno - Traiectinis , fed ctiam iuvenibus , ftudiorum causfa in urbe nodra hofpitibus, Cuius rei documentum exftat, in Commentariis Actorum a Senatu academico, die 14 Februarii, 1673. Regis aerario Praefectus duo- nun Studioforum , qui in Hollandiam confugerant^ bi- 174 ANNOTATA AD bibliotbecam ac reliqnam fupellectilem, fifco addi- xerat. Qua de re apud Senaturi* querebatur huias urbis civis , cuius in aedibus illi hospites fuerant ct cui plus debebant, quam bona publicata vale- bant, intercesfionem Senatus cxpetens. Hie caus- fam ad magiftratum urbanum referebat, inter- pretibus Rectore et Asfesforibus. Magiftratus vicisfim Senatui auctoritatem dabat , ea de re cum Praefecto aerario difputandi. Itaque hoc tentatum cst , Senatus nomine , a Rectore , adiuvantibus Di e- merbroekio et Gra x evio, qui nullis non ra- tionum momentis , cum ore , turn tradito fcripto , perfuadere voluerunt aerario Praefecto. At refpon- fum tirlerunt nullum praeterquam hoc : iusfisfe Re- gem 9 ut omnium eorum , qui ad hoftes confugis- fent, atque inter eos verfarentur, bona, quae de- prehendi posfent , publicarentur. Qui igitur hac in urbe confederant, aufugere fi- ne gravioris damni periculo hand poterant. Qtio- circa cum reliquis civibus Profesfores pasfi funt incredibiles a milite Gallo moleftias. Neque enira , inquit Burmannus, in Or at. laud. p. 36. fu- him de crumena tranfigebatur ^ fed et infuper in- tra privates lares et focos Cyclopici ifli hofpites re- cipiendi erant ; nifi quibus datum fuit eorum txem- tionem aere redlmere. InvoJabant illi in ma- gftificas aedes , conclcmaque ear urn 9 quorum pavi- menta opere mufivo ^ transmarino mar more parie- tes , auro et argento laquearia distinguebantur ^ fordibus fuis c on f pur cab ant ; quin et ea in equv- ritin fuorum flabula non raro convertebant. Pau- ORATfOKiA. 175 periorum tuguriola terno pkrumqne , aliquant ftiam fend milite fit fart a fuerunt. qui cum tenai , coque non fiddlier falls exhibito , akrtniur flipendio , minus in difciplina contineri poterant : certe maxi- ma flipendii pars a cive extorquenda erat. Qui cum militl tectum ac focum praeberet , fumtusquc in cum facer et ; pro Us pkrwnqitc nihil rcfercbat 9 nifi mokstias , injurias , faepenumero etiam dirisft- ma verba et verbcra ; imo aliquando caedes. Ni- tcbant noftro nitore hi hospites , et in noftris bonis , imo crttore habitabant ac vivebant. Haec B n r- mannus. Non alttcr Gracvius, in epifl. ad N i c. II e i n s i u m data , die 2 Martii , 1673. Ga- fatae noftri , inquit , minime funt larvae male v/- vae , fed nitent omnes et bene habiti , nil nift cat- op vcrbeurtc van Militaire exe-* M M< 178 ANNOTATA AD cutie. En dewijl wy nitt konnen wetM op yoet defe tax gefchiedt, ten opficht van de Bi- lietten, die men acn perfoonen van verfcheydenftaet geeft , vermidts 'de lieden , die in de kleyne gangh woonen , by de Heer Vermeer , Wijn - hooper aen het oude Kerch - hof ', yder gefchat zijn op dertigh guldens , d 9 Ambachts - licden , ghelyck Kleennaec- kers , Schocnmaeckcrs en anderen , op tachtentigh , tiegentigh , of drle - en - tnegentigh guldens , de ge* nen , die een weynigh hooger van ftaet zijn , gelyck de Profesfor Cyprianus , (qui eft Cyprian us Regneri ab Oofterga, luris eo tempore Pro- fesfor primarius ) op hondert vier - en tachtentigh guldens , de gefeyde Vermeer , Wyn-kooper , op hon- dert en feven guldens ; daer uyt ghy fult konnen vordeelen op welcke wijfe men de anderen taxeert : V wc/ck , naer ons bcduncken , in de ftadt Uytrecht opkljmmen fal tot de fomme van twee of drie hon- dert duyfent guldens , behalven de drie ftuyvers voor ydcr gulden , die men voor de geen eyscht , de welck de ontfanghft van de tax heeft ; het welck men voor de twee lefte maenden van November en December tyfcht. Quum tandem Galli in eo esfent ut abirent , ob- fides fecum duxerunt , non ante dimittendos 5 qnam reliqua tributi exacti pars foret foluta. Quos inter obfides wins quoque fuit e Profesibrnm Ordine 9 Henricus Regius, Medicus expertisfimus , Celebris Philofophiae Cartefianae propngnator, pa- trio iermone dictns de Roy, de quo vid. Bur- inanni Trai. erud. p. -88-293. Audiamus ite- 'rum O R A T I O N E M* 179 rum hirius iniquitatis narrationem , in Dicirio lau- dato, pag. 225, 226. Donderdags , de fefte, (d. 6 Novembris, 1673.) trocken van hier de Regimen- ten van Piedmont en Auvcrgne. DCS avonts , it feven, acht^ja negen urcn, yierden veer f ten per- foonen , foo van de lleeren , ah van a"* aenftenehjck/le burgers, uyt him huyfen gehaelt , met aenfegging dat de Heer Stoitpa (qui urbi praefectus erat mi- litaris ,) nootfakeli/ck hen had te fpreccken. Toen fy daer quamcn 9 merd hen aeugcfeght dat fy niet verbaeft behotfden te wefen , dewy I fy uytgekofen waren om tot giffelaers mede te trecken , en foo langh in bewaringh gehouden te warden , tot dat de penningen , die van d' Intendant ghevordert wierden , opgebracht fouden fyn. Sy konden niets andcrs vcnvervcn , dan dat fy verlof verkregen om door bod en Lymvaet tot hun verfchooningh , en an* dere noodige behocften te laten halen. De namen defer gyfclaers fyn : DC Hcer Nicpoort , d& Burgcrmeefters Boot tn de Goyer , de Schepen de Goyer, de Predikantcn van Engclen (fie vitiofe fcribitur nomen Danielis van Henghel:) en Lo- defteyn, Profesfor de Roy, de Commisfaris Ro- fa , de Iher Spiering en Honthorst , Doctor Wasfenacr , de foon van dc Burgermeefter de Lecu , Honthorst , en Kafenbroot , Heer van Rif- neflcyn. Hacc Diarti fcriptor. Sic igitur Regius, cum tredccim cacteris , obfes , in Cliviae arcetn Rcfam abductus , plurcs transegit menies , avulfus a domo fua et acadcmia. Haec igitur damna et detrimenta , faeculo dccimo M a ft- 180 ANNO TAT A AD Jfeptimo , pasfa cst academia a Gallornm irruptions. ^Quae profecto tanta fuere , ut eius. ruinam praevidere bi vifi fmt multi : et alii quidem metuentes , fpe- rantes alii. Quod fi cui paulo durlus dictum vi- .deatur-aut fufpiciofuis , teftem denuo produce G r a e v i u m , in Oratione , de Palladia Trajectino- rum , (lib. 1. p 283, 284.) haec dicentem. O- mnium animis obverfabatur triflis exilii imago. St enim haec mala fixa fuisjcnt 9 fijli non potuisfet. Hinc ficut lucis amoenitate tenebrarum horror , et defaecati codi fercmtate tcmpeflatis fpur cities com- mendatur : it a temporum illorum diritas exhila- ratur -meliore for tuna, quae praetcr exfpectatio- nem nos refpexit. Nam quam Academiam nemo fuperfuturam exljlitnabat ^ ea laetis auctibus re- fioruit , et caput indies extollit altius. Non dc- fuerunt , qui jactabant e re publica esfe , tit pro temporis hujus difficuhate , propter infinitos fum- tus , et vix magnis Reg* bus ferendos , qitos belli ntcesfitates poft/ilant , id quod in Academiam im* penditur , claufls Schdis , exauctoratis doctori- bus csfe rectdendum , ac Mufarum peculio inopiam aerarli fubhvandam, ut militum aera procedcrcni comm odiu s , aul das j em ornandam , praefcrtim cum in vicinia fit Athenaeum illuflre, in qua pos~ fint imbui cujitscunque, difciplinae Jcientia , qui in fiudiis liber allb us aetatem velint confumere. Quemadmodum vero calamitates , five publicae , five privatac , aliquando , Deo model-ante , medicinae vim habent , ad disfolutos hominum mores coer- ( ctndos, ita ctiam, anno 1674. noftrae Senatus aca- ORATION* M. ii academiae, adiuvantibus Confulibus et Scnatoribiw urbis Rhcno-Traieciinae, rebus adverlis, quus perpesfi fuerant, induci fefe past! funt , ad cohi- bendam iuvcnum n< nniillorum protervitatem. Un- de ortum cst meniorabile Edictum , cuius exem- pltim iamdiidum dederant Lugduno Batavi , hums argument!. CONSOLES E T SENATORES Rcip. Ultrajcctinae , Curatores iftius Academiac f L E CTU R I S S A LU T E M. Quofriam certo nobis conftat , alibi , atqu& ctiam htc, nonnulla ante annos aliquot Collegia Natio- nal* 'a , Provincial a , vel etiam Municipatta^ ab Acaderriiarum Membris inflituta csfe ; ad quac Stu- dioft modefti ac diligentes , magno Sttidiorum fuo- rum temporisqne detrimento, nee exiguis inutilibus- que futntibus , inprimis autem magno corruptelae morum ac feductionis periculo , etiam inviti , per- trahantur , Usque inter esfe compellantur ; adeoquc accesfum ad Academiam , et difceshtm ex ed , nee non Difpiitationes publicas , et Promotioncs , ha::d mediocri aere , in ufum CoHegiorttm praedictorum , redimere cogantur ; qnam pccuniam , vel feme I isy vel quoties vifum, indecoris cpuHs im+ I $2 AN NOT ATA AD pendunt , td quandoque petulantld ac luxu , ut rixae et pttgnae inter ipfos Popular es , vet etiam caedcs nonnunquam , inde oriantur ; atquc ubi dis- ccdunt 9 et tbrii interdum domum abeunt , vis pu- btica in alios confequatur qulfrus mails alii pro fuis Academlls prudenter ivcrunt obviam , et fo/i- citer adhibuerunt remedium: Nos , ut etiain con* fulamus Acadcmiae noftrae bono , confervationi Membrorum ejus , ac difciplinae , et fecurltati ac quieti Civium atque Incolarum Urbis noftrae^ po- tisfimum post tremenda Supremi et Sanctisfimi Nu- minis Judicia , Provinciae 9 Urbi 5 atqite, etiam Acadcmiac. noftrae^ nuper immisfa ; turn ut hujus reftaurationi , fplendori , ac incremento recte pro- fpiciatur , praetereaque omnes occafiones corrumpen- dac Juventutis Studiofae^ pernicioforumque et inu- tiliwn fumtuum , ut et caetera quac ex tall llcen- tia proceditnt dlfcrlmlna 9 praeveniantur ,- re ma~ ture deliberatd ftatulmus , injunximus , mandavl* mus , quemadmodum ftatulmus , injunglmus , man- damus , ne qui Studiofi , aut ulla Acadcmiae no- ferae Membra , in poftcrum iftiusmodi coctus aut conventus Popularlum , yd collegia , quorum me* minimus , inftaurent , vel Inftltuant , usque inftau- randls vel Inftltuendls operam dent , asfoftant , vel inter fmt ; quemadmodam et caetera , quac vulgo Pennalla vocantur , allaque ejus generis conyivia , Studio ft s prlmum ad Academlam accedentlbus , re- cta vel obllqud yid extorqueant , exlgant , aut Ipfi praebeant ; ex quibus etiam dicta dlfcrlmlna atquc infoltntiat oriuntur : idquc hac Icgc ct poena , ut turn H A T I 9 N M. 1*3 turn Praetores Asfesforesque ^ quos vacant , et qni Libros istiusmodi Collegiorum cuftodiunt, quiquc ciusmodi convhia extorqucnt exiguntve^ ad bien- nium ex Acadcmia et Urbe UUrajectina relcgcn- tur ; turn caeteri , fl qui Collegiis iftis prohibitis nomen dare praefumfcrint , Collcgiorum fub DD. Profesforibus cujuscuiique FacuUatis , Difputatio* num item, ac Promotlonum commodis , vel etiam immunitatibits , ac donativis\ primum mulctcntur ; fin vcro pergant , pro drbitrio puniantur. Kectorl itaquc ct Profesforibus Academiae no- flrae expresfe mandamus , tit in Auctores , Funda~ tores , Injtauratoresque CoUegiorum iftorum prohi- bit or urn , nee non in cos qui convivia iftiufmodi cxtorquent , aut in Us fe fiftunt , fedulo inquirant ; nee ad inftitutionem fnam, aut privilcgia Acade- mica illos admittant. Jubcmus porro injungimus- que 9 hoc noftrum Dccrctum atque Interdictum loco folilo affigi , ac deinceps qitotanms iterari ; ut fin- guli, ad quos haec res pertinet , juxta lllucl fe componant : quoniam cenfemus , ad quiet em procu- randam 9 ad fedandas infolentias , ad caetera dis- crimina avertenda , et ad promovendam pracdictae Academiae noftrae communiumqiic Studiorum bo- num , id esfe necesfarium. Actum Ultrajecti , Ipfis Idibus Octob. A. D. CID IDC LXXIV. J. QUINT. (20) Postquam ferenisilmus Princeps Arauliacns Guilielmus Hcnricus, Hollandiae, Zelan- di.te ac regionis Rheno - Traiectinac Gubernator lie- 184 AN*NOTATA AD ftereditarius , Foederati Belgii terra 'marique Impe* rator iummus , poftea G u i 1 i e 1 m us III. dictus , ii} urbem noftram prim urn post Gallorum excesfum yenerat, die 13 Aprilis, 1674. univerfus eum Sev natus academicus adiit, et fuimanisfime exceptus ci hanc bonarum fedem literarum commendavit. 11-= le vero , qua erat erga Viros doctos liberalitate , in ox promifit, fe, quaecunque posfet , pro Acade-^ miae profperitate , esfe facturum. Die autem vice- lipio primo ei is menfis 9 Senatus academic! aucto^ ritate et decreto, I oh. Georg. Graevius, celfisfhno Principi Panegyricam dixit Orationem , ex qua , qu.inti htiins auxilium fecerint nodri, col- ligere licet, Pauca, ex hac Oratione, quamPetri Burmanni Uremia Graevii Orathnibus (p, 236 , U. q. , n'er nixtam feryavit , afferre non abs re ' erit. Jn ingresfu ,caetera ne repetam , fie Principem afFatur. llluxit tandem ilia I act a , ilia tot votis .exo^. Qtata dies , qua candidior et illuflrior poft hominum memoriain nulla huic urbi adfulfit , nt altera ilHus natalis fit numeranda: Ilia ditrum aiijpicatisftma illuxit , qua THUS, Princeps Ar ait ft ace, advent us poft tantas procellas et nimbos , poft tarn f pure am , quac foedc wife that omnia , et tarn diutut'ham tern* pe ft at em , tanquam faint arts ac bcncficl fidcris ex- ortus omnia ferenat ac reficit : qua tarn praeter pmnium exfpectationem amoia colluvle hoftili , qua& naftris jugulis incubabat , et tarn arete inhaerebat , yt vjx fpiritum duceremus , q'/aeve non ante vide- fyatur avelli posfe , quam miferam efflasfemus ani- yiam , Tu tanquam cock, demisjus Liberator ac O -R. A T. I Q .N E M. 185 Strvator nofter ades.j ut yix auribus , vix oculis noftris crcdamus , a . tarn repentwo vc inCperato gandio, quod imos -vnimorum noftror^m ftnus ac mi Julias ahc per tent at , qua ft lym'^Hati vix merits confifiamtts. Et fere in Orationis cxitu his Prin- cipcm eflcrt laudibus. Tibl Urn, Guilielme Hen" rice , dcbemtis , quod ex faitcibus Orel , cum mini- me putarcmus , crcpti cccperimus refpirare: quod attritas opes et fraclos animos retollegerimus , quod ex amisftone rcrum omnium et rccuperandi dcfpcra-^ tionc revocati in mdtoris fortunac cventum furrcxc- rimus, Noll igitur miruri , ft ubicunque incedis , omnium ora in Tc fint convcrfa , ft , quocunque vcnis tantus ex omnibus locis fat cor.curfus , ut ipfae Urbes , ipfae rtgionts ex fuis c onvuljae fe- dibits tn conj'pectum ct complexum fui Liber aioris videantur rucrc. Qninis actas , omnis fexns , 0- mnis ordo ex oppidis et agris. fe effundunt et certa* tim ajjltiunt , ut Te non ut homincm , fed quafi dc coelo delapfum Tutclarcm Servatac Bclgicae Geniurn contucantur. . Nihil dc aliis dicam. Quanto put as gaudio hanc noflram perfittidi civitattm , quanta cxfnttare laetitia pofl tarn diuturnam in primis aegritudinem et trijlitiam? Q//o majorcm percipit ex Tuo adventu fructum , majarcmquc fdi de Ufa fpem promiitit , tan to mine gaudet cffuftus , indt an- te praefcntium voluptatc , et lenocinantt ftiturorum exfpectatione, Sic ri.ncipem alloctitus est praefentem Gracvius, Dc ablcnte VCTO hacc dixerat Franc. 15 u r ra a n n u s ; in Orationc^ hubita , d, 18 Nov. 1673. . M,::.. .?; v::.vj eft + quod Cclfisftmus ll6 AN NO TAT A AD Princeps , principum fplendor , nondum adultae la- twgitus juvenis , tarn hcroico aufu , patrlam , in ultimum fere diCcrimen adductam , tarn fortiter 9 tarn prudenter ^ tarn felidter hactenus asfcruerit ct magna ex pane rejlituerit. Actum erat 9 nifi ille Atlas res labentes fulfisfet. Hie tantis imagi* rtibus , tot proavorum mentis illuftris 9 illorum vir* tutes fie fuperat , ut quae fingulis partitim conti? gere 9 eas unus hie habeat univerfas ; quarum tarn, illuftria et admiranda fpecimina exhibuit , quoti- dieque exhibct. Ab eo inde tempore , Principis Araufiaci , qui postea Rex Britanniae fuit, providentia et cura plu- rimum valuit apud urbis noftrae Confules et Sena- tores, in rebus Academiae moderandis. Quamvis cairn , in nova Provinciae et urbis regundae nor- ma, anno 1674. conftituta, nihil de Gubernatoris auctoritate, in procurandis rebus academicis , fue- rit definitum , quis tamen dubitet , quin Academiae Curatores, quorum auctoritas non nifi annua erat et e libera Principis electione pendebat, prouti in aliis negotiis , ita et in hac causfa , faciles prae- buerint aures Gubernatoris confilio et voluntati ? Cuius ut alia funt documenta, ita nullum mihi fuccurrit gravius eo, quod anno 1699. accidit. In academiam Lugduno - Batavam profectus erat H e r- m a n n u s W i t z i u s , Theologus eximius , et magni aeftimatus a Rege Britanniae G nil i elm o. Huius in locum Academiae noftrae Curatores elege- rant Campegium Vitringam, Theologam praeclarum P to academia Franequerana , an tea Wit- zii O&ATZONftM. x i i difcipulum , deinde etiam fuccesforem , ei ex voto datum. Electum honorificis conditionibus indiixerant ad obtemperandum. Scd difplicebat ea invitatio , five Theologis, fcholae Voetianae patronis, five aliis, Hcnrico Pontano,Gy- mnafii Lingcnfis Profesfori , cognato fuo , faventi- bus. Quorum incitamentis factum cst , ut, Regis auctoritate, Curatorum decretum refcindcretur , P o n- tanusque fucccsfor daretur Witzio. Mortuo Rege , a. 1702. invitationem honorifice iterarunt noftri Ctiratorcs , misfisque Icgatis urierunt , fed fruftra , lactantibus Friiiis , dolcntibus Rheno-Tra- icctinis. Ubcriorcm huius rci narrationem qui le- gcre velit , adcat Alb. Schultensii Orationcm fumbrem in excquiis principis Thcologi C a m p e- gii Vitringa, adiectam huius Typo doctrinac Propheticae, p. 238. Gasp. Burmanni Trai. trud. p. 273, 274. Emonis Lucii Vrie- m o e t Athenas Friftacas , p. 61 1 , 612. Annaei Ypeij, Beknopte Letter kundige Gefchiedcnis der Syflcmatifche Godgclecrdheid , Vol. II. p. 194196. huiusque, una cum I saac o loh. Dermoutio fcriptas , Annotates laud, ad Hiftoriam Ecchfiae. in Belgh repurgatae , Vol. II. p. 354 . Reftituta Gubcrnatoris potcftate a. 1747. non minor fuitPrin- cipum Araufiacorum auctoritas , primum G u i 1 i e 1- mi IV. dcinde Annae, denique Guilielmi V. Nemo cnim, nifi explorata eorum voluntate , vel ini- to cum iis confilio , a Confulibus et Senatoribus cli- gebatur in Acadcmia noftra Profesfor, nifi forte temporc illo litigioib , quod cataftrophcn anni 1787. pe- 188 AN N TA T A AD peperit. Haec , non fcripto hire aut publice fie- bant, fed tacito confenfu: unde et Gubernator dicebatur Curatorum electionem , non confirma- re , aut approbare , fed , peregrine vocabulo , aggrea- re , h. e. gratam habere (aggreeren , Gall agrter.} Vid. Car. du Fresrie du Cange Glosfarlum ad Scriptores mediae et infimae Latinitatis , in voce. (21) Quanto interims periculo eripuerit acadc- miam noftram , Deo favente , auguftisfimi Regis G u i 1 i e 1 m i I. aequitas , quantis nos ornaverit beneficiis et honoribus eius munificentia, latius ex- poiui , prinmm in Oratione vernacula , ter plegtigt imvijding van de Akademie te Utrecht , bij hare nlcmve inrigtlng ^ iiitbreiding en opluiftering , op last des Konings gehoiiden , in de Domkcrk , den 6 van Slagtmaand i 1815. deinde in Oralione Latina , de rebus , quae Academiae Rheno - Traiectinae ac- cidcrunt, me per quinquennium Rectore, profpe- ris et adverfes^ dicta die 26 Martii , a. 1816, quum Academiae regundae munus iterum ponerem, (22) Regis noflri avus paternus , G u i 1 i e 1 m u s Carol us Henricus Friso, Leovardiae , pa- tre nuperrime mortuo , natus, d. i Sept. 1710, puer a pia matre Maria Ludovica educatus , annum aetatis agens decimum quint urn vicinam adiit academiam Franequeranam , ubi ufus est T i b e r i o Hemsterhusio, Patriae fata interpretante , Petro Wesselingio, Hiiloriam univerfam do- cea- Q. R A T t O N E ftf. l8y ccnte , Wyero Guilielmo Muysio, ma- thefi in^enium ems excolente , Alberto G u i 1. Melchioris, doctrinae Chriftianae notitiam ei praebente , ct lo. Gottl. Hcineccio, Ins na- turae et civile tradcntc. Subfecjuenti anno, relicta Franequera, in acack'niium Rheno-Traiectinam vc- nit, die 24 Sept. 1727. auctore avo materno, C a- rolo, Comite Ilasliaco, eius tutore , cuius etfilii in hac literarum I'eJe fuerant informati , in his F r i- deric u s , deinceps vSuedae Rex. Hlc igiturPrin- ceps Araufiacus , poftea dictus G u i 1 i e 1 m u s IV. per intcgrum bicnniuni commoratus , imprimis au- .divit Evcrardum Otto ne m, Juris interpre- tem , Ilicron. van Alphen, Thcologiae thco- rcticae doctorein , et F r i d. A d o 1 p h u m L a m- pcum, pracccpta rcligionis Chriflianae com men- dantcm. Ita informatus, animo ad Euangclii legem compofito , in publico Chriftianorum , repurgata Sacra colentiuni , conventu , probatione accnratiore inftituta , cum audientium admiratione, fidem fuam profesfus et Ecclefiae nollrae fociis adfcriptus est. Caetcrum bencficentia, lenitate et aflabilitate , fcie civibus nollris valde commendavit. Obvios urbane falutabat. Quod cum aliquando animadverterent iu- venes, nobili gente nati, cum eo ambulantes, ii- que minus promti ad caput apericndum, Principem monuisfc fcruntur , de moleftia , quam fibi (quidni ct ipfis ?) crearet , tarn frequenter pileo manum admovendo. Quibus ille , qua erat prudentia , repofuisfe dicitur: at ego centcnos mihi concilia- re quco amicos , novo pileo unico. Htec fando au- di- 1 90 ANNOTATA AD t divi. Caetera, quae de Guilielmi IV. litera- rum ftudiis monui, docuerunt me, partim Senatus Academici Commentarii, partim vero Scriptores idonei, Am. Drakenborch, in Orat. Pane- gyr. in natalem faecularem Academiae Traiect. p. 47, 48. et in Orat. funebri in obi turn Hieron. Simons van Alphen, Trai. ad Rhen.- 1743. p. 37, 38. Petrus Wesselingius, in Orat. in obit um Wilhelmi Caroli Henrici Frifonis 9 Trai. ad Rhen. 1752. p. 21 31. Leon. Offerhaus, in Laudatione funebri huius Principis , Gron. 1752. p. 13 17. Emo Lucius Vriemoet, in Athenis Frifiacis , p. 796, 802. et A dr. Gil- les Camper, in Orat. vern. laud, quae est in AnnaL Acad. Groning. a. 18161817. p. 505, 506. Memoratu etiam dignum est, quod Scriptor libri: Tegenwoordigs Staat van Utrecht , p. 233, 234. refert, Guilielmum IV. die 16 Maii, a. 1747. quo Delegati ab Ordinibus pagi Rheno - Tra- iectini , celfisfimo Principi, henorificum et gravisfi- mum gubernandae Provinciae mimus ofFerrent, his inter alia refpondisfe: Hij was in een vrij Land en ten vrije Fries geboren , en hij kende de voorreg- ten der vryheid. Hij had te fterker zugt voor de Provincie van Utrecht , omdat hij aldaar de cer- fle beginfels der wetenfc happen geleerd had. (23") lanus Guilielmus Friso, (cuius no- men vitiofe in oratione fcriptum est Guiliel- mus Carol us Friso,) Pater Guilielmi IV. abavus Regis noftri auguftisfimi , menfe martio O K A T I N B-lt. a. 1700. decimo tertio aetatis fuae anno, Lcovar- dia,amatre, Amelia, Principe Anhaltina, Hen- ri c i C a s i m i r i II. vidua , misfits fuit in acade- miam Francqucranam , ubi fesquiannum transegit , ufus lectionibus Bern. Fullenii, Filii , mathe- maticis, et Guilielmi Coetierii hiftoricis. Hacc , ex actis Academiae illius , refert C a m p e- rus , loc. 1. p. 500504. quibuscum conf. Vrie- moeti i lib. 1. p. 653. Franequera profectus Prin- ceps, dccimum quintum aetatis annum agens , no- ftram petiit academiam , ex confilio et voliintate Guilielmi III. qui , nulla prole beatus , hunc co- gnatum fcripfit hacredem. Rem narrat Arn. Dra- kenborch, in Orat. laud. p. 47, 48. (44) Decreto Napoleontis, Galliae imperan- tis, die 11 Oct. iSti. e quinquc academiis , quac antea in Belgio focderato exftiterant , non nifi duae , Lugduno - Batava et Groningana, fedem fuam re- tinuerunt, nova indutae forma; Franequerana et Harderovicena fuere exftinctae ; Rheno - Traiecti- nae , non aliter atque athenaeis Amftelaedamenfi et Daventrienfi , nomen Scholac fecundariac. inditum fuit. Decreto Guilielmi I. Regis noftri , die a Aug. 1815. in feptentrionalibus Belgii rcgionibus, tres conftitutae fuere academiae, Lugduno - Batava , Rheno-Traiectina et Groningana, Athenaeis Amfte- laedamenfi et Daventrienfi vetus honos redditus. Franequerne et Harderovici condita funt Athenaea : quorum illud etiamnum floret, hoc a. 1818. subla- turn est. 05) AN no TAT A (25) Ad inftauratam academiam noftram locuple-* tandam , a Rege eo tempore funt vocati Viri CL Ian us Richardus deBrueys, luris Prof* Bernard us Francis cus Suerman et Da- niel D y 1 i u s , Medicinac Prof esfores , I o h a n- nes Fred eric us Ludovicus Schroder, Mathcfeos Prof. Ian us Kops, Botanlces et Oc- conomiae ruralls , Antonius van Goudoe- v e r et A d a m u s Simons, Liter arum human* et Phlhfophiae theoreiicae Profesfores. De fingulis conf. dicta., p. 159, 160, (26) Post inftauratam academiam noflram invitati funt , ad aliam ornandam , P h i 1 i p p u s G u i 1 i e 1* m us van 11 eu sd e ct Antonius vanGoud* oever, uterque, et ille quiderii faepius , invita- tus , ad fuccedendum Daniel iWyttenbachio, in academia Lugduno- Batava. Conf. dicta p. (27) Quantus fuerit olim difcentium in academia noftra , vario tempore, numerus , accurate definiri hand potest , propterea qnod eorum infcriptio et annua recenfio fere negligi folita fuerit: quamquara in Legibus et Statutis Academiae , fancitis die 15 Mart. 1644. haec fuerit lex fcripta. L Quicun- que ad hanc Academiam fludiorum caufa yenient tt immunitatibus ejus frui . volent , fefe Kcctori Magnified fijlunto , eique data dextra pollicentor , fe Rectori ct Senatui Acadcmlco debit, am obfervan* tiam honor cm que del at ur 03 , omnibus que Acade* miac decretis et legitime mandatis atquc interdictis ** ORATIONEM. 193 obtemptraturos , ac nihil fe adverfus ReipMica* tout dcademiac bomun machinaturos. II. Infuper nornenfuum Reef on danto et profitcntor ,cuiatcs fmt , citi fe fludio dcdcrint daturivc Tint , nee non ubiha- bitent. III. Quotatwis fub novam Rectoris inau- gttrationem intra xiv dies omncs fltidiofi fefe nomi- natim recenferi curanto. Saepins quidem labo- ratum fuit, mox a magiftratu urbano , mox a Senatu acadcmico , ut huius Icgisvis et auctoritas, diu ne- glecta, rcftituerctur, fcdexiguo vcl nullo cmolumen- to. Tandem, d. 19 Oct. 1795. Scnatus urbani au- ctoritatc, urgcntc criara Senatu academico , quamvis repugnantibus nonnullis , revocata est confuetudo, in caeteris Belgii acadcmiis non intermisfa , qua nemini civis academici honores et immunitates con- ccdantur, nifi tabulis acaderaicis infcripto , fingu- lisque annis denuo cenfo. Ab co inde tempore do- cent nos confecti quotaniiis catalogi , ne femel qui- dem tantara fuisfc civium academicorum multitudi- ncm, quanta exftitit his annis poftremis. Quan- tum antea trecentorum numcrum fubinde fupera- bat, tantum mine quadringentorum. Quodfi de re- motioribus quaeramus academiae temporibus , nihil est , c quo fufpicari nobis liceat , tantam unquam fuisfe iuvcnum bonis litcris operam dantium fre- qucntiam. Veri etiam admodum est (imile , multos , qui e Gclria, TransiHilania etFrifia, mine Rheno- Tvaicctinas adeunt fcholas , in vicinia fuisfe raan- furos, fi etiamnum cxftarent academiae Franeque- rana et Harderovicena. Practerca decrera rcgia, quibus nunc regitur ftudiorum ratio academicorum, N co- 194 ANNOTATA AD cohibent iftam plurimorum negligentiam et feftina- tionem , qnibus antea, magno cum rcip. literariac damno, locus relinquebatur. Quae quidem fingula fi probabilem meam reddant fententiam , certum infuper adducere mihi licet, in causfa liiftorica , teftimonium. Anno 1736. quo Academiae noftrae feftum facculare fuit celebratum , A r n o 1 d u s Drakenborch panegyrica Oratione praedicavit concurfum difcipulorum ad hoc bonae mentis fa- crarium , qui , fecundis decem luftris , dnplo maior fucrit , quam primis. Sed eo ipfo die fefto difci- puli numerati funt ducenti viginti et tinus , quo- rum nomina recenfentur in libello : Generate Lyst der Beer en Student en , die op de Academic te Utrecht waaren in het jaar 1736. wannccr het hondertjaarig Feest gevierd wierd. Opgemaakt uyt dc particulierc Lyfien der Ileeren Profesforen op ordre der Beer en Curator en aen den Rector Magnijicus overgegceven. Utr. 1736. in 4. (28) Postquam fcbola noftra , e decreto Napo- leontis ,fccundaria erat dicta, difcipulorum nume- rus ienfini fuit diniinutus , ita ut tantum centenos fuperaret, quantum, me tertium Rectore , qua- dringentos. Vcl lie tamen hoc anno inligniter. auctus est. C^p) JT n i c 1 W y 1 1 e n b a c h i u s , in Vita D a v i d i s R. u h n k e n i i , p. 96 , 97. non immeri- to call: gat eorum errorem , qui putant, Hifloriam lijbris legendis rectius ditci , quam au'diundis Profesfo- rum OkATIONEM. 195 rum lectionibus. Qui error cum latins fcrperet , ipfae- que adco Hemstcrhusii fcholae paucos habercnt difcipulos , unus , inquit , Wesfdingius Trajecti fe ad vltaefinem usque in vet ere laudis posfesfionc tu- tatus est : tradebat Hiftoriam Univerfalem cum au- ditor urn incredibili fludlo , admirations , frequen- tia. Hacc Wyttenbachius vere narrat. Dc finitius etiam Scbaldus Ra v i u s , in Orations' Panegyrica in natalem ccntcfimum ct qulnquagcfi- mum Academiae Trajcctinae, dicta die xxxi. Ma- //, CIOIDCCLXXXVI. p. 25. narrans, Wesselin-f g i u m , in fuis Hifloriae univerfae inftitutionibus , facpius ultra centenos habuisfe auditor 'cs , adeo ut domejlicum ejus auditorium Us continendis vtx fujfi- ceret. Id ipfum mihi non fcmcl asfevcrarunt , et ceu rem antca inauditam pracdicarunt fencs , qui ipfi fcholae Wesselingianae fuerant difcipuli. Quod autem addit Wyttenbachius, eum o- rania memoriter narrasfe , fubinde per auditorium ambulasfe , nil in manibus habentciA nifi parvam fcidulam , in qua nomina quaedam propria homi- num ac tempora notata esfent , id eorum aucto- ritate , ' quibus Vir eximitis fidcm habuit , indu- ci non posfum ut credam. Quo enim ufus f uit acroaterio domeftico W e s s e 1 i : g i u s , eo ipfo equidem utor : in quod , non dicam centum , fed fcptuaginta vel octoginta (i conveniant iuvenes , nullus cst deambulandi locus. Sed,quod de lectio- nibus hiftoricis Viri , iudice Wyttenbachio, (p. 86) GraniinaticorumCriticorumque teopixurxTC'j , nullo idoneo fcriptum est auctorc, id dealiis mi- N 2 nus ANNOTATA AD mis frequetitatis eius fcholis, mibi narravit Me in* Tydemannus, ipfe olim W e s s e 1 i n g i i difci- pul'iis. Quae vero, faeculo xvm. mcdio,entenos mimerabant auditores fcholae hiftoricae, his mine quidem fere ducentt adfcripti funt, Ileusdii no- ftri ingenium et doctrinam admirantes. Nee minor auditorum est frequentia in fcholis Heusdii et Goudoeveri Graecis ac Latinis , aut in S c h r 6- deri philofop-his ac mathematicis. Qua etiam fre- quentia , dicam an abundantia ? factum est , ut hi Vi- ri , fuis in aedibus acroateria fatis ampla non haben- tes, alibi commodiora docendi loca iibi comparaverint. (30) Legantur , qtiae , de locupletata Academiae noftrae Bibliotheca , de Heusdii Bibliothecarii eura et providentia 9 de loci cammoditate et elegan- tia , et de civium aeademicorum indufttia , in adhi- bendishis ftudiorum fubfidiis , dixerunt Vhi Cl. in Orationibus , quibus regundae academiae niunus po nebant, Ger. Moll, a. 1819. p. 32 , 33. Herm. Royaards,a. 1^20. p. 37,38. Herm. Arnt- zenius, a. 1821. p. 60 65. Nic. Corn, de Fr emery, a. 1822. p. 26, 27. lo. Hcn'r. Pareau, a. 1823. p. 48 50. denique lo. Frid. Lud. Schroder, a. 1824. p. 45, 46. qui laudavit ex meriro fhigularem lusti Henrici Kochii, iidelis Cuilodis, alacritatera et comita- tem, quibus adiuvare folet bibliothecam adeuntes. Quapropter etiam quicimque ingenium huius Viri norunt, et ftudium, quod multos per annos adhi- buit in docenda i.iventute fcholaflica , aeftimant, non ORATIONEM. 197 lion posfunt non laudare decrera ei honorifica , cum Regis auguflisttnii , llipendium eius augentis , Lecto- risque Linguae Gcrmanicae mimus ei deferenris , turn ctiam Senatus academic!, nuper etim , hono- ris causfa , Philofop/tiae theoreticae Magiflrum ce Literarum humaniorum Doctorem creantis. \ (31) Snorri us, Sturlac (non Turnae) Fi- lius,f. Sturlac us, celcbcrrimus fuit Islan- diae Poeta, Hilloricus , lureconfultiis, natus a. 1178. occiius a. 1240. Titulus libri, S c h 6- ningii cura recens editi, hie cst. Heimskringla edr Noregs Konunga-Sogor, af Snorra Stur- lusyni. Snorre Sturlesons Norskc Kongen Hiftorie. I lip or ia Rcgum Norvcgico- rum confer ipta ^Snorrio Sturlac Filio. Quae fumtibus fercnisfimi et dementi sfuni Principis , Daniae Norvegiaeque llaercdis , Frederic), magni Regis , F r e d c r i c i , Filii. Nova, emeri- ti at a ct an a a edict one in lucem prodit^ opera G e r ha r d i S c h 6 n i n g , Regi a Conf. Jufl. et Archivis fecrctioribus. llcyKiae , 1787 1818. codicibus, in forma maxima, (fol.) (32) Diu a Viris doctis per univeriam Europam celcbrata crat bibliotheca iplendidisiima , quam per- nia^nis fumtibus (ibi comparaverant Mccrman- n i , primum Pater , Gerard us, dein Filius lo- an n c s , ambo rebus in republica geilis pariter atquc cditis libris clari. Ea illuftre nacta crat domicilium in acdibus , quas 1 o a n n e s M e c r. niun- 198 ANNO TATA AD m a n n n u s , Toparcha in Dalem et Vurcn , Ha- gac ante inftruxerat et ornavcrat. Prolem non relicturus,bibliothecaeetaedium haeredem fcripferat civitatcm Hsganam, hac lege, ut thcfaurus , eo ipfo loco et modo confervatus, publice prodcsfet. Quam conditionem cum difficulter accipere posfent proceres Hagani, bibliotheca cesfit haeredibus. Itaque diftractio eius publice facta est, iis in aedi- bus , anno 1824. inde ab octavo lunii die, usque ad lulii tertium. Convenerant emtores, non tan- turn e regno Belgico, fed ctiam e Germania, Gal- lia , Britannia : turn bibliopolae , turn alii Viri il- luftres et docti , quos inter Gaisfordus, in aca- demia Oxonienfi Literarum Profesfor , novisfimus S u i d a e editor , et R e n o u a r d u s , Parifienfis 9 editor Annalium Aklinorum. Quo factum est, ut magna bibliothecae , imprimis librorum manu- fcriptorum, pars e patria noilra exportaretur. Ac profecto plures libri fuisfent exportati, nifi e no- ilratibus Viri , literarum amantes fuasque divitias prudenter utiliterque adhibentes , intercesfisfent : quorum e numero laudantur duumviri Illuftres . van W,e streenen van Tiellandt, et van H u 1 th e m , ille Haganus , hie Bruxellenfis. Maxi- mc vero laudanda nobis est Regis optimi , et cura , qua fuae profpexit bibliothecae , Hagae Comitum omnibus literarum amantibus patenti, et vero etiam munificentia , quae non mediocrem argenti fum- jnam concesfit fmgulis Belgii academiis et Inflitu- to Regio , quod Amilelaedamum ornat , ad emendos e bibliotheca Mecrmanniana libros 9 quibus fupel- lex O R A T I N E M. .lex cuiusque libraria locuplcrarctur. Munificentiae Regis par fuit providcntia, qua caveret , ne, aut inepta aemulatio habendique cupiditas moduni in prctio librorum acftimando excecleret, ant fibi in- vicem nocercnt, qui bibliothccis publicis augendis profpicerent. Qucm infinem iusfitfingulosBibUothe- carum praefides , indicare Bibliopolae van Clecf, quos cbmparari vcllent libros ct quo prctio : hunc autem iusiic, quoties plures cimdem cupcrent li- brum , iuilo euniemere pretio , pro eo , qui maximum ftatucrat pretium. Quo facto-^ et aerario publico , ct fingnlis academiis , fuit profyectum. Quo vendi- ti fun pretio finguli libri , cognofci potest ex libel- lo indice , Prix des Livrcs dc la BibliothbquG Meer- maniennc , vcuditc a la Hayc , deptsis le 8 Juin jusqtfct cotnpris le 3 JirMe-t ^ 1824. etfito Hagae Com. eod. a. , quoaim com- t xirandiis est Catalogs librorum impresforum et Codicum manufcriptorum , quos maximam pan em colleger tint Viri nobiUsfimi < r e r a r d u ' s ct I rr a n n e -s Meerman; morte, derctiquit loannes Meerman, quatuor tomis in forma octava maiori , ' quorum ultimus Cata- fogum codicum manufcriptorum exhibet. Docet index illc , argcnti fummam , qua univerfa biblio- thoca M e e r m a n n i an a fuit vendita , esfe milleno- rum , ftipra centum et triginta millia , florenorum : cndice* manufcriptos fere triginta et duorum mil- lium pretio esfe traditos. Praemisfa ei est brevis de publica liac auctione narratio , ex qua nonnul- la dcpromfi ; alia mccum ' "communicavit biblio- thccac noftrae Pracf cents , H e u s d i u s ; caeten 2OO ANNO T A T A A D cognovi e narratione , inferta Nuncio lit&rarlo , ver- nacule icripto .> (AJgemeene Konst- en Letter-bode , } Harl. 1824. Vol. I. p. 296 300. cuius Scriptor ct ca tradit, quae relata erant a C a s p. lac. Christ. Reuvens, V. Cl. in 'Antiquitatibus , quas una cum Viro Ven. Nic. Westendorp edit , Vol. II. Alia, Bibliothecae M e e r m a n n i a- nae fata fpectantia, dedit lona Guil. te Wa- ter, in narratione vernacula , de vita I o h a n n i s M e e r m a n n i , quam exhibet Nuncius titerarius\&\\- datus , a. 1816, Vol. II. p. 338 342. 355 361. 371377- 391 -396- 411- 4i7- 426432. C33) Conferantur ea , quae de Horto academico re-< tulerunt Rectores magnifici, in Orationibus, qui- bus m imus fuum pofuerunt, infertis in Acadc- miae dnnalibus ^ a. 1816 1817. p. 37. a. 18171818. p. 35, 36. a. 18181819, p. 34, 35. a. 1819 1820. p. 38, 39. a. 1820 1821, p. 65, 66. a. 1821 1822. p. 34 9 35, a. 18231824, p. 50. (34) Quae , ad Aftronomorum fpeculam emendan- dam et inftrumentorum apparatum locupletandiim 9 lunt praetlita, relata funt in Orationibus Rectorum laudatis , legenda in AnnaUbus ^ 1816^1817. p. 38. a. 18181819. p. 35, 36. a. 18201821. p. 68. a. 1821- 1822. p. 30, 31. (35) De Mufeo apparatuque Phylico legantur dicta ab Oratoribus laudatis, in Academiae no- ftrae O R A T I O N E ftl. 201 ftrae Annalibus , a. 1816 1817. p. 37, 38, a. 18171818. p. 35. a. 1818 1819. p. 36. a. 1820 1821. p. 67, 68. a. 1821 1822. p. 29, 30. a. 1823 1824. p. 47. (36) De Laboratorio Chemico et adminiculis Chcmiae excolendae deftinatis, dixcrunt Viri Cl. , quorum Orationes inicrtac iunt Annalibus nollris , a. 1816 1817. p. 38. a. 18181819. p. 33, 34. a. 18201821. p. 66 9 67. a. 1822 1823. P- 5i- (37) Mufci Zoologici , Mincralogici et 'Geolo- gici , mentionem feccrunt Viri Cl. in Oraiionibus lau- datis, quas cxliibcnt Acadcmiat noftrae Annales ^ a. 1816 1817. p. 38. a. 1817 1818. p. 35. a. 1818 1819. p. 34. a. 1819 1820. p. 40. a. 18201821. p. 67. a. 1821 1822. p. 3133. a. 1822 1^23. p. 50, 51. a. 1823 1824. p, 46, 47. (38) Mufcum Bleulandinum laudatum videfis in iisjcm Antialib'is , a. 1816 1817. p. 4042. a. 1817 1818. p. 35. a. 1818 1819. p. 36, 37. a. 18191820. p. 39, 40. a. 1820 1821. p. 67. a. 1821 1822. p. 28. a. 1822 1823. p. 50. a. 1823-1824. p. 47, (39) Legantur , quae , de Noibcomio a Viris Cl. dicta, rcpetita funt, in laudatis Academiac Annali- .to, a. 1816 1817. p. 38-40. a. 1817 1818. p. 35- ANNO TAT A AD 35. a. 1818 1819. p. 37, 38. a. 18201821. p. 66. a. 18211822. p. 28, 29. a. 18231824. p. 49. (40) Scholae illuftris inauguratio , a. 1634. fa- cta est in maiori auditorio , ubi Viris , ad feftum ill lid celeb randum invitatis , fuus pro cuj usque digni- tatc et ordine locus attributes fait , quoad ejus in tanto cuj usque modi hominum , tarn civium quam ex* terorum , turba fieri potuit. Haec refert , qui Illu- ftris Gymnafii Ultraiectini Inaiigurationem fcri- pfit, una cum Oratlonibus inauguralibus , eo anno editam. Quum vro biennio post academia esfet inauguranda , locum ampliorem et honoratiorem esfe eligendum , itidicarunt Profesfores , ea de re a magi- ftratibus in confilium vocati. Confenferunt Corifti- les et Senatores , ac proinde templi dominici cho- irum ad hanc folennitatem adaptari iusferunt. Conf. decretum , fupra p. 105107. defcriptum , uti et Isaaci 1 e Long narratio vernacula , in Hondert- jaarlge Jubel- gedachtenisfe der Akademie van Utrecht , pag. * 5. Ab eo hide tempore Orationes Profesforum inaugurales in eodem choro fuere ha- bitae , eorum certe , qui recentes ad cathedram aca- dcmicam erant vocati. Semel enim , in Actis Se- natus noflri, fcriptum inveni, Antonium Mat- thaeum III. Juris Profesforem , antea extraordi- narium , atordinarium die 14 Nov. 1662. creatum , 'lectiones Pandectarum aufpicaturum , die 26 illius mcnfis , publicam praemifisfc orationcm in auditorio maiori. Similiter 3 in templi choro , academiae vale- di- OnATIONElft. 103 dixcrunt , orationibus habitis , II c n r i c u s M o- r c e 1 s e , d. 24 Aprilis , 1654. et A b r. d c W y c- kersloot, die 24 Febr. 1663. Eodem in loco orationcs funebres habitae Cunt , a Profesforibus , qui , five Collegis , five aliis Viris honoratioribus , parentarcnt. Aliis vcro, finrili fubinde laudationis officio fungentibus, non nifi auditorium fuit con- cesfum, quamvis a Rectore ad audicndam eorum orationem , cdito programmatc , literarum et litera- torum amantes, invit'arentur. Ita, cxcmplo admo- iitim raro , die i Novembris, 1662. Vitus Hcn- n i n g i u s S c h u n c m a n , Croons, diet us , Epho- rus lusti Hcnrici de Stein berch, Domini hen- litarii in Westerburch , Mornfibyfitn et Boden* lurch , luris et Hifloriarum pcritisfimus , cuius pompain fuiiebrcm Rector, Profcsfores et rcliqui acadcmiae elves, pridie praefcntia ftia condecora- :t, oratione, in auditorio, laudatus est, ab cius populari, lusto Druffelio, Hildeshemien- ii. Si qui Acadcmiae noftrae Profcsfores, extra ordinem , fu^ fponte , orationem vel carmen reci- tarent , nonnunquam auditorio , faepius templi ca- thcdralis choro , ufi funt. Franc. Burman- n u s Orationem , de Belgica afflicta , priorem habue- rat in acroaterio , die 18 Nov. 1673. pofteriorem vero , quia ita placitum crat Confulibus , in templt choro, die 13 lunii , 1674. Paulo ante, die i Maii, codem in choro, Luc as van dc Poll Principcin G u i 1 i e 1 m u m IV. carmine panegy- rico cclebraverat. Cum igitur ipfi Profeslbres ali- quando in auditorio orationcs diccrcnt, non mira- nutr, 104 A N N T A T A A D mur , auguftiorem dicendi locum datum non fuisfe all is, nonnunquam e cathedra inferiore, aperto capitc , orationes recitantibus , quamvis et ad eas audiendas a Rectore invitarcntur Procercs , cives academic! bonarumque ftudiofi literarum. Ita cer- te factum comperi, die 4 Sept. 1665. quo P h i- lippus Guilielmus Weidnerus, Bata- vus , orationem recitavit , de pacando marl , An- glico bello turbato et claufo. Ex his, quae exem- pli causfa adducta funt , intelligimus , non raro ma- iores noflros ufos fuisfe templi dominici choro , usque ad annum faeculi decimi feptimi quartum et feptuagefimum. Sed huius anni die Augufti fe- decimo , templi pars , quae , infima latinitate , ae- dis facrae navis dicitur , (qua de voce conf. d u F res nil Glosfariwn laud.) horribili procella, corruit, damno irreparabili , quod et refiduas par- tcs ita afFecit , ut his reficiendis ac fuflentandis qua- driennil labore fumtibusque permagnis opus fue- rit. Conf. Tegenw. Staat van Utrecht , faepius laud. p. 370. Itaque turn omnia academiae folennia in auditorio maiori fuere celebrata ; quorum pri- mum fuit nono post iftam ruinam die, Augufti menlis quinto et vicefimo , quo loh. Voet, Pauli F. orationem dixit inauguralem. Qui inftaurandae templi afFectae parti operam dabant impenfasque faciebant , non immerito facra Chriflianorum publi^ ca magis curabant , quam fcfla academica, Sacris autem faciendis 9 ab eo inde tempore , adaptanda erat maior chori pars , ima cum media aedis facrae pane, quae veluti gremium eius tacit. Senatus y R A T I N E M. 205 qiridem academicus, die 19 Iimii, 1677. decre- vit, adcundos esfc Confulcs, ab iisque petendam reititutionem fuggeftus ct fubfclliorum in templi choro ; ipfi etiam Confules , a Rectore et Asfesfo- ribus rogati , polliciti funt , omncm fefe operam da- turos, ut Senatus dcfiderio fatis fieret: vcrum, quid ab iis , apud Ecclefiae cathedralis Canonicos , quorum ex arbitrio ea pendebat causfa , fuerit ef- fcctum, equidcm compertum non habeo. Hoc fcio , noftra memoria non alium fuisfe in templo fuggeftum, nifi ecclcfiasticum , ex quo Euangelii intcrpretes facra Christiana praeire folerent. Ex eo fuggeftu Sebaldus Ravins, die 31 Maii, 1786. in fefto academiae natali centefimo et quin- quagefimo , orationem dixit panegyricam : ego , die 6 Novembris , 1815. academiam renovatam et am- pliticatam Deo confecravi. Scripta est , ea de re , nar- ratio vcrnacula , praemisfa Orationibus et Car minibus , fefto illo d ie recitatis , hoc titulo : Redevoeringen en Dichtjlukkcn,tcr \ieringe derplegtige iiwijding van de Hoogcfchool te Utrecht. Sed , five hoc e fugge- (lo, five e fingulari cathedra tune denuo flructa ? ipfe ille Voctius, die cuchariflico , qui fuit 25 Sept. 1678. hora quarta pomeridiana , facris publi- cc peractis , auctoritatemagiftratuum , primam in tem- plo dominico inilaurato orationem habuit acade- micam , qua patriae gratulatus est de pace $ a Bel- gii foederati Ordinibus initi cum Ludovico XIV. Calliae Rcgc. Ab hoc indc tcmpore rarius eo in templo dictac funt orationes. Qui paulo post Pro- festoris muneri extra ordinem admotus fuit , I o- han- ANNOTATA AD hannes Munnicks, in auditorio illud adiit, die 12 Decemb . 1678. Similiter factum est ab He r m. W i t z i o , Profesfore ordinario , die 29 Aprilis, 1680. De I oh. van Muyden et Herm. van Halen, qui anno fubfequenti fuere ad ca- thedram evecti , nihil certi conftat , fed probabilis est praefumtio, hos recentia fecutos fuisfe exem- pla. Non aliter Gerard us Noodt,die isFebr. 1684. orationem inauguralem in acroaterio habuit , ex arbitrio Confulis , cum Senatu communicato : quo nuncio accepto , rogatus est Conful , ut orchefbra muGcis rccipiendis apta exftrueretur 9 cum antiqua nuperrime fuisfet diruta ; quod ille fe curaturum promifit. Sic tandem in templo dominico nullae dietae fuerunt orationes , nifi panegyricae , extra or- (Jinem habitae : cuiusmodi fuere G r a e v i i , in quinquagefimum , etDrakenborchii,in cen- tefimum academiae natalem , uti et horum , P e- tri Burmanni, Wesselingii ac Reit- zii, Orationes panegyricae, fupra, p. 132. lauda- tae. Sed haec de Orationibus in templo dominico habitis dicta fufficiant. Paucis monendum est , pro- motiones etiam eo in loco , peracta publica difce- ptatione , fuisfe inftitutas , ad finem vergente faecu- lo deciino feptimo : Senatum vero , de incommo- dis inde ortis , queftum fuisfe apud Confulcs , an- no 1683. quo factum videatur, utdeinceps ille mos abrogaretur , et vulgares promotiones in fenaculo fie- rent. Attamen auditorium nimis anguftum erat , ad hominum turbam capiendam 9 fiquidem publica fie- ret promotio , more, maiorum. Iccirco Senatus ur- ORATIONS!*. lO/ bani auctoritate , faeculo duodcvicefimo , eiusmodi actus folennis femel atque iterum in facra Pctri acde fuit celebratus. Qui vero Doctores maiorum more creati funt in feftis faecularibus^, anno 1736 et 1786. cclebratis, hi co ornati funt honorc in templi cathedralis fugged u , ex quo Oratores fa- cra fecerant academica. De priori illo fcripta est narratio huius argument! : Omflandig en naeukeurig verhael van alle de plechtighcden , vreugdebedrij- ven , plichtpleegingen , redevoeringen , enz. zoo ter gelfgenheid van het honderdjaerigFeestder Utrecht- fche Akademie^ als van de Promotie met de Kap van zes Heeren , en van al wat daer toe ecnigc betrekking heeft. Utr. 1736. in 4. (41) Daniel lacob van Ewyck, Rhe- no - Traiectinus , fummos in Philofophia honores cst confecutus in acadcmia noftra, die 13 Fe- bruarii, a. 1810. postquam 9 magno cum audien- tium applaufu, publice defenderat Disfertationem iuam inattgttralem , de comparata cognitionis in Matheft et Philofophia indole. Eodem anno luris Utriusque Doctor rite et legitime a Senatu no- ftro creatus est. Subfequenti anno Societati arti- bus et doctrinis excolendis Rheno - Traiectinae fo- dalis est adfcriptus. Quando Academiae noftrae in- ftauratae, a. 1815. praeficiebantur Curatores quinque, ille a Rege Viris amplisfimis datus est Graphiarius. Quomunerefunctus fuit, usque ad exitum anni 1816. quo lectus est a Rege Secretarius , in rebus , ad infti- tutioricm publicam ? artes et doctrinas , in regno Bel- gi- 2oS ANNOTATA AD gico procurandas, pertinentibus , five, in titulus vernacule fcriptus fercbat, prim urn Secretaris bij het Dcpartemcnt van Ondcnvijs , Kunflen en Weten- fchappcn , deinde Sccretaris van het Miniflerie van pMick Onderwijs , de Nijverhcid en de Kolonien. Quas ille partes quanta fide fuftinuerit , colligere licet e decrpto regio, d. 30 Martii, 1824. quo dictus est Adminiflcr , belgice Adminijlrateur voor het Ondenvij* 9 de Kunflen en Welenfchappen. (42) lohannes van Doelen, ICtus , libe- ra a Gallorum armis republica , Ordinum regio- nis Rheno - Traiectinae Secretario a manu fuit. Sed, inde ab anno 1795. arerum civilium admini- flratione lubens abftinuit , literis divinis atque huma- nis ftrenne opcram dans , rem familiarem gubernans , res facras in coctu Chriftianorum repurgato procu- rans, aliis confilio et auxiliofucciirrens. Postquam patria noflra expulfi erant Galli , primuin Provin- ciae noftrae Ordiuibus fuit adfcriptus , mox anno 1815. cum tribus collegis , noftrae urbi praefectus est Conful : et , cum ex his Quattiorviris unus fingulis annis eligeretur Praefes, qui proinde etiam adfcribe- rettir quintus Collegio Virorum amplisfimorum , res academicas curantium, Vir ampl. eo functus est praefidio eaqne academiae cura , anno 1818. iterum- que anno 1822. Sed , mutata anno 1824. urbisregun- dae forma 9 ille unus dictus est Ccnful 9 non an- nuus , fed per fexennium certe perpetuus , reliqui tres ei additi funt Asfesfores , dicti Wethotiders , quafi Icgis Tutores. Hactenus igitur a me dictus est ORATIONS M. 209 cst pcrperuus urbis Conful , co nomine fcncx cu- ram gerens perpetuam Sacrarii noftri, in quo in- venis literarum et iuris (ludiis gnaviter operam dedit. (43) E w y c k i o , in Graphiafii munere apud Academiae noftrae Curatores adminiftrando , fucces- fit, anno 1817. lanus Ackersdyk, ICtus* qui , merito fuo , anno proximo exacta, Juris Profcs- for extraordinarius in academia Leodicnfi creatus cst. (44) Mollius, Vir Cl. praeterquam in mino- ribus causfis publicis , a Rege fuit lectus, die 15 Martii, 1821. una cum aliis Viris peritis , ad no- vam invcniendam viam, qua flumina noftra, iden- tidem extra ripas diflluentia , in mare effluere pos- fint. Cuius laboris , hoc anno ineunte ad finem perducti , notitiam fructumque avide exfpectant , quicunque patriae falutem curae habent. S ch ro- de rus vero , titi aliis negotiis publice gerendis perpetuo vires fuas impcndit , ita etiam lectus est , in causfis , turn chartae Belgii topographicae , turn inftitutionis militaris in Belgio , turn denique navi- giorum, macliinisatmicis actorum, ad bella marina adhibendorum. (45) S c h r 6 d e r u s * qui , mortuo R o s s y- nio, mox Logices docendae partes fusceperat, deindc etiam Metaphyftcam tractandam fibi fumfit, postquam eo munere aliquot annos functus fuerat Gabriel van Oordt, Vir Cl. Mortuo autem O Huii- aid ANNOTATA AD Huismanno, praeterea etiam Schroderus fibi docendae Philofophiae moratis provinciam itn- poni pasfus est. H e u s d i u s vero Hiftoriam Phi- lofophiac docere folet. (46) Conf. Orationes Virorum Cl. Annalibus Academiae Kheno - Traiectinac iniertorum , Bleu- landi, a. 1816 1817. p. 31. Fremeryi, a. i8ai 1822. p. 25. Paravii, a. 1822 1823. p. 39, 40. Schroder! , a. 18231824. p. 44. (47) In Opufculis Societatis, cui Symbolum , Tandem fit furculus arbor, Trai. ad Rhen. 1776. Conf. Index eorum 9 quae Herm. Royaards Vir Cl. fcripfit ediquc in lucem voluit, Annalibus Sicachmiac Kheno - Traiectinae , a. 1824 1825. iniertus. (48; Carol us Segaar, Vir CL die ia Mart. 1777. diicipulo luo Royaardsio, aca- demiae vale diccnti 9 hoc dedit teftimonium. Infigni animum voluptatc perfundi fcntio , cum teftimonium dicendum est dc eximio luvene Hermanno Roy- aards, Eomelia - Gelro. Hie raris ingenii mentis* que dotibus a fummo Numine mactatus , cum ani- mum ad Principem fcientiam adiunxisjct^ nullum difcipllnae genus Theologo utile non modo infaluta- tum praetermifit , fed et in eo fie elaboravit , ut tiiUgen!Ja 9 iudicio , cgregiisque profectibus altos quid cm vinceret , a neminc autem vinceretur. In litteris jigillatim , praecipuc Giaecis 3 omnes , quos ha- R A T I N E habttit Commilitones , nulk excepto , hngisfimo post ft rdiquit intervallo. Harum rerum argument a lucuknta in privatis Examinibus ct Disceptantium txercitiis frequentisfime edidh : nequc hoc tantum ; ft (I et turn aliis commentationibus in lucem prola* tis , turn in primis perdocta Diatribe de Emendan- dis plurimis Vet. Scriptorum Graecorum locis cet. , quam fuo marte compofitam , me praeftde , magno cum applattfu defendit , quantum in his va~ leaf) eruditorum hominum oculis expofuit. Atqut his accedunt puri cafligatique mores. Quaproptcr millus dvbito , quin praeflantisftmus hie luvenis , iflo , quo coepit , pede per gens , Ci vitati Sacrae 9 cu- ius dignitatem tucndam amplificandamqite ftbi fum fit, quin et , quod opto , huic illive Academiae , aliquajido infigni ornamento et praefidio fitfuturus. Faxit ita Dcus 0. M. ! Faxit , ut hacc noftra bo* nae mentis fcdes de pluribus fuae difciplinae alu* mtiis huic fimilibus gloriari posftt ! (49) la nus Valckenaer, Ludovici Ca- spari F. Franequeranus , inde ab anno 1782. in academia Franequerana luris prudentiam docuerat. Sed turbis civilibus in Frifia vchementioribus , et Franequerae fedem non infimam habcntibus, immi- xtus, anno 1787. ineunte, una cum Samuele H cnrico Manger , Gadsone Koopmans et Theodore van Kooten, loco fuo fuit mo- tus. Quo acccptior fuit magiftratibus Rbeno-Trsic- ctinis, plcbifcito creatis partesque propagnai- Friliacorum Optimatum partibus contrarias. Iiuq.x O % ad A N N T A T A AD ad cathedram , M e i n a r d i T y d e m a n n i abitu vacuam , vocatns , docendi luris naturae , gentium et publici Romano -Germanici causfa, die a8 lu- nii , impenfe gavifus est de nova ftatione , hac in urbe : id quod intellexi ex epiflola eius , ad Aca- demiae Curatores eo tempore data, Actis Se- natus urbani inferta. Proindc , ineunte menfe Septembri , cum uxore , Franequera , quam non- dum reliquerat, profectus est Traiectum. Sed, paucis post diebus , in cataftrophe , medio menfe , Borusforum armis procurata, una cum plurimis ci- yibus et advenis , urbi atque adeo academiae va- le dixit, relictis bonis fuis et ancillis. Mox Ro- terodamo , die 18 Sept. epiftolam dedit ad urbis noftrae Graphiarium ,Ianum Wynandumde Ruever, qua relicta bona curae commenda- ret publicae , et animi fui fententiam , de Profcsloris munere non adeundo , profiteretur , his verbis : dat ik, volgens mijne principcs en na mijn inzien hct Natuur en Staatsrecht zullende doceren , in het geval zou kunncn komen , van niet te voldoen dan de intcntic der tegenwoordige regering uwer Stad 9 weshalve Ik liever be/Jot en heb van deze post te refigneren , en dezehe weder optedragcn in han- den van H. H. Curatorcn. Facile etiam praevide- re poterat Valckenaerius, fibi a reftituto veteri Senatu nihil esfe fperandum. Attamen fperabat, certe non defperasfe videtur, fore, ut fibi ex urbis aerario reftituerentur impenfae trecen- torum et octoginta florenorum , quae faciendae fuerant ? ad fedem fuam Traiecti collocandam. Ve- rum ORATIONEM. mm eafpcVir Cl. cxcidit, negantibus Curatoribus , posfe fe cam rcm curare. Quae Valck enae ri i poftea fuerint fata, quaeres ab eo, primum extor- re, deinde, anno 1795. in patriam reduce, fuerint geftae, usque ad d. 25 Ian. 1821. qucTmortem obilt, huius loci non est commemorare. Brcvem corum narrationem legere licet , in Nuncio Uterario Hark- mcnfi , Algemeene Konst- en Letter - bode , voor hct jaar 1821. Vol. I. p. 8284. Nonnulla etiam de eo notartint I o n a Gail, te Water, in Appcn- dice Narrationts de rebus Academiae Lttgduno- Batavae^ fecitlo octavo et decimo profperis et adver- fis ,Lugd. Bat. 1802. p. 243, 244. et Chris to ph. S axi u s , Onomaft. liter. Part. VIII. p. 430 , 431. De rebus ab eo in Gallia geftis 9 exftat libellus : htt Caracter vax den Heer I. Valckenaer uit zijne cigcne daaden en woorden opgemaakt ^ St. Omer , 1792. in 8. (50) Petrus Nieuwland, iuvenis annos na- tus viginti tres , mirifice ingeniofus et longe fupra aetatem doctus , Philof. Gand. a magiftratibus Rhc- no - Traiectinis , eodem cum la no Valckenae- r i o die , vocatus fuit ad cathedram, lohannisFre- d e r i c i li e nn e r t i abitu vacuam , ornandarn , do- cendo Mathefm, Philofophiam et Aftronomiam. Cui invitationi N i e u w I/a n d u s , re ferio perpen- fa, obtemperandum esfe ratus , mature orationem fcripfit elegantem , de infignibus Aftronomtae in- ere mentis , novhfime captis , et etiammtm fperan- dis , quara , niuneris rite adeundi causfa , cnict di- ccu- ANNO TATA AD cturus, die a Curatoribus praefinito, Septernbns fecundo et vicefimo. Sed facta , die fedectmo , ca- taftrophe , qua , qui turn erat , magiftratus abiret , monitus est a Graphiario , de impedimento ipfi ob- iecto. Mox veteres Confutes et Senatores , recu- perata fede, die vicefimo fecundo eius menfis, edi- cto publico, fignificarunt , nemini eorum, qui a rnagiftratu eiecto fuerant ad munera obeunda lecti, integrum esfe 5 his fungi muneribus. Edicti pars , hanc fpectans causfam , huius erat argumenti. Gc- zien , dat door inconftitutioneele en wederrechtclijk aangeftdde Perfoonen tot Borgemeefteren en Kaden in de Vrotdfchap dezer Stad \ en welke zich die qualiteit en autoriteit hebben gtarrogeerd ^ vecle Refolutien 9 Ordonnantien en Publicatien zijn ge- arrefteerd en afgckondigd, mitsgaders verfcheide Ambten , Beneficien en Eerepostcn aan dcze en gee- tie zijn geconfereerd , alle welke offchoon door on- gequalificeerde perfonen gearrefieerd en gecmaneerd zynde^ van zich zelve ipfo jure nul en van geene waarde of autoriteit zijn; hebben niet te min H. H. Eurgemeefteren en Vroedfchap goedgevonden by deze bekend te maken , ^ met relatie tot de Ambten^ Beneficien en Ecreposte\^ door gemelde. pretenfe Magi fir aat geconfereerd ', ^at de Froed- fchap die alle houdt voor met begeven^en geconfc- reerd , en ah noch vacant, om door de tegenwoor- di%e wettige Magiftraat te worden vervuld^ inter* dicer end e. alle zodanigc Ambtenaren 9 Gebeneficieer- den en die met eenige posten van honeur ^ onder welkc tit el of benaminge zulks zoude mogen kunnen ORATIONEM. bcgrepcn -\vordcn , begiftigd zijn , zich met dc vit- oefcning van de-zelve te bemotijen , maar zich daar- van tc abftineren , alles op poetic van der Vroed- fchaps naderc dispofitie. Huius cdicti certior factus est N i c u w 1 a n d u s , literis a laudato Graphiario icriptis. Quod cum Delegati ad causfas academi- cas, die primo Octobris, ad Senatum urbanum re- ferrcnt , decrctum est , N i e u w 1 a n d i vocatio- nem tanquam non legitime factam pro infecta ha- bere. Uaec paullo prolixius narrare volui, ut iciant , quicunquc de hoc eventu recte iudicare ve- lint, magiftratus noflros nihil ignominioii in Nieuwlandum (latuere voluisfe, neque etiam luvencm cgregium vilipendisfe. Sed causfae poli- ticae impediebant, quo minus ille admitti posfe viderctur. Accedebat fpes fore , ut H e n n e r t u s , qui iam per duo et viginti annos noftram ornavc- rat academiam , rcdiret. Contra vcro magni aefti- matum fuisfe Nieuwlandum a Rheno - Tra- iectinis Optimatibus et Viris Doctis , colligere li- cet ex eo, quod ilium, proxime oblata a. 1788. opportunitate, Sodalem elegcrit Societas artium et doctrinarum in pago Veteris Traiecti; eo enim tempore haec Societas dicebatur het Provinciaal Utrechtsch Getwotfchap van Kunfun en Wctenfchap- pcn. Quo autcm animo iuvenis egregius inopi- natum vocationis fuae exitum acceperit refert I a- nus Henricus van Swinden, in Oratione funebri Belgica, (Lijkrede op Pieter Nieuw- land, op den 24 van Wintermaand 1 794 jiitgc- fprokcn tc Amsterdam in de Maatfchappij , fV//.v- we- 2,i6 ANNOTATA AD meritis) ed. Am ft. 1795. p. 71. his verbis. Dee- ze, teleur felling bedroefdc Nieuwland, en wet tc mcer , devtifl hij zich nlmmer in Staatsgefchil- Jen had ingelaaten , geene betrekkingen in de Pro- yintie Utrecht had , geene bewegingen gemaakt had om dit ampt te bekomen , en , met eerf beroemden Rechtsgekerden , zifnen bifzonderen vriend , ter goeder trouwe van gedachten was, dat alle befchik- kingen, die. geene, betrekking- op het Staatswezen hadden^ en enkel den gewoonen loop en onvermyd- lijke afdotning van zaaken betroffen, bij verande- r Ing van omflandigheden 9 en herftel der Regenten 9 waarfchijnUjk in'fland zouden bhjven , of door nieuwe befluiten bekragtigd warden : doch in de ultkomst hebben zij zich beiden bedrogen. N i e u w- land ondcrmerp zich met eerbied en gelatenheid aan deeze befchikkingen der Voorzienigheid ^ en zag dezelve aan ah eene waarfchuwing 5 om zich met te meerder vlijt op zaaken , de Zeevaartkunde be~ trefende i te moeten toeleggen. Haec Swinde- nus. Nieuwlandus autem , ea pasfus , pri- mum a. 1789. a Confulibus Amftelaedamenfibus creatu* est Mathefeos , Aftronomiae et Arris nauti- cae Lector , deinde , a. 1793. ab academiae Lugdu- no-Batavae Curatoribus evocatus est , ad docendam Phyficam , Mathefm fublimiorem , Architccturam ci- vilem et militarem , Hydraulicam et Aftronomiam. Sed unum duntaxat annum Leidae prof nit , re- bus ereptus terreftribus , die 14 Nov. 1794. annos vix triginta natus , huic Acadcmiae , iudice W y 1 1 e n b a c h i o 5 et ipfi patriae , magis O R A T I N E M astcnftis i quam (fat us. Menem eltis boni doctique omncs dcplorarunt. Conf. S w i n d e n i Oratio laud, cum annotutis. S cb. lust. Brugmans, latens fub literis S. I. B. in Nieuwe Algem. Konst- en Letter- bode , II. Deel , Had. 1794. p. 178 - 182. 188. loannis Luzac Orat. dc Socrate cive, Lugd. Bat. 1796. p. 43 45. Wyttenbachii Vita Ruhnkenii) p. 209 2 n.Christoph.Saxii Onomast. liter. Part. VIII. p. 426429. alii- que laudatiab lona Guil. te Water, in Nar- rat. laud. p. 242, 243. (51) De Petro Roscamo, Viro Cl. pauca iam fcripfi fupra , p. 154. Hie fuccesibr datus erat lohanniHenr. Voordae, populi iuffra- giis a. 1786. lecto urbis Rlicno- Traiectinae Sena- tori, dc quo cont". dicta, p. 152. luris civilis Ro- inani et hodierni docendi munus , fibi, die 29 Ian. 1787. delatum , die 8 Mail adiit , dicta ora- tione , de praecipi/is , quae ICtiim commendant , ;s , docendique initium fecit. Sed, vifo Magi- ftratuum , die 16 Sept. rcftitutorum , decreto , die 22 edito , acceptaque Virorum ad res academicas de- legatorum admonitione , de adeundo Senatu urba- no, fi quidcm fibi vidcrctur habere. rationes et argumenta , quibus movere Senatores posfet , ad aliam fententiam de ipfo ferendam , libellum icri- piit, iuppliceui dictum, in quo commemorabaf, qua ratione Harderovico evocatus, oblatumque mu- nus aggreslus esfet, quo vcro diuiius adminiitran- do libi vidcrctur exclufus isto magiftratus decreto. Mox A N N o T A T A Mox, nullis adhibitis fupplicationibus , ut erat floscamus vir honetlus 9 nil fibi confcius , nul- la pallefcens culpa , addit : dat , gelijk de Sup- $liant\aUoQS begrepen had, dat zoortgelijke Posten geen object van follicitatie bchoorden te zijn 9 en den~ zclven met had geambieerd ', maar dat dezehe aan hem zijnde geoffereerd 5 de Suppliant gaarne zijnc yermogens tot welzijn dezer dkadcmie had willen wnploycren , het zoo ook voor hem , wslke in dezen -de fides publica was gevolgd 9 Bonder reverentie') hard zoude zijn , om zonder zijn toedoen van dicn post te worden ontzet , en hij derhalvc gemeend had 9 al hetzelve met behoorlijk refpect aan Ued. gr. achtb. nadere deliberate te mogen voordra- gen : verzoekcnde, de voorfz. public atie met ppzigt tot den Suppliant te ftellen buiten effect , en daar* omtrent zoodanig nader te disponeren , a Is zy tot welztjn der Akademie zullen vermeenen te behoo- ren. Quo libello, die i Ocrobris lecto , decrevit Senatus urbanus , R o s c a m o negare quod petierat , -eumque non legitime vocatum dimittere. Itaque in locum 9 abitu V o o r d a e vacantem , ex academia -Groningana evocatus est Henr. I oh. Arntze- nius, Vir humanisflmus. Postquam vero Mein. Tydeman, reiecto Valckenaerio, fuum in .academia noftra locum recuperare conftituisfet , Aca demiae Harderovicenae Curatores Roscamumre- vocarunt lubenter obtemperantem. Quamvis ve- -ro , anno 1795. maluerit Hagam proficitci , ubi an- tca viginti fere annos causfarum patronum egerat , ,quam Traiectum redirc , noluit tamen fuum negare con- ORATION confilium Scri\ t m libelli , magiftratus nomine cdU ti, quo iura et officia civium, prouti turn vulgo proclamabantur , paullo accuratius et ad populi ca- ptum accommodatius fuere digefta. Timlus libelli , feftinantcr et infcio Scriptore editi , est : Korte vcr- klaring van Kechten en Pic fit en van Burgers in bc trekking tot Burgers. Utr. 1795. f 51) Fredericus Saxe, f. Saxius, Chri~ ftophori F. iuvenis , iu hac academia, laudabili ar- dore, opcram dedit, non tantum literis Graecis et Latinis , Hiftoriae Univerfae -et Antiqjuitati Roma- nae, ducibus Patre, Segario et Gocnsio, uti et Mathefi ac Philofophiae , in fcholis H e n n e r- ti et Rossynii, fed etiam literis orientalibus ct Antiquitati Hebraicae, interprete Ra-vio, uti et Theologiae, praeeunte Bonne to. Maxime vero luris prudentiam fibi comparavit , ufus inftitu- tionibus Tydemanni ac Bondami. Sic rite informatus , die 21 Octob. 1784. publicae et folen* ni disquifitioni fubmifit Disfertationem , de ordine iudiciorum publicorum apud Romanns. Qua feli- citer defenfa , luris utriusque Doctor , more maio- rum , creatus est , die 28 huius menfis. Ab Aca- demiae Curatoribus, die 18 Sept. 1786. creatus est luris Civilis Lector : id quod intellexi , postea quam p. 154. fcripferam, eum huic muneri fuisfe admotum, die 22 Ian. 1787. Sed hoc die ei iam nomen Profesforis extraordinarii fuit tributum ; i- pfum vcro munus non ante diem 21 Maii ei fuit de- latum. Provinciam demandatam , die Jiuius mcnfis 420 AN NO TATA AD ultimo , adiit , habita oratione 5 de utilitate et iucun- ditate hiftorlae iuris civilis. Postquam veteres Confules et Senatores , menfe Septembri , fedtbus* fuis erant reftituti , hos adiit 9 libello fupplice , quo novum huius muneris beneficium expeteret. Sedfru- ftra. Quod enim Delegati ad res academicas fuade- bant , id die i Oct ftatuendum esfe iudicavit Sena* tus, vSaxii vocationem non legitime factam , atque adeo pro infecta ac nullius pretii habendam esfe. Qui deinceps S a x i o honores fuerint tributi , quibus fuerit functus muneribus , cognofci potest ex an- notatis, p. 154, 155. (53) Isbrandus van Hamelsveld, Rhe no - Traiectmus , natus d. 7 Febr. 1743. honeftis parentibus Isbranclo van Hamelsveld et Elisabetha Wiggers. Pater filium adolescen- tem fuo artificio addifcendo deftinasfe 'dicitur, in Narratione, inferta Nuncio literario. (dig. Konst- en Letter-bode i voor hct jaar 1812. Vol. II. p. 148.) E-rat autem Pater chartamm , quae ludo te- runtur , fabricai-nr. Quod enim , ea in Narrations legitur 9 Kaarfenfabryk , errore , five fcriptoris , five typothetae , editum est , pro Kaartenfabryk. Sed qui adolefcentis ingenium animadvertebant , im- primis lacobus Scher trier, Euangelii hac in urbe interpres , patri auctores fuere, ut filium elegantioribus et feverioribus traderet fludiis. In his iuvenis celeriter profecit 9 ut adeo praeftantisfimis accenferetiir academiae noflrae civibus. Disfcrtatio- nem fuam Philologico - Antiquariam ? de aedibus O R A T I O N E M. 121 vetcrutn Ihbraeorum , Praefide Sebaldo R a- vio, die 13 lunii, a. 1764. publice dcfendit. Subfequenti 'anno , die 23 Mail , creatus est Theologiae Doctor, publice defenfa Disfertationt Theologica , de moribus antediluvianis typo morum advent um Servatoris antccesfurorum. Eodem anno, muneris ecclefiastici Candidatis adfcriptus, anno 1766. coetui Dtirgerdamenfi in Hollandia boreali pracfectus est Doctor et Amiftes. Decennio hie exacto , anno 1776. evocatus est in vicum Groote- brockj prope Enchufam. Hinc, fubfequenti anno f legitime invitatus , profectus est in Zelandiae op- pidura Goefam. Quae vero causfae eum anno I779.induxerint , ad munus fuum ponendum , ipfe expo fait , in libello vernacule fcripto : Bcricht aan- gaatide de redenen 9 die hem bewogen , om zijn& dimisftc als Predikant tc Goes in Zuidbeveland tc vraagen , en deeze hem geweigcrd zynde zijn ambt Mien aldaar necrteleggen. Utr. 1779. ut i ct in Homilta, qua vale dicere voluerat Goefanis, ar- gtimcnto ex epift. Paulli II. ad Corinthios , c. XI: n. fum to. Oppofita ei fuerunt Diderici Kaas Af- gcperst Antwoord , et lusti Schertferi epi- ftola : fed causfae fuae patronum habuit anonymum fcriptorem fcpiflolae , qua caftigatur , qui , fub ifto Cavillatoris nomine Belgico, latere voluit. II a m e 1 s v e 1 d i u s , in urbem reverfus patriam , privatus vixit, atquc ad fcribendos edendosque, cum fuos , turn aliorum libros , fefe contulit. Inter- im et lacobi En gel, Homiletae Rheno - Tra- icctim, fcnis valctudine laborantis, partes in fug- IT ANNOTATA AD geftu Sacro fufcepit. Illo mortuo , non deerant , qui H a m e 1 s v e 1 d i u m facro Traiectinorum coe- tui praefcctum vellent: nolebant alii, fibi per- fuadentes , eum nondum legitime a Goefanis esfe misfum. Quae disfenfio fecit, ut editus fit libel- lus , Onpartijdig Onderzoek en volkdig betoog van de beroepeUjkheid van den Heer Y. van Ha- ni els veld. Dordr. 1782. A Senatu ecclefiasti- co ad fuggeftum facrum non electus, ab Acade- miae Curatoribus, anno 1784. creatus est Theolo- giae Profesfor , uti et Viri Ven. I oh. Henr. B a c h i e n e , fenio laborantis , Vicarius in docen- dis e cathedra eccleliastica Chriftianis , repurgata facra profesfis. Theologiae docendae provinciam adiit , die 26 Febr. 1784, habita oratione, de flatu rei Chriftianac hodierno , laeto an trifti ? quidque in pofterum dc eo fperarc vel timere de beamus? Eo tempore contraria iam erant optima- turn et civium ftudia: et e civibus academicis alii aliis erant addicti partibus. Hamelsveldius fatis aperte favebat iis, qui Philopatrides dici amabant. Quo factum est , ut in ipfa cataftrophe anni 1787. urbe exiret. Cuius rei causfam expofuit , in Prologo , praemisfo Volumini VIII. Bibliorum propugnato- rum , (vernacule: dc Bijbel verdedigd.} Amfl. 1788. Paullo post , die i Octobris , delegati ad res acade- micas retulerant ad Senatum urbanum , H a m e 1 s v e 1 d i u m fefe tantopere turbis et tumultibus im- mifcuisfe, ut ct boni civis erga legitimos magiftra- tus officia, et vero etiam perfonam Theologi et doctrinae divinac interprets , violaverit. Quo au^ di- ORATIONEM. dito, mox Confutes et Senatores Virum Cl. de cathedra academica et fuggeftu ecclefiastiqo deturba- runt , et , die 4 Octobris , civis iuribus ac privi- kgiis privarunt. Jpfe Hamelsveldius decre- ta , cum ipfo communicata , exhibuit , in Praefa- tione laudata , ubi et causfam fuam ftrenue vindica- vit. Aliud decretum, quo Ordinum Rheno-Tra- iectinorura Deputati , ipfi et lohanni A bra- hamo Blank, Ecclefiastae hac in urbc, magi- ftratiium auctoritate munere fuo moto, facultatem in Provincia noftra Doctoris Chriftiani partibus fungendi , ademerunt , coghovi ex Annalibus , (Nieu~ we Nederlandfche Jaarboeken^) Vol. XXII. p. 5557 , 5558. Praeterea Viri de academia bene meriti ima- go , ab ipfo donata et in fenaculo noftro pofita , Curatorum auctoritate loco fuo mota et in angulo fenaculi fufpenfa fuit, cum epigraphe ignominiofa. Tantae eo tempore erant animis coeleftibus irae. Sed, anno academico 1793 1794. Henr. I oh. Arntzenii, Rectoris magnifici, aequitate et prudemia, imago, cum iflo elogio, e medio fuit fublata et bene recondita , ut adeo , mox post catartrophen anni 1795. loco fuo honorifice re- ftitui potuerit. Interim illud probrum , Colle- gae illatum , Profesfores diu deterruit a ponendis in Senaculo imaginibus fuis. Eiectus civitate pa* tria , Hamelsveldius refugium fruftra Amftelo* dami quaefivit, non admisfus a magiftratibus. Ita certc relatum invenio in Vaderlandfche Hiftorie ten onmiddelijkcn vcrvolgc van Wagenaar, VoL XLV. p. 25. Quo lubentius exceptus est a Dur- ger* 224 ANNOTATA AD gerdamenfibus 9 quibus antea Chrifti doctrinam de- nunciaverat. Mine anno 1789. profectus est Lu- gdunum Batavorum , dux et comes filii unici G u i- lielmi Isbrandi, tune lurisprudentiae Studioli , fummos deinde , anno 1793. * n utroque lurehonores confecuti , nunc Senatoris in fupremo Belgii tribu- nali, Hagae Comitum fedente, et libris editis cla- ri. Anno 1795. rediit Traiecttim, ubi die 7 Maii lectus est urbis Senator, et paullo post a Senatu, cum duobus Collegis , inftitutioni publtcae in urbe noftra moderandae et academiae ctirandae est prae- fectus. Quo munere cum fungeretur, die 23 Sept. una cum Collega fuo Corn. I oh. Vos, in Sena- turn venit academicum, fuo et Senatus urban! no- mine petens , ut, quaecunque anno 1787. iusfu Cu- ratorum ignominiofa de ipfo commentariis noftris esfent infcripta , ita delerentur , ut eorum ne vefti* gium quidem fuperesfet. Cut petitioni obtempera- vit Senatus, quoad eius fieri potuit. Attamen in in Actis Confulum ct Senatorum ea ipfa in hunc usque diem leguntur: ac bene metnini, nihil prae- terea notlrie fuisfe Commentariis infertum, quod offendere posfet Hamelsveldium. Ci vilibus admotus negotiis , Profesforis munus recuperare no- luit. Quod fi voluisfet , mihi nullo modo nocuis- fet: ego enim, anno 1794. hue evocatus, non ei, ante feptennium misfo , fed Francisco Bur- man no III, qui anno 1793. mortem obierat, fuccesferam. Quod igitur, ea de re, in Narratio* tie laudata fcriptutn est, in eo error, five memo- riae ^ five iudicii , nefcio a quo , commisfus est. Cae- ORATIONEM. Cactcrum Hamclsveldium mihi prodesfe quam obcsfe maluisfe , non ncscio , qui cum , in curan- dis infcrioris ordinis fcholis in regione noftra , Col- legam cxpcrtus fum humanisfimuin. Atque crga ouincs , immeritos quoque , animo crat , ad mode- rationcm , facilitatem omncmquc humanitatcm, com- poiito. Quaproptcr , tempore ifto dilBcili ct tur- bulcnto , non uno modo , profuit Traiectinae civita- 11 , acadcmiac ct ccclefmc. Sed non diu co frui nubis licuit. Alius quidetn honores fibi oblatos nei;uvit , ycluti cathedram in acadcmia Franequo rana , ct Collcgii Qrdinum rectionem in Lugduno- Batava. Scd populi iiiffragiis Icctus, ad fuprcmum rcipnblicao Batavac Concilium primum , patriae falti- ti omnibus, viribus proipicicndum esfe ratus cst. Itaquc profcctus cst Hagam Comitum, eoquc in Senatu- icdit , inde a prirao Marti i die, a. 1796. usque ad diem ultimum Augufti , a. 1797." Pracfi- dis etiam partes fuftinuit , indc a die 25, Nov. usque ad diem 9 Dec. a. 1796. In fecundo Con- cilio, quod convcncrat die primo Sept. a. 1797. locum obtinuit, die 20 Oct. fubfequenti. Verum., die 22 Ian. 1798. una cum Collcgis moderation- bus , violentia vehementiorum eiectus , in eelebri villa Araufiaca , quac ncmus Haganum ornat, vel- uti in carcere , cuftoditus est , usque ad mcnfem luniuni , quo vicisfim eiecti fuere, qui ante quin- quc menfes rerum fucrant potiti. Ab eo inde die II am el sv eldius , qui reipublicae ct religionis causfam pro virili propugnayerat , exiguam vcro re- tulcrat gratiam , ivrum pnliticarum curam pofuit, 1' vi- ANNOTATA AD vitacque reliquum tempus Amftelaedami , in aedibus Filii fui , transegit, usque ad diem 9 Maii, 1812. quo ad beatas transiit iedes , anno aetatis feptuage- f no. Qua minimi tranquillitate , qua fiducia in le- fu Chriflo , Domino fuo ac Confervatore repofita , quo paterno cfga liberos amore , exfpiraverit , vi- dit ac i etulit Vii Cl. Ad a m u s Simons, tune Ecclefiastes Tharnenfis , in Bibliothcca menftrua , veniacnle dicta Boekzaal der gekerde wereld 9 anni 1812. Vol. II. p. 304. in fine * laudationis , quam hon immerito dixit Hulde actn Y. van H a- m els veld, p. 300- 304. Fuit autetn laudationis Scriptor ex amicis , quibus H a m e 1 s v e 1 d i u s familiaritcr fu.it ufus , opportunitate data , per con- in gium, quod huius filius cum illius forore inic- rat. In fcribendo velox et indefesfus Hamelsvcl- dius plurimos in luccm emiiit libros , ct alios qui- dcm Viris Doctis , alios imperitioribus , proficuos. Ncc paucos, e fermone Anglico ,' Gallico et Ger- manico , convertit in vcrnaculum , additis fubinde luis ' anima.dverfionibus. Quae mihi innotuerunt ab eo fcripta, praeter ea , quae fupra iam laudavi, haec funt : Zcdig Ondcrzoeknopens deDoodeZee, of dezel- ve (h plaats be/laat , waar eertijds de Steften So- dom , Gomorrha enz. geflaan hebb&n , dan niet. In Ncdcrlandfche Letter - yerlttstiging , Vol. II. Amft.. 1763. p. 362 - 370. 'tGcvoelcn van den HcereJ. C. Harcn&erg, dat fommige afdeclitigen der 1L Schrift onder elkan- dcr O R A T I N B M. 227 dcr vermengt en verward geraakt zottdcri zyn 9 ter toetze gebragt en wedcrlegt , ibid. p. 477 491. Vcrhandding aver dc Pyramiden van Egypt en , derzelver Naamsoorfpronk , enz. In dc AkademU dcr Gdeerden , Vol. I. Amft. 1764. p. 121 130. (rcferente Scriptore Narrationis laud, in Nuncio liter, p. 152.) Gefchiedenis dcr Mcdifchc , Koningen. Ibid. p. I952I3- Vrijmoedig en zcdig Onderzoek , of da Heidd- bcrgfchc Katcchismus , en derzdver Opflcllcrs , / ^^ gcvoclcn van een& Algcmeenc Genoegdocning van 's Wacrdds Ihiland zijn , enz. Ibid. 1765. p. 351-368. Gefchicdcnis der Asfyrifche Koningen. Ibid. Vol. III. a. 1767. p. 172198. Het onderzoek , of dc Hcidelbcrgfche Katechis- mus , en dcszdfs Opftellers^ in hot gevoelen van ecnc Algcmccne Genoegdocning van V Werdds Hei- lands zijn? ten eindc gcbragt. Amft. 1767. Hannah Lied \ i Sam. II. i 10. in zcs Leer- rcdencn^en Schetfe, over Pred. VII: 13. Utr. 1773. Aanmerkingcn over het verhaal van Flavins Jo- fcphtis , aangaande Alexander den Grooten. In Ne- derlandfche Eibliotheek , Vol. II. Part. 2. Amft. X 774 P 209 229. Durkerdams Waterwec. (Carmen) Amft. 1775. Affcheidsrede aan de Gemeente te Goes. Utr. 1779. 'Eayrcy Tipupcvpsvoz of het afgeperst antwoord van den weleenv. Heere Dirk K a a s , Predikant tc Goes 7 ontlctd. Utr. 1780. P 2 ANNO TAT A AD Vaticimum Jer. XXXI: nopens dc han- ANNOTATA AD delingcn van Paul us van *Hemcrt, omtrent hem. Am ft. 1793. DC rfpokryfe Boekcn naar hct Grieksch en Latijn. Vol. I. II. Korte, Aanmerkingen ovcr\de /Ipokfyfc Boekcn. Vol. I. II. Amft. 1796 1798. partite editL Bijbcl-Gefchiedenis. In twee Deelen met Platen. Amft. 1797. De ongevcinsde Christen. Vol. I VIII. Amft. 17971864. De Christen bevestigd in zijn geloof.\ Vol. I. Amft. 1799. Algemeene Kerkehjke Gefchicdcnis der Christenen. Met Plaaten. Vol. I XXIII. Harl. 17991813. Voluminis autem XXIII. defuncto H a m c 1 s v e 1- d i o in lucem emisfi , pars dimidiata fcripta est ab Annaeo Ypcy, V. Cl. qui deinceps fuo nomi- ne hoc opus continuayit , erdendo Vol. XXIV r - XXVI. Harl. 1814 1817. Hiflorisch Handboekjen vein denEijbcL Amft. 1802. Kort Bcgrip der dlgemcene Gefchledenis , van dt Schepping der Wcrdd af^ tot het einde der agttiende Eeuw. Met Plaaten. Amft, 1802. Romeinfche Gefchiedenisfen van M. Stuart verkort in vier Dcclcn. Met Kaartcn en Plaaten. Amft. 1803 1806. De Gefchiedenis van Abraham , voor Kinder en. Amft. 1803. De Gefchiedenis van Ijadk 9 voor Kinderen. Amft. 1804. DC Gcfchiech'nis van Jacob ? voor Kinderen. Amft. 2804. Gc- R A T I N E M. 231 Gcfchiedenis der Jodcn. Seder t dc vtnvoc'ting van de Stad en Tcmpcl van Jerufalcm , tot den te- gcnwoordigen tijd. Amft. 1807. Dt redelijke Christen, Anift. 1807. Algcmccnc Gefchiedenis , ten gebruike voor dc Jcugd. Pars I. II. Had. 1809. Het Euangelie volgens hct Qudc Testament. O/, Onderzoek , welkc kundighedcn van den Godsdicnst en Zedeleere de menfchen , volgens den inhoud dcr Eocken des 0. T. , van de alleroitdjle t if den af 9 van Eeuw tot Eeuw , door Godddijk ondcrwijs , gc- had mogen hcbbcn. Amft. 1810. Practerea Ilamelsveldi us aliquot annos oc- cupatus fuit , in adornandis libellis menftruis Heden- daagfche Vadcrlandfche, Bibliotheek , et Boekzaalder geleerde Wereld. De ilia quid ipfe profesfus fit , vi- defis in Volumine, cdito anno 1808. Part. J. p. 720. 722. De hac teftis est A da m ti s Simons, Vir Cl. \i\Laudatione fupra commemorata , p, 303. Denique nonnullis libris, quos ingenti nume- ro , e fermonibus Anglico , Gallico et Germani- co , in vernacLilum convertit, iuas adfperfit ani- madverfiones : ex quibus fufficiat laudare, quas fubiecit Eichhornii Inkiding in het 0. T. E v a n f o n i Strijdighcid 'der vier EuangtUsten , et Pries leyi, Echthcid der Euangclien. Imago H a m e 1 s v e 1 d i i , non amplius togati , fed privatiViri vcllitu induti , acre expresfa, praefixaest Hbrode indole popularium noftrorum Tub fmem faecti- li duodeviccfimi , vernucule ab eo edito , a. 1791. Sub- ifcrv 1 A N N T A T A AD fcripta cst S i m o n 1 d i s noftri clegans epi- graphc: V Is HAMELSVELD, om men het Stichtsch Atheen nog treurt: DC Godsdienst k*eft bij hem verdediging gevonden: Enfchoon 'tbalfturig lot ''swans tabbaard heeft gej'cheurei 9 Zijn zt/gt vwr GOD en't volk blijfteeuwigQngefchonden. Eadem imago , non nifi Hamelsvcldii nomine fubicripto , inferta est Volumini XLV. Hifloriae pa- triae , qua W a g e n a r i i tela continuari dicitur. Exiis , quosVir Cl. laudatores habuit, negligendi non funt Saxius, Onomast. Lit. Part VIII, p. 425 , 426. aut A n n a e u s Y p e y , Gefchicdcnis van de Kristhjke Kerk in dc achtlicnde Eemy , Vol. II. p. 87 89. Vol. VIII. p. 723 727. (55) Natus erat F r a n c i s c u s Burmannus III. anno 1708. Vid. annot. p. 148. (56) G i s b e r t u s Bonnet, nattis anno 1 723. quimum et iexageiimum aetatis fuac annum agebat, quando R o y a a r d s i u s a. 1788. muneris acade- niici ibcius ei adiungebatur. Vid. annot. p. 151 , 155- ("57) De G u i 1. L a u r. B r o w n i o , Vir-o Cl. mihique per annum dimidiatum Collega fuavis- fimo, fupra p. 155. ea diximus , quae ibi esfent, five necesfaria , live "opportuna. Hoc loco aliquid crit adiiciendum 3 ad illuftraudtim quod in Oratione dixi- mus O R A T I O N E M. 333 mus, do paucitate eorum , qui Virum optimum audiebant Hiftoriam Ecclcfiasticam doccntem. Tra- debat B r o w n i^u s Philolbphiam moralcm et Ins naturae. Schola eius proinde vifa fuit magis philo- fopha ct iuridica , quam hillOnca. Adfcriptus erat Ordini , non Thcologorum , fed Philofophorum : his , non illis , pecunia honoraria a discipulis de- bcbatur. Lcctiones autem de Hiitoria Ecclefiasti- ca habcri antea folebant gratuito. At Brownius ftipendio militabat cxiguo , nullaque adeo ei causla erat liberandi Theologiae ftudiofos onere, quod cactcros omnes fcrre oportcbat. Praeterca eius fcholae locus erat minus opportunus. Dcnique , gente Scotus, Anglorum favens partibus , expulfo Hamelsveldio creatus , non omnibus placere poterat. Caeterum ingenii et doctrinae B r o w n i a- nae documenta infimt his, quae in lucem emifit. Oratio , de religionis et philofophiae focictatc et concordia maxime falutari. Trai. ad Rhcn. 1788. Belgice quoque edita , hoc titulo : Redcnvocring over hct allcrheilzaamst verband en de vcrecniging van den Godsdienst met de Wijsbegccrte. Utr. 1788. Oratio ,' de imaginatior.e , in vitae inflitutione re- gtinda. Trai. ad Rhen. 1790. Proeve over de. natuurlljke gehjkheid der mcn- fchcn , en over de regten en pligten 9 welke nit die gdi/kheid voortvloeijcn. Ill Verhandclingen , raa- kcndc den NatmirUjken en geopenbaardcn Godsdienst 9 nitgegecven door Teyler's Godgel. Genootfchap. Vol. III. Ilarl. 1793. P i?i 34 Secundis cuds auctior, ct cmcndatior, five,ut vcrnaculc dicitur: over- 234 ANNOTATA AD overgczicn en vcrmeerderd. Utr. 1794. Anglicc etiam cdita , hoc titulo : An Esfay on the natural equa- lity of men ; on the rights that refult from it , and on the duties which it impofes. Second Edi- tion, corrected and conjiderably enlarged. Lond. 1794. Leerredenen over de Tekenen, ~der Tijdcn. (M a tt h. XVI: 3.) Uitgefproken op dm /llgemeenen Dank- Vast- en Bededag^ d* 13 Fcbr. 1793. Naar het Engelsch. Utr. 1793. Paucos ante annos fplendisfimum reportavit prae- rnium , fcripta pro Dei exfiftentia Commentatione ? quam tamen videre mihi nondum contigit. (58) Sentemiam fuam Vir Cl. hunc in tnodum profesfus est, in Diatribes ,de divinitate hfu Chri- fti vera , Part. I. p. i, 2. Nihil certe^ inquit, antiquius est , nihil melius , quam veritate niti , et ilia 9 qua ei advcrfari videntur , propius intueri : veritati non nocet, ft illam inveftigemus et perfcru- temur ; nee arma , qua contra illam vertuntur , vim ullam habent , nifi apud cos , qui aut ipfi ab err ore decepti funt , aut ab eo fefe decipi fad Him e patiuntur. Veritas , quam docuit Chriftus , quam primi ejus discipuli annuntiarunt , fugatis tcnebris , luce delect at ur ; et mult a habct , quibus mult or um infidias irrltas reddat : interea tamen f&pisfimc parum prodeft , ft illam a fcriptoribus divis tradi- tam , Us tantum fundament-is niti velis , quibus vult certet qu&dam 5 et comprobata multorum votis , rerum f cries. Quemadmodum enim neccsfe est , hac O I A T I O N E M. 235 hac ratione fapius fieri, ut ilia tantummodo ma- gna a.d perfuafioncm vi inftructa esfc videantur , qua, quondam fuerunt adhibita ; ilia \vcro negligan- tur 9 qua, etft haud minoris momenti funt , ab hoc tamcn civitatis jure rcmota fuerunt : if a etiam ccr- nimus , illos , qui aliter opinantur , aciem illam compofitam , junctis qua ft viribus , aggredi , ct cum mem acris , ^; vigens 9 cderrimcque muha cogi- tans * ct^ ut if a dicam , fagax , hominibus Japlus inest , ^ quisque advcrfariorum fill partem data?n esfe exiflimat , quam labcfactct cernimus etiam , plcraquc eorum , qua eodem fcmper modo exponun- tnr , iisdemque rationibus affirmantur , fpatio in- terjecto , ita multorum argtttiis debiUtari , ct fran- gi viribus , ut cert a inter pretationi vix locus fit. - Quanta majoris igitur momenti est illud^ quod tra- ctandum fumft^ tanlo cum majori mihi- hac in re cur a vcr/andum est: eo rnagis , cum haud pauci Divinitatem illam Chrifli vcram, aut negant^ ant in dubitationem vacant. , aut fallcm illos animis ho- ininum fcrupulos injiciunt , quos nemo us nifi plena rci perfuafione posfet cximcrc : adeoque , nulla 'via magis tuta ccrtaque erit , qttam ft ipfa fcriptorum divorum loca intcrpretemur ; atque ex Ilia intcrprc- tatione cogamus , quo pacto hac de re cxiftiman- dum fit. Ita enim non tantuni nhimur argumcn- tis , quibus alii olim utebantur fed praterea falfas multorum inter prctationes amputamus 9 tollimufque id , quod hoc inprimis tempo re mult Is dubitationem affcrt. Eaque causfa est , quamobrcm hanc viatn hlummodo i;\*rc in het Koningrijk der Nederlanden , in den jar e 1816. editis Hagae Com. 1821. p. 17 9 18. 4146. 48. 6971. (61) Has Royaardsius, Filius , nuptias paullo post feliciter coniunxit, cum lectisfima vir- gine Rheno - Traiectina , Henrica lohanna Both Hendriksen. Royaardsius, Pa- ter , coniugem habuit I o h a n n a m H e n r i c t- t a m S c h o r e r 5 Medioburgenfem , fubita ei mor- te ereptam , die 24 Octobris, 1813. O R A T I N E M. 45 Exfpiravit placide Vir Cl. die 15 Ian. 1825. Subfequenti die Euangelii intcrprctes , quot- quot in coetu rcpurgato Traicctino orationes facras habcbant , mccum eius memoriam pro fuggeftu la- cro iuflis rcnovarunt laudibus. (63) Huic cxfptctationi paullo post fatis fecit Viri Cl. pietas , in lucem emisfa oratione facra , hoc titulo: Lcerrcde over II. Corinthen V: i. uit- gcfproken na fat afflerven van wijlen den Hoog* leeraar Hermannus Royaards, door dcszclfs zoon Her ni. Job. Royaards, Dr. en Prof, in de Godgeleerdhcid t& Utrecht. Utr. 1825. (64) Meinardus Tydeman e mortali vi- ta excesfit, die i Febr. 1825. Eum mox lauda- runt , e fuggeflu facro , praeter Doctorcs et Antifti- tes coetusLeidenfis,Ioh.Henr. van der Palm, Vir Cl. Orator facer academicus, in Leerredc tot godsdicnftigc voorbereiding van het dkademisch Jubcl- fecst , edita Lugd. Bat. 1825. p. 78. 80. lo. C 1 a r i s- se, Vir Cl. item Homileta academicus, in oratio- ne facra, Leer rede na de vlering van het twee honderd en vi/ftigjarig beftaan der Hooge School te Leyden , edita quoque ibid, eodem anno , p 3335. uti et Thomas Hoog, Vir. Veil. Ecclefiaftes Roterodamenfis , in oratione , pracmisfa publicae fupplicationi , qua Societatis Belgicac pro Euangelii propagatione fodalibus Leidenfibus praei- vit , die 7 Febr. 1825. In facculari fefto academiae Q 2 Lu- 244 ANNOTATA A D Lugdimo - Batavae , die fubfequenti celebrato , G e- rardus Sandifort, Vir Cl. Rector academiae magniScus, Tydemanno tribuit laudes , quas ea in iblennitate poterat : cujus rei teftis est Oratio , eo die habita, Annalibus illius Academiae a. 18241825 infcrta , p. 29. Denique Matthias Siege n- b e e k , Vir Cl. Praeses Societatis Lugdimo - Ba- tavae, pro literis Belgicis excolendis, vitam Viri optimi defcripfit, legendamque nobis praebuit in Tabcllario Harkmenfi , A I gem. Konst-en Letter- bode, yoor het jaar 1825. Part. I. p. 5257. 66 71. 8390. Nee dubito, quin plures com- memoraturus fit laudis paternae interpretes filius , tanto dignus patre , H e n r i c u s G u i 1 i e 1 m u s T y d e m a n , Vir Cl. in annotatis ad Oratio- nem , quam hoc ipfo anno habuit > cum regundae Academiae Lugduno - Batavae provinciam poneret , deinceps Annalibus 9 a. 18251826. inferen- dam. (65) Conf. hac de re dicta, p. 154. 217. (66) Haec quoque cognosci poterunt ex antea dictis, p. 217,218. uti et e -narratione M a 1 1 h i a e Siegenbeek, Viri Cl. in Tabcllario laudato , p. 68. (67) Legantur quoque hac de re narrata a Sicgenbekio, loco laud. p. 68 5 69. (68) ORATIONEM. 545 {68) Nihil ctiam de his Tydemanni labori- bus habco , quod addam nupcr a laudatisfimo Nar- ratore fcriptis , p. 69-71. (69) Lcgi merentur, quae de lacto hoc die nar- rantur, in Algtmeene Konst- en Letter -bode , vaur hot jaar 1822. Part. II. p. 370. uti etcarmina, quae in T y d c m a n n o r u m , Patris ac Filiorum , honorera fcripta funt, a Viris Clarisfimis , Se- nis vcncrabilis Collegis , Pctro Hofmanno P c c r 1 k a m p , ct S i in o n c S p e y e r t van der Eyk, Latina, p. 370,371. 326,387. et ab HcnricoArcntio Ha maker, vernaculum , in Tabcilario faepius laud, anni 1823. Part. I. p. 82,83. (70) Legantur ea ^quae die illofefto dixit Socicta- tis Orator Antonius van Goudoevcr, \'ir Cl. in Ridcvocring , tcr vlcring van hot vijf- tigjarigc btftaan van ha Provinciaal Utrcchtfchc Genootfchap van Kunflen en Wetenfchappen , gc- houden op den 26 Junij ^ 1824. edita Trai. ad ilhcn. 1825. p. 30. (71) K e m p c r u in , Viruin cximium , praetcr alios , laudarunt , Matthias Siegenbcck, cum in publica kctione , edita Lugd* Bat. 1824. turn in oratione vernacula, quam ad fodales S"- cietatis litcruriae Leidenlis habuit; I oh. Henr. van der Palm, oratione vernacula, dicta die 17 Dec. jS2 4 . ia conventLi iulenni Societatis Amflc- laedameniis , quac Felix Meritis dicitur ; carmi- ni- ANNOTATAAD nibus vcro Henricus Herm. Klynet Bern. Klyn, B. Fit. quorum ille, eoipfo in conventu, luura recitavit , huius vero hymni ab artis peritis cantati funt ? adiuvantibus muficis. Quae hono- ris debiti , Viri optimi memoriae tributi, legentium oculis fubiecti funt , in libro : dc nagedachtenis van lohari Melchior K em per, plegtig geyicrd op den 17 December 1824. in de Maatfchappij Felix Merit is door H. H. Klyn, J. H. van der Palm en B. Klyn Bz. Amft. 1825. In fefto Academiae Lugduno - Batavae faectilari , K e m p e- r i laudes celebrarunt Gerardus Sandifort, in Oratione laudata , p. 23 28. et P e t r u s H,'o f- man Peerlkamp, in Carmine , quod confervant Jlnnales illius Academiae, p. 10. Legi etiam me- retur afpectus ftadii literarii, quod cucurrit Kem- p e r u s , venacule : Een blik op Mr. Jan Mel- chior Kempers loopbaan , in Algem. Konst- en Letter- bode , voor het jaar 1824. Part. II. p. 6671. 84-88, (72) Legat , cui tanti res videbitur , quae dixi in Oratione^ de rebus.) quae Academiae Rheno-Tra- iectlnae^ me Rectore a. 1811 1816. acciderunt 9 profperis et adverfts , edita Trai. ad Rhen. 1816. p. 21 - 24. (73) Undcviginti academiae Rheno - Traiectinae alumni, anno 1824 1825. fummos doctorum ho- nores confecuti , postquam Commentationes fuas m fclenni virorum eruditorum conventu defenderant , ORATIONEM. 247 funt hi. In lure Romano et hodierno , Johannes lacobus vanderliagen van dcnllcu- v e 1 , Kheno - Traiectinus ; B a r t h o 1 o nVa c u s Cornelius Johannes Vis scher, Sylva-du- cenfts; lustinusCornelius V o o r d u i n , G0- rinchemenfis ; H e n r i c u s W i 1 h e 1 m u s van Wcrkhoven, Kheno - Traiectinus ; I a n u s I a- cobusNahuys, ex vico Vrcewyk ;' H e n r i- cus Maxim ilianus Hoffman", Rotcroda- menfts ; Antonius Gerhard us Alexan- der van R a p p a r d , Rhcno-Traicctinus ; G u i- liclmus Adrian us Gerard us van Maa- n e n , Haganns; lacobus Bennebroek Gra- ve n h o r s t , ex infula Curacao ; et F r c d e r i c u s Adrian us van Limburch Stirum, Pern- brocae natus , nobilis Frifius. In Medicina, lo- annes Adrianus van de Water, Rheno- Traiectinus ;Nicolaus Paul us Visschcr, Sylva - ducenfis ; Henricus Martin us Byr- de, Fredericus loannes Onnen,et Gcrar- dus loannes Mulder, tres Rheno - Traiecti- ni. In Philofophia theoretica et Literis humanio- ribus , lacobus Adolphus Carolus Ro- vers, Dordracenus; lacobus Terpstra, Tranftfalano Oldenzalienfis; Simon Karsten, Rheno - Traiectinus ; et G u i 1 i e 1 m u s 'Lei g- ncs Bakhovcn, Amjlclaedamenfis. Trcs Athc- naei Amftelaedamcnfis discipuli, fimiliter, hoc anno academico , fummos in lure Romano et /WA;- no honores in noftra adepti academia , funt P c- trus Tcstas, Pctrus van Hamelsveld e: ,148 ANNOTATA AI> et Francis c us Ernestus Berg, natu quo- que Amftdaedamenfes* .(74) Summos in Philofophia theoretica a Lite- rls humanioribus honores, praeter quatuor modo laudatos, confecutus est, rite in Senaculo defenfa Diatribe fua , G e r a r d u s van Wieringhen B o r s k i. (75) Ludov. Gerlachus Pareau Sped- men Academicum , continent Commentationem de Togr aji carmine ^ fumma cum laude, Praefide Patre, Viro Cl. defendit, die n lunii , 1824. Conf. de eo dicta , in Algem. Konst- en Letter- bode, illius anni. Part. I. p. 401 , 402. (76) Monumento , fua fe fimplicitate commen-- danti,^haec infcripta funt : A A N BELLAMY DOOR EENIGEN ZIJNER. ZEEUWSCHE LAiVDGENOOTEN STUDENTEN AAN DE UTREGHTSCJJE HOOGE SCHOOL. 1825. O R A T 1 N E M. Oui ipfi fua adfcribi nolucrunt nomina , quidni cquidem cos commcmore'rii? Sunt autcm quatuor, natu Medioburgcnies, Daniel M a r i n u s d c S u- perville, luanncs Cornelius Schorer, A d r i a n u s M a r i n u 3 B e c i u s , nienfe lunio , 1825 crcati luris Roniani ct' hodicvni Doc tores ; quartns I a n u s C u i 1 i c 1 ni u s van Sons- becck, Juris pruduntiae etiamrmm in acadcr.iia noftra Sttidiofits. M fecundi anni , Brux. 1821. p. 15-17. Sa- ANNOTATA AD ORATIONEM. Satis esfe fupcrque annotatorum video , ut fere me poeniteat exilis laboris, quern uno menfe Mar- tio abfolutum iri fperabam, qui vero me horis fubfecivis detinuit, usque ad medium Maii men- fern. Sic accidere folet aetate provectioribus , unum ex altero inter fcriptitandum trahentibus, nee fa- cile modum finemque invenientibus. Atque erant Collegae amicisfimi , qui liberius me excurrere pos- fe putarent 9 quandoquidem hie Annalium codex pauciores continet, five qrationes, live commen- tationes , quam volumina annis proxime exactis edita. Interim reftat etiamnum indicis contcxendi cura. Quis enim 5 in hac rerum miscellanearum f#$u$iqL , nifi indiculo monitus 9 inveniat ? quod for- te quaerere lubeat ? INDEX COMMEMORATORUM IN ORATIONE ET ANNOTATIS. A. Academia. Vide Lugduno Bat. Franequ. rov . Lovan. ACKERSDIJK. (IAN.) 24. Acroatenum. Vid. Audito rium* AEMILIUS. (ANT.) 97. 106. 133- ALHINUS. (CHRIST. BERN.) 146. ALPHEN. (HiER. VAN) 144. 189. AmEHLiA, Princeps Anhalti- na. 191. Am ftelaedamenfe Athenaeum. 50. 191. Anntomicum Mufeunu 19, ao. 94. 201. ANNA , Princeps , Belgii gu- bernamx. 187, 188. Archidiaconus. 9. ARNTZENIUS. (HENR. lo.) 155. 218. 223. * (HERM.) Henr. lo, F. 59. 157. ASSENDEUT, (A. VAN) 241. Astrouomorqra Specula. 18, 200. Athenaeum. Vid. Amftelaed. Daventr. Harderov. Auditorium Acad. Trai. ma- ins, is. 20, 21, 119. 202 - 206. ^ _ minus. 12. 119. . fuperius, tertium. 12. 128- 130. . _. novuin.5, 6. 8-n. 20, 21. 22, 23. 60, 61. B. BACHIENE. (Ion. HENR.) 222. (PHILIP. fo.)i5<5. BAKHOVEN. (G. L.) 247. BARCHUSEN. (Ton. CONR.) 143- BAULDRI. (PAUL.) 142. BECIUS. (A. M.) 248 , 249. BELLAMY. (lo.) 42. 24$ , 249. BERCKRINGER. (DAN.) 136. BERG. (F. E.) 247, 248. Bibliotheca academica. 16, i9^ 197- BLAMC, (I. A.) 223. BLEU. INDEX. BLEULAND. (!AN.) 19, 20. 156. Bleulandinum Mufeum. Vid. Anatomicnm. BONDAM. (PETR.) 67. 94. 153- BONNET. (GlSB.) 28. 151. 163. 232. 236, 237. BOR. (SAL.) 67. BORSKI. (G. VAN WlERlN. GHEN.) 248. BOUMAN. (HERM.) 59. 161* BROES. (GuiL.) 239. BROWN. (GuiL. LAUR.) 28. 155- 232-234. BRUEYS. (!AN. RICH. DE) 57. 58, 159- 192. BRUCMANS. (SEB.IUST.) 217. BRUYN. (GuAi/r. DE)?38. (Ion. DE) 138. BURMANNUS. (CASP.) 97. (FRANC.) 132. 139- 173- 176- 185, 1*6. 23- II. (FRANC.) 144. 28. 148. 232 III. (FRANC.) (PETR.) 132. 143. 206. . (H. M.) 247. C. GALKOEN. (!AN. FRED. VAN BEECK.) 158. 163. CAMPER. (A. G.) 164. Canccllaria ^ Cunae Provin- cialis. 65, 66. 81. Canonici Rheno -Traiect. 9. Capitularis domns maior. 61-64. 98-104. minor. 93- CAROLUS , Comes Hasfia- cus. 189. CASIMIRUS II. (HENR.) Prin- ce ps. 194. CASTILIONEUS. (Ion.) 149. Chemicuin Laboratorium. 18, Ip. 201. Civiura acad. Trai. ftudia et mores. 39-42. . . numerus anno 1815. 16. 193 194- 4 anno 1736. 194. . 1813. 194- CLARISSE, (!OH.) 243. COCCEIIS. (HENR. DE') H 2 - COETIER. (GUIL.) I9 1 ' Collegia narionalia. i8o-iB3 Confules urbis Rheno-Trai. Vid. Magijlratus. Curatores veceris Rheno-Trai. Vid. Magi- flratus. Academiae reftitutae. 15. 21: 24. CYPRIANUS. Vid. Oostcrga. D. DELABADIUS. (Ion.) ^o. DERMOUT. (Is. Ion.) 124. DlEMERBROEK. (IsJ5R. DE) 137. 174..' DYLIUS. (DAN.; 160. 192. Disceptaciones academicae. 13. 129-131. DoiiLEN* ([OH. VAN) 24. 97, 98. 128. 208 , 209. Domini cemplum. (Doms* kerk.*) 9. 21. 1 06, 107. 202-207. DRAKENBORCH. (AuN.) 96. 132. 144. 194. 206. DRUF- INDEX. 253 DKUFFEUUS. (lusx.) 2 DUKERUS. (CAR. ANDR.) 44. E. ECK. (CORN. VAN) 141. ELISABSTHA , Princeps Pala TINA. 125. ELSNERUS. ^Gisn. MATTH.) 148. ENGEL. (!AC.) 221, 122. ENS. (Ion.) 145. ENSCHUT. (CouN, ADRIAN.) VAN) 161. Episcopus Rheno-Trai. 9. 10. 64. ESCUKY. (FlENR.CGLLOTd') 95- ESSENIUS. (ANDR.) 138. EWYCK. (DAN. IA~. VAN; 24. 207, 208 , 209. EYK. (SiM. SPEYERT VAN DERJ 245. F. Foedns Traiectinum. Vid. Unto. Franequerana Academia. 12. 188, 189. 191. FREMERY. (Nic. CORN. DE) 18, 19. 157- FRIDERICUS , Sueciae Rex. 189. FRISO. (lANUS GUILIELMUS) Princeps, 14. 190, 191. FULLENIUS. (BERN.) 191. G. Gcologicum Mufeuin. 19. 201. GEUNS. (MATTH. VAN) 156. - (STKPH. IOM. VAN) Match. F. 156. (A,) 39. GOENS. (RYKLOF MICHACL VAN) 152. GOOR. (ARNOLD. VAN) 135. GOUDOEVER. (ANTON. VAN) 36. 159. 163. 192. 196. 245- GRAEVIUS. (!OH. GEORG.) 131. 132. 139- 163. 165-1*9. 171. I74-I77. 180. 184, \ 185. 206. GRAVENHORST. (I. BENNE- BROEK) 247. Groningana Academia. 12.47. 291. GROOT. (P. HOFSTEDE DE) 45-47- GUJLIELMUS Araufiacus I. ii. 38. ' III. 14. 183-187. 191. IV. 14, i* 187. 188-190. V. 187, 188. I. Rex , 14. 21. 34. 38. 94. 198, 199. Gyranafium Rheno-Trai. aca* demiae praevium. u , 12* 97. 105, 202. H. HaganaSocietas, pro vlndic. relig. Christ. 29. 237. 240, 241. HAHN. (lo. DAV.) 150. HALEN. (HERM. VAN) 142. HAMAKER. (HENR. ARENT.) 245- HAMELSVELD. (GuiL. ISBR. VAN) 224. 226. (P. VAN) 247. (ISBR. VAN) 233 , 28. J53* 220 - 232 1 Har< INDEX. Harderovicena Academia.i59. 191. Harderovicemim Athenaeum 160. 191. HEINECCIUS. (lo. GOTTL.) 189. HEMSTERHUSIUS.(TIB.). 188. I95 HENNERT. (Ion. FRED.) 151. 213. 215. HENRICUS Bavarus. 10. 64, ft- HENRICUS CASIMIRUS. Vid. CASIMIRUS. HERINGA. (!OD.) E. F. 4,5* 38. 59,60. 156. 164. 205. 224. 237 , 238. 245. Petri. F. 164. (IoH.) 29. 23; - 242. __ (SiBR.) 238. HEUSDE. (PHIL. GVIL. VAN) 16. 118. 157. 163. 192. 196. HEUYEL.(!. I. v. D. HAGEN v. o.) 247. HEYLIGERS. (PHIL. FRANC.) 1 60. _ HOFFMAN. (H. M.) 247. HONERT. (10. VAN DEN) 146. HOOG. (TnoM.) 243. HOORNBEEK. (loH.) 137. HORTHEMELS. (IOH.) 148. Hortus academicus. i7.;20o. HOUCK. (FaiD GODEFR.) 149. HUISMAN. (DiTHM.) 15. 158. Hungari et Tranfilvani ftu. diofi in Acad. Trai. 129, 130. Hypaethrus. 118. I. IAENISCH. (RuD.) 229. IAN us GUIL. FRISO. Vid. Pfijb. IANSENIUS. (C.) Iprenfis. 165. Gandavenfis. 165. IOANNES NASSAVIUS. ii. 95. IOHANNIS BAPTISTS templura. 22. Imagines Profesforum Trai. 161163. 223. IRHOVEN. (GUIL. VAN) 147. K. KAMPEN. (Nic. GODOFR. VAN) 164. KARSTEN. (S.) 247. KEMPER. (Ion. MELCH.) 36, 37. 245, 246. KLEMAN. (DAV.) 239, 240. KLYN. (H. H. ec B.) 246. KNEPPELHOUT. (Ion ) 241. KOCH. (lusx. HENR.) 196 , I97 KONING, Profector. 20. KOPPEN. (ANT.) 228. KOPS. (!AN.) 17, 18. I5p. 192. KUYPERS. (GER.) Groninga- nus. 165. Dordracenus. 165. L. LABADIUS. Vid. Delabadius. LAMPE. (FRID. ADOLPH.) 145- 189. Lectiones publicae in Acad. Rheno-Trai.i2. 125- 128. . . privatae , domeili- cae. 12. 125-128. LEUSDEN. (Ion.) 137. (RUDOLPH.; loh. F. i43 LEYDECKER. (MeLCH.) 141. LIDTH DE IEUDE. (THEOD. GER. VAN) 19. 1 60. LOE- INDEX,' 255 LORNEN. (LEON. VAN) 31. LoWENHORNlUS. I/. Lovanieufis Acaderaia. 50. LUCHTMANS. (PETR.) 150. Lugduno-Batava Academia. 12. 37 > 38- H3 162, 163. 171. 191. 246. LUYTS. (Ion.) 141. LYRAUS. (lusx.) 97. 134* M. MAANEN. (G. A. G. VAN) 247. MAETS. (CAR. DR) 136. Magitlratus urbis Rheno- Trai, n. 15. 180- 183. MANSVELT.niF.GN. A) I3p. MARIA LUDOVICA, Princeps. Iff. Martini templum. Vid. Do- mini temp him. MASTRICHT. (PETR. VAN) 141. MATTHJEUS, (ANT.) Ant. F. 97. 133. . (PHIL.) Ant. II. F. 140. (ANT-) HI. 138. 163. 171. 202 Meermanniana bibliotheca. 17. 197 - 200 - MELCHIORIS. (ALB, GUIL.) 189. MEYER. (D.) 125. MILLIUS. (DAY.) 145- & Mineral ogicura Mufeum. 19* 201. Minorura Fratrum coenobium. ii. 93 94 MOLL. (GERARD.) 18. 158. 163. 209. MOREELSE. (HENR,) I3I.I37* 203. MULDER. (G. I.) 247. (lOH.) 141. 206. MUSSCHENBROEK.(PETR.VAN) 145- MUYDEN. (Ion. VAN) 142. Mim. (W. G.) 189. N. NAHUYS. (ALEX. PETR..) 153. flAN. IAC.) 247, Natalis Academiae diesquot- annis celebratns. 14. NETHENUS. (MATTH.) 138. NICATUS. (C.) 19. NllUWLAND. (PETR.) 2^. ai3-2l7. NiPORTius,(Io.)96, 97.106. NOODT. (GER.) I4. 163. 2O6. Nosocomium academicum. 2O. 2OI , 292. NUMAN. (C. STAR) 40. Numisma, in ineraoriara fe. (li face. acad. Trai. 96. O. OCKERSE, et Soror. (GuiL. ANT.) 249. OD. (IAC.) 146. ONNBN. (F. I.) 247. OORDT. (GABRIEL VAN) 59. 158. 209. an. OOSTERDYK SCHACHT. (lOH.) 146. OOSTERGA. (CYPRIANUS RE GNERI AB) 136. 178. Orationes academicae. 13. 131 , 13*. 202-207. Orcheftra. 12. 118 , 119- 206. Ordines Regionis Rheno-Tra- iectinae. 9, 10. n. 12. * or- 25* INDEX. Orphanotrophium vetus. 10. 65, 65. OTTO, (EVERARD.) 145. 189. P. PALM. (Ion. HENR.VANDER) .24** 245. Pand> Pant. (Het} nS. PARC. (I.) 44- 45- 47 48- PAREAU. (Ion. HENR.) 39. 158. 248. (I- G.) 39, 40.248. Pathologicum Mufeura. 19, 20. 94. 20 1. PEERLKAMP. (P. HOFMAN) 245, 246. PENNING. (A. E.) 48-51. Peristylium. 117, 118. Pbyficwn Mufeum. 18.200, aor. POELENBURG. I2O. PONTANUS.(HENR.) 143, 187. POLL. (Luc. VAN DE) 94, 95. 131. 140. 203. PRIESTLEYI errores caftigati. 241. Profesfores Academiae Rhe- no-Traiectinae. 13. 15, 16. 24. 25. 133-161. Proraotiones publicae. 206, 207. Quaestiones ad certamen II- terarium propofitae.55 -57. R. RAPPARD. (A. G. A. VAN) 247. RAVENSPERG. (!AC.) 137. RAVIUS. (SfcBALD.) 149. 205. Recenfio annua civium acad. ^193- REGIUS. (HENR.) 135. 178, 179. RECULETH. (DAN. ALL) 241. REITZIUS. (Ion. FRED.) 132. 148. 206. RELANDUS. (HADRIAN.) 143. 163. RENERIUS.(HENR.)97 , 134. RENESSE. (!AN. VAN) 66. Rheno - Trai. Academia con- dita. ii. 105 - 113. 202. . -- ex nrbis aera- rio fuftencata. 15. - -- : academiae vetuftae leges. 192, 193. _ - fata, a. 1672, 1673.?. 14. 165-180. ., ~ imperance Napo- leonte. 14- 19^ 194. ^ . _. -- reftituca. 15-23. 188. 191. - _ auditoria, biblio- theca , Profesfores , Gives , mufea, caet. vid. fingula fuis locis. RHOER. (CORN. WILH. DE) 59- 157. 163-237. ROCLL. (HERM. ALEX.) 144. 17*. J 73- ROSCAM. (PTR.)27- 33 > 34 154. 217-219. ROSSYN. (Ion. THEOD.) 25. ROVERS, (f. A. C.) 247. ROYAARDS. (HERM.) 25-32. 155.210,211.232.234237. 241 -243. (HERM. IOH.) 29 32 234* RUCKER. CHRIST,) 150. 60. 161. 242, GERARD. RUYSCH, INDEX; 257 RUISCH. (IIuco) 140. RUMMERINK. t^O 2 4 T - s. Salvato^is vetus Monaste- rium. 119. SANDIFORT. (G.) 244. 246. SAXR. (CuiUSTOpH.) 149. 164. SAXE. (FRED.) 27, 154. aip, sao. SCHELTEMA. (S. P.) 40. SCHERMEK. (I.) 220. Schola Rheno - Traiectina. Vid. Gymhafiuht. SCHOOCKIUS, (MART.) 135. SCHOTANUS. (BERN.) 134. _.*_ (MEINARD.) 106*. I35 SCHORER. (I. C.) 248 , 249, SCHRODER. Clou. FRED. Lu- DOV.) 25. 159. 192* 196. 209, 210. SCHULTZ. (H.) 48-50. SCHUNEMAN. (V. H.) 203. SCHURMAN. (ANNA MARIA A) 120 - 128. (I. G. A) 120. SEGAAR. (CAR.) 26. 152. 210, 211. Senaculura Academiae Rhe- no -Traiectinae. 119. 162* Senatoresurbis Rheno -Trai. Vid. Magiftratus. SENGUERDIUS. (ARN.) 135. Series lectionum. 126. SERRURIER. (!OSEPH.) 144. SlEGENTiEEK. (M.) 244,245. SIMONS. (ADAM.) 16*0. 192. 226. 231 , 232. SNORRIUS, Scurlae F. 17. 197. Societas Hagana.Vid. Haga- na Soc. SONSBEECK. (I. G. VAN) 248, 249. Spectacultira plantarum Rhe. no-Traiectinum. 18. SPIEGEL. (L. P. VAN DE) 95 STIRUM. (F. A. VAN LIM. DURGII) 247. STRATENUS, five VAN DER. STRATEN. (GUILIELM.) 106. 134. 163. SUERMAN. (BERN. FRANC.) 20. 159. 192. SUPERVILLE. (D. M. DE) 248, 249. SWINDEN. (I. H. VAN) 215 -217. Synodus Belgica. 29, 30. 242. T. TERPSTRA, (I.) 247. TESTAS. (P.) 247. Theatrum chirurgicum. Vid* Auditorium fuperius. TICHLER. (I.) 40. Transilv8ni Studiofi. Vide Huxgari. TROTZ. (CHRIST. HENR.) 150. TYDEMAN (II. F.) 35. 245. (F. C. C.) 35- 245. (H. G.) 35- 244. * - (MEINARD. ) 32- 36. 151. 196. 212. 218. 243 - 045. ! 5 (P. H.) 35- S45. U. Unio Rheno-Trai. n. 94-96* INDEX. V. VALCKENAER. (I.) 49. 21 ! 213. VALLAN. (!AC.) 141. VlSSCHER. (C. JO 247. __ (N. P.) 247. VlTRlARIUS. (loH. lAC.) 144. VlTRlNGA. (C.) 186, 187. VOET. (DANO 138. Pauli F. (Ion.) I4- 163. 204. 2*5. (PAULUS) 137. 162. VOETIUS.(GISBERT.) 97. ISO- 123. 127, 128. 134. i6. VOET VAN WINSSEN. (PO 162. VOGET. fALBO 147- VOORDA. (lACO 147- . H 217 (IOH. HENR.) 152, 218. VOORDUIN. (I. CO 247. Vos. (I AC. ALBO 27. 152. YOSMAER. (I AC.) 160. Yredenborch.(Arx) 10. 65. 73-76.83. VRIES. (GERARD. DE) 140. 163. 171, 172. Vryhof. (Het>n8. W. WACHENDORFF. (EVERARD* IAC. VAN) 148. WATER, (I. A. VAN DE) 247. WEIDNERUS. (P. G.). 204. WERKHOVEN. (H. W. VAN) 247. WESSELING. (PETR.) 16.132. 147. 188. 195, 196. 206. WIELING. CABR.) 147. WIT. (I. DE) 39. WITSIUS. (HERM.) 124. 141. 1 86, 187. 206. WOERTMAN. (IAC.GISB.) 149. WOLTERBEEK. (IAN. ISAACS) 2O. 1 60. WOLZOCEN. (LUDOV.) *39 163. WYCEERSLOOT. (ABR. DE) 131. 139. 203. WYTTENBACH. (DAN.) 192* IP4> J9S- Y. YP*Y. (A.) 120. Z. 23. Zoologicum Mufeum. 19. 201* INDEX corum, quae V i r clarissimus IIERMANNUS ROYAARDS, Theol. Doct. et in academia Rheno- TraiectinaProf. y 'crip ft et in lucem cdi cur ay it. In Opusculis Societatis , eui fymbolum : Tan- dem fit surculus arbor, anno 1776. in lu- cem emisfis , edita est : Interpretatio tes ferae huius Sodalitatis, fcripta anno 1773. p. i 8. Disputatio dc originc et invitamentis decori , ac dc cautionibus in eius ftitdio. Pars I. ibid. p. 106157. Pars II. p. 158188. Disputatiuncula , qua ost&nditur , decori ratio- item in S. Script, vocabulis , ac loqucndi formu- lis^ omnino fuisfe habitam. ibid. p. 189206. Diatribe -de dono Unguarum. ibid, p. 273 INDEX SCRIPTORUM Diatribe Academica ., de cmendandis pkirimis vc* terum Scriptorum Graecorum locis , uti et de Hecatombis Homer ique Oceano^ publice defenfa Praefide Carolo Segaar, V. C. Trai. 1775. Bedenkingen over een algemeen grondbeginzel , yaar uit alh de voorfchriften van het natuurlijk rccht kunnen worden afgeleid. In Verhandelingen uitgeg. door het Zeeuwsch Qenootfchap der Weten- .fchappen. Vol. XIII. ed. Mediob. 1786. p. 345 402. ratio inauguralis , pro or dims ratione^ qua Deus in patefacienda religions ufus fit. Trai. ad Rhen. 1783, Diatribe de divinitate lefu Chrifti vera. Pars I, Trai. ad Rhen. 1791. Pars II. ibid. 1792. Oratio^ de doctrinae Chrifti iudicio hodie regun- do, Trai. ad Rhen. 1792; Aanfpraak , over de liefde der waqrhcid ^ *t zs- kerst behoedmiddel tegen de dwalingen in de Leer& van den Godsdienst. In Verhanddlngen 'van het Genootfchap , tot verdediging van der, Chrift. Godsd. opgerigt in *s Hage? voor hetjaar 1793, De waare aart van Jefus Koningrijk^ afgeleid uit de Heilige Schriften. Utr. 1799. Aanfpraak , over de verkeerdheid en het gcvaar dier denk- en leerwijze 9 waar door men de inflel- tingcn en plechligheden van het Chrifiendom fchijni A B II. ROYAARDS,V. C. tt villcn behouden^ en echter dezdve geheel naar den NatutirUjkcn Godsdienst verklaart en vormt. In VcrhandeL van hct Genootfchap tot verded. van den Chrift. Godsd. voor hct jaar 1799. Oratio , de its , quae animum erigant demisfum contemplantium hodie rem Christianorum< Trai, ad Rhcn. 1803. Betoog 9 dat hct Chriflendom zander daadzaken nict bcjlaat^ maar met dezelve op het naauwftt ycrbondcn is 9 en dus geheel vervalt^ wanneer de Heilige Gebeurtenisfen worden uit het oog verloren. In Verhandel. van hct Genootfchap tot verdcd* van den Christ. Godsd. voor het jaar 1807. Aanfpraak , ter beantwoording van de vraag : ytaarom verdcdigcn vtij de waarhcden van den Chriflelijkcn Godsdienst? iisdcm in Commentatio- nibus , anno 1816. Oratio , de Gitilielmo Emrnerio a Pcrponcher. In Annalibus Acadcmiac Kheno - Traicctinac? anni 18191820. PETRI HOFSTEDE DE GROOT, IN ACADEMIA GRONINCANA , THEOLOGIAE CANDIDATI, DISPUTATIO, QUA RESPONDETUR AD QUAESTIONEM, IN ACADEMIA RHENO -TRAJECTINA , AB ORDINE THEOLOGICO PROPOSITAM: ,; Cum tredecim illis , quas conflat esfe Pau- n Knas 9 eplstolis It a comparetur epistola ad Hebraeos, ut? quaenam^ et dictlonls et argumenti, fimilitudo hulc cum illis inter- 5 , cedat^ flngillatim et per panes ostenda- tur." QUAE PRAEMIUM REPORTAVIT, DIE xxv M. MARTII A. cuiocccxxv. E/ rig */ > fiaQi. EURIPIDES. 'uae inprimis funt radones , Viri Clarisfimi ! ob quas quaestionem a Vobis propofitam mihi fumfi folvendam, Altera, quia res ipfa inqui- fitione esc dignisfima : akera, quia ad quaestionem rite tractandam lecticandae erant Pauli episto- lae. Quae lectio , quam fuerit mihi ad hanc quaestionem accedenti necesfaria, et quantum habeat Theologiae ftudiofo utilitarem, in om- nium oculos incurrit. Neque prioris caufee gra- vitatem quisquam facile neget. Primum enim ea est episrolae ad Hebracos praestantia ac pondus, ut quis tandem earn fcripfLTit, omncs Theologi fcire cupiant. Deinde cerca, de .' : ivin2 hujus fcripti auctorirate, perfuafio magnam partem a quacstione pendet, quis illius auccor fit. Si Pau- lus fucrit, de e3 auctoricate nullum est'dubium: fin alius, disquifitio dc hoc argumento esc in- A 2 fti- ftituenda, non omni difficultate carens. Porro muki quidem, de dictionis et argument! five fi- militudine five diverfitate, quae hanc inter epis- tolam ec tredecim Pauli epistolas intercedat , fententiam dixerunt: pauci vero in earn inquifi- verunt, iique ipfi minus accurate in hoc argu- mento verfati funt. Denique ideo quoque quaes- rio vestra , Viri Clarisfimi ! folutu dignisfima vide- batur, quia aliter de ea judicaverant alii , iique viri doctisfimi. Inter eos autem , qui Paulinam esfe hanc epistolam negabant, hand fcio, an null! magis me mo verm t, quam G r o t i u s , interpretum omnium optimus, et Valckenarius, litera- rum Graecarum fortasfe ante omnes princeps; quorum auctoritas eo majorem in me vim ha- bebat, quoniam videbam , eos, fere folis argu- mentis internis, ex epistolae dictione ac ftilo petitis, fuam fententiam defendisfe (i). Verum id, quod (i) His addidisfem forte viriim, etfi a Grotio et Valckenario immenfo distantem fpatio, tamen in Pauli epistolis interpretandis ica egregiura, ut illo glo^ rietur patria nostra, P. Bos veld, qui operi: Tijd- meter der gewijde Gefchiedenis , T. IV. p. 283 394. in- feruit disfertationem over den Schrijver en den Brief aan de Hebreen , quae eandem fententiam tuetur. Omi- fi vero hunc virnm doctisfiraum, quia in Pauli episto- lis , contra Fostratiuni morem agens , magis orationem con- textam respicit, quam verba, quin haec negligit; unde di- quod primum me afflixit, idem deinde' maximc crexit: putabam enim, profecto operae pretium esfe ilium facturum , qui ostenderct , tantos ho- mines forfitan minus confiderate fententiam dixis- fe. Quodfi vero ideo hoc argumento gaudeam, quod fieri posfit , ut materiam praebeat fortas- fe, maculae cujusdam his viris inurendae; fane non dignus fim , qui dicar Belga , cujus populi hi Duumviri funt ornamenta in paucisfimis fplendidisfima ; non dignus fim, qui vel unum legam Graecorum ipfmsque N. F. librum ; quos quidem libros jam facili opera intelligi a nobis posfe , illorum ctiam labori indcfesfo prae reliquis VV. DD. debetur, Sed ita existimo, quo ma- jor fit horuin virorum auctoritas , eo magis ar- duum esfe opus nostrum , atqui ardua folere esfe pulchra. In hujus autem epistolae cum tredecim Pau- linis fimilitudine defcribenda, inprimis duo fpec- tavi : primum , ut ne ea dicerem Paulina , quae esfent pluribus istius aevi fcriptoribus pro- pria, unde multa ab aliis, praefertim a Baue- ro, cum in Philologia Thucydideo-Paullina, turn inprimis in Khetorica Paullina et in Lo- dictfoni Paulinae dijudicandae minus idoneus esfe cen- fendus est. Schulzii librum, deinde laudandum, non legi, nifi post confcriptam hanc disputationera. glca Paullina^ notata, fcicns volensque omifi: alcerum , ut , quod neminem credo fecisfe , et tamen utilisfimum videtur, quam plurima pos- fem, ex indole Pauli explicarem. Ac jam ipfam qualemcumque disputationem meam lectures, Vos, Viri Clarisdmi! etiam at^ que etiam rogo , ut qua estis Temper humani- tate et benevolentia ; iisdem hunc quoque li- bellum excipiatis, nihil exfpectantes vestra erti- ditione dignum, fed opusculum juvenile, tiro- nem redolens. EPI- 7 EPISTOLAE AD HEBRAEOS C A P UT P K I MU M. COL. t. JL L Non viden- tur fubtiliter distingtiendae esfe hae voces, fed fynonymice junctae. Quo modo cum alii fcrip- tores faepe loquuntur , turn inprimis Paulus. Difficilius autem esc , multa adverbioram fyno- nymice conjtinctorum exempla afFerre : folec enim Paulus more Hebraico fubftantivis uti , ubi bene Graeci adverbiis utuntur; v. c. Iv Si" Kcuoa-vvy pro Sixuiw. Tamen ica dicit , i Thesf. 2: 10. fe vixisfe oriue KCI} SiKoiiug K&i apsp- TTTUQ : item , Tit. 2: 1 2. Christianis esfe viven- dum primum Truhou et CT' etrfcaTOv ran/ yp,spv rov- ; deinde rotg TruTpani/ ct vftuv\ denique Iv poQqTais et ev vi). Apud Paulum, anti- thcfium amantisfimunl , multa inveniuntur tot antithcfium conjunctarum exempla. V. Rom. 2: 7-10, 12. 5: 18. 10: 10. u: 30, 31. i Cor. i: 23, 24. 2 Cor. 4: 16-18. 5: i. 8: 2. 1 1: 14 , alibi. Hujus autem coli gravisfimus est fenfus: nam fentcntiae dc rcligione Mofaica et Chris- tiana, hie indicatac, innititur tota Auctoris ar gumcntatio. Continct cnim hacc epiilola com- pa- io CAP. I. parationem accuracam religionis Christianae cum Mofaica , illiusque prae hac praeftantiam de- monitrat. Jam vero rationem istam putabac Auctor esfe inter hanc et illam, ut utraque es- fet arete inter fe conjuncta * ac proprie una, ab uno Deo iisdem hosiinibus data; hoc vero discrimen adesfe , quod prior ejusdem illius uni- usque religionis initia ac rudimenta contineret , posterior perfectionem atque abfolutionem ; utriusque enim confilium fuisfe , ut pax Deum inter hominesque restitueretur ; fed priorem fua vi id prorfus perficere non potuisfe, adeo- que quod conatus esfet cultus Mofaicus, led non plane perfecisfet, id demum ab omni par- te esfe perfectum per religionem Christianam. Haec est hujus Auctoris de religionis Mofaicae et Christianae ratione fententia, cujus hie par- tern indicat , nempe , unam esfe religionem utramque, a Deo datam. Univerfa autem haec fententia plane eadem est, quae apud Paulum invenitur: non quidem toties ac feinper tain manifeste , uti in hac epiftola : nam nullae Pauli literae , ficuti nostrae , ad folos Hebraeos funt fcriptae. Neque opus erac utriusque religionis rationem accurate delinire, in ufum Christianorum e Gentilibus, ad quosalte- ra parum pertineret. Sed, licet non toties, nee feinper tarn manifeste invematur, tamen inveni- tur C A P. I. II tur non raro eadcm fcntcntia. Sic epiftolae ad Galatas magnd partc demonftratio continetur, abrogatam csfe Icgem Mofaicam; atque ejus Cap. 3: 194: ii. dicit Paulus, illam Tem- per fpectasfe ad religionem Christianam , ac fub Icgc. fuisfe Israelitas tantum eo usque , dum nova doctrina apparitura esfet ; illius autem hunc ufum fuisfe , ut ipfos ad meliorem vitam efforma- ret, eo quidem confilio, ut doctrinae Chrisrianae co lubentius ac facilius fidem haberent ; fuisfe autcm Israelitas revcra pueros, rationi rudiori atque imperfection fervientes, fed nunc adcsfe rationem perfectiorem adultisque magis conve- nientem, quam inftituerit Dei Filius. Plura hac de re dicentur infra , ad 4: 2. 7: 1 8. Ceterum Auctor ftatim Hebraeorum benevo- lentiam captat, mentione injicienda Jibrorum is- torum, quibus valde fuperbiebant Judaei. In- ter innumeros modos, quibus Paulus ufus esc ad homines fibi benevolos reddendos, etiain hie recenferi debet, quo fe fcientem vel et ftudio- Aim profitetur rerum auditoribus lectoribusve adamatarum. Athenienfibus narrat , Act. 17: 23, 28, fe ipforum templa, praecipua Athena- rum ornamenta, contemplatum esfe, citatque apud eos Arati dicta: Judaeis Hierofolymitanis, Act. 22: 3. fe Judaeum esfe, in ipforum urbe edu- catum , a doctore ipfis acccptisfimo eruditum, iu- (U- is CAP. I, flitututn lege ip forum avita , ipfis omni parte fuisfe fimilem. Christian! , qui Romae erant , quum olim fuisfent fere otnnes Judaei , in epi- flola , fibi a Paulo infcripta , ingentem lege- bant numerum locorum e V. T. citatorum. Qui erant Corinthi, quum olim fuisfent fere omnes Gentiles , non oracula Judaica legebant , fed crebras allufiones , comparationes , metaphoras defumtas ex ludis Isthmicis, prope fuam ur- bem celebrari folitfs. Placent autem talia , per ilium, quo quisque trahitur, fuarum rerum amorem. COL. 2. , facio , confti- tuo, de illo, qui aliquem muneri admovet , ab aliis etiam dicitur , inprimis autem a Paulo. V. Act. 20: 28. i Cor. 12: 28. i Tim. 2-. 7. 2 Tim. i: ii. Quibus omnibus locis eadem, qua hie, conftructione dicitur: rftvi[j,i TIV& ri. xtypovofiov] Est vox a Paulo amata, adeo lit haec, cum derivatis xtypovofieu et Ktyfoyop,its 9 in illius fcriptis faepius legatur , quam in omni reliquo N. F. Vide Concordantias N. F. Etiam de Christo hoc nomen occurrit, Rom. 8: 17, ubi Christian! dicuntur (rvyxtypcvofjLQi Xpts-Tw L CAP. I. 13 i. e. cum Christo bonorum Dlvinorum K pot. Ergo ctiam Christus K^ovo^og. A*' ov xa} robe ctiuvctg eTrofyrev.^ O/ fignificant univerfum^ et hie et infra n: 3. ad imitcitionem Hebr. D 1 D^W. Voce hac , et in fin- giilari et in plurali numero, notione eadem ufus est Paulus i Cor. 2: 7. et 2 Cor. 4: 4. coll. Jo. 12: 31. Quibus locis non addendus est lo- cus Eph. 6: 12, ubi haec vox ejicienda vide- tur. Apud reliquos N. T. auctores hac fignifi- catione non reperitur. (i) Dictio tota convcnit cum verbis Col. i: 16. T& 7rccvT& $f &VTOV (I. X.) &cT/flT; , cui loco itidem non addendus locus , Eph. 3: 9. nam et ibi vocabula Six I. X. fpuria videntur: fed i Cor. 8: 6. Nobis units est Dominus J. C. $t* o5 r}t TTXVTU. Ex quibus locis patet, Pauli etiam doctrinae convenire, ut J. C. dicatur is ; qui mundum creaverit. COL. 3. "O?.] Colon 2 primo adjunxerat Auctor per articulum ov , cui nunc hoc colon connectit per eundcm articulum, fed alio cafu pofitum. Tri- (0 Vid. J. B. Koppe, Excurf. I. ad Galat. p, 103-105. 14 CAP. I. Triplex est Paulo conjungendarum periodorum confuetudo ; vel per participia ; vet per particulas w$, OTI, cet. ; vel per articulos aut pronomina relativa. Moris postremi exempla permuka funt : eodem autem , quo hoc colo , modo , nempe , bis quidem > fed cafu divcrfo , artictilum vel pronomen ponens, fcripfit Rom, 9: 4,5. Gal. 2: 4, 5. Eph. i: 13, 14. Col. 3: 6, 7. Tit. i: n. alibi. *lv aTravyatrpu ryg dofyg^ y.ai fcapc&XTqp r%g ttTroa-Taa-ews avrov ] Simili modo unus Paulus Dei Filium defcripfit, 2 Cor. 4: 4. iixuv rou sov. Col. i: 15. e/ttojj/ row 0fov rov aoparov. Item P^//. 2: 6. bV ev [i>optyy eov vTap%w o'jfc apTuyfJibv vfyfiffuro TO elvui 'Ira 5w. Lo- cus ex epistola nostra magis convenit vel cum 2 Cor. 4: 4. et Col. i: 15. vel cum Phil. 2: 6. quam baec Pauli loca inter fe conveniant. ^epccv TS TO, 7rvTu.~\ Etiam Eph. 4: 10. Col. i: 16, 17. dicuntur ra T^IT^ esfe Jefu Christo fubjecta. Dictio autem haec r^ TTXVTU, fignificatione univerfi^ apud reliquos N- F. auc- tores non invenitur. Cf. item i Cor. 8: 6. , ubi itidem, per r^ T^^T^, rerum univerfitas in- telligitur. Etiam apud bene Graecos rcc Travra idem fignificat. Vide Platonis -Sophist, p. 233. D E. A< esiVTov."] Haec vocabula abesfe poterant: fed, quo major fit vis dictorum , addita funt. Quae C A P. L 15 Quac pronominis abtindantia, quam Platonic am rcctc appelles , (Plato enim faepisfimeea utitur), ctiam non raro apud Paulum invcnias. Act. 17: 22. TOVTOV. 24. oSrof. Rom. a: 14. O&TOI. 7: 10. OLVTV[. II. J) CtVTfa. 15: 1 6, Ip, 20. T0U- T0. i C0r. 5: 5. rbi/ TOIOVTOV. 7: 20. fj/ Tufay. 2 Cor. i: ii, UT^. 9: 5. Tctvrviv. 12: 2. T^J/ T0/0Sr0j/. G^//. 2: 20. rovro. 5: 17. raura. P^/7. i: 22. TOVTO. 3: 7. rat/r*. Atque ita facpe alibi. Quod autem ad doctrinam ipfam attinet: Jefum fpontc fe pro nobis mord dedisfe , Paulus etiam foepius docet. V. Eph 2: 16.5:25. Phil. 2: 7, 8. Col. i: 21 , 22. i Tim .2: 5, 6. Cf. infra ad 7: 27. 'EKafl/j-fj/ Iv $e%t&.~\ A Paulo cadem res iis- dem prope verbis memoratur, Rom. 8: 34. Col.' 3: i. Eph. i: 20. Sententia hujus coli etiam legitur, 2 Cor. 8: 9. in primis vero Phil. 2: 6-9. Cum tota fen- tentia cf. Rom. n: 33. Eph. i: 20, 21. inp. *Thesf. i: 10. 2: 8. COL. 13. In Col. 2 et 3. primum animadverte inex- fpectatam rerum non admodum disfimilitim re- cenfionem, qtialem in Pauli epistolis faepius in- veniri , dcinccps plus femel erit monendi oppor- tunitas. Vide ad 7: 26, 27. Deinde obfer- van- 16 CAP. I. vandum est, Paulum etiam folere eadem orationis gravitate uti, quum de J. C. mentionem facit. Hujus enim amore tanto flagrabat, ut, ubi for- te in ilium Pauli fermo delabitur, ibi fe non contineat, quin plura de illo addat. Sic quum Ephefiis , five quibuscunque ista epistola fcripta fit, fummae Dei potentiae exhibere velit exem- plum, laudat, quae Deus Jefu post reditum e mortuis fecerat : verum occafionem tarn aptam Jefu majestatis defcribendae qui praetermittat ? Igitur fplendide et vivide earn depingit, Eph. i: 21-23. Sic, facta mentione de gratia Divina*, misfo J. C. nobis oblata, de Jefu omnia Co- losfenfibus narrat, quae fcribentis menti fefe of- ferrent, Col. i: 14-20. Vid. etiam Gal. a: 20. Ephef. 5: 25-27. Phil. 2: 5-11. Quin, uti hie ftatim initio, fie jam in exordio epistolae ad Rom. et ad Gal. talis de Jefu invenitur ex- curfus. Nam ita Jefum amabat Paulus, ut fae- pe nefcire videatur, quo tandem modo Jefu excel- lentiam digne defcribere posfit. Ad quam defcrip- tionem etfi , cum tenerrima animi afFectione , omni orationis vi ufus erat , tamen profketur fe prorfus non posfe talem rem rite defcribere , cujus lati- tudo, et longitude , et profundltas^ et fublimi- tas intelligi nobis plane nonposfint; Eph. 3:18. Denique addendum, his tribus colis totius epistolae argumentum contineri: nam de fumma CAP. L 17 Jcfu dignitate cjusque expiandi munere Temper lo- quitur Auctor, etfi excurfus hie illic inferens. Ita ]\iulus,postpraemisfumprologurn,/?.07. i: 16, 17, hoc epistolac argumcntum proponit , omncs ho- mines, fivejudaeos five Gentiles, Tola fide Jefu ha^ bita, fervari posfe ;" quod argumentum per totam deinceps epistolam tractat , variis intermixtis quaes- tionibusaliis(i). Clare I Cor. i: 10 fqq. indicat quare, adeoque quidhzo. in epistola fcripturus fie. Itemfacit, Gal. i: 6 fqq. Tit. i: 5. Philem..io. Reliquarum cpistolarum argumentum magis va- rium esc; unde in exordio explicari non poterae. K/)5/TTWj/.] Non minim hanc vocem et om- nes, quae ad comparandam rem alteram cum altera pertinent , in hac epiftola longe faepius kgi, quam in Paulinis: nam haec una argumen- tum continet, comparandi voces tantopere re quirens ; cum nempe Jefum Jefuque rationem cum ratione Veteris Foederis conferat. COL. 4. Hoc colo argumentum, tribus praecedentibus indicatum , explicare incipic Auctor. Incipit au- (O Vide ad ilium locum Ven. P. Bosveld, &? klaring van Paulus Brief aan de Romeinen , T. T- w f \ - D 18 CAP. I. autem ita, ut ftructura adeo conjuncta fine ar- gumenti et propofitio et explicatio , ut una -eademque res esfe utraque videatur. Plane eo~ clem modo egit Paulus, Rom. i: 17 fqq. Too-ovTca-oa'to.'] Antithefes amare cum Auc- torem ad Hebraeos , turn Paulum , et jam vidi- mus , et faepe etiam videbimus. Cum exemplo praefenti cf. w$-c#rw, Rom. 5: 15, 1 8. Sar- irep-ovTU, Rom. 5: 19. Sjw-oyr, Rom. 8: 14. G^/. 6: 12. orot-xvToi, Gal. 6: 16, cet. Twouevog.'] Conjungendum est cum ex,&9i- rov$.~\ Ylapa adjecti- ris comparativis faepius adjunxit Scriptor ad Hebr.i numquam Paulus (2). Ita autem fit, ut bis indicetur comparativus , et adjective et praepofitione. Paulus , qua Temper est ver- borum gravisflmorum copia , etiarn interdum bis comparativum expresfit. Sic 2 Cor. 7: 13. ?re- (1) Hacx: loca citavit C. L. Bauer, PhilologiaThu- cydideo Paullina (Halve 1773) p. 104 fq. (2) Quod primus obfervavic L. Bos rn J. Albert! -G/osfar. N. T. p. 167. et dein late expiicuit L. C. Valckenaer, Schol. ad I Cor. 3: 11. T. II.. p. 147-I55' CAP. t 12: 13 Phil, i: 23. IJL&MOV Kpefra-ov. Cf. />/*. 3: 8., ubi fe vocat Ihoffcia-Torepov TTZVTW , compara- tivo ex fuperlativo e^a^ta-Tog formato. Praep. irapa fignificac fupra , magis qttam , prae , ec h. 1. et Rom. i: 25. 14: 5; quae notio, Paulo alibi non ufitata, frcquens est apud Graecos. Confer, quae fupra ad vocem xpf/rrcyj/ dixi. A/a^)(?ftorf/)oy truf avToiie Kextypovoww ovo- pa.'] Paulus, Eph. i: ai. Deum dicit Christum induisfe gloria fartfAw T^VT^S bvopaTog ovofj.oi~ fyllSVQVi OU fJLOVOV Iv TU Ul&Vl TOVTU , aAA^ KOtl Iv T6j fA&Aovri. Magis etiam convcnit Phil* 2: 9* 6 Hoc colo incipic Atictor Jefu prae Ange- lis majcstacem praedicare. Idem agit Paulus, Jph. l: 20, 21. COL 5. T/otf pov fl en) cec ] Eundem hunc Pf. 2: 7* locum, quo Jefu dignitatem fublimem dcmon- ftraret, laudavit Paulus, Act. 13: 33. nA/i/.] Indicat haec particula, iterum V. F, locum fequi. Vid. ad colon -feq. Hie autem monendum videtur, ne ilium cum mulcis intcr- >retibus errorcm commitamus, quo loca c V. B a F. 46 C A R, I. F. fecundum verfionem Alexandrinam citata ufui dicendi Paulino declarando adhibeantur. Si igitur, ad quaedam hujus epiftolae loca, inveni- tis , Viri Clarisfimi ! dicta plane eadem ex Pauli fcpiftolis ab interpretibus citata, a me vero omisfa; videatis, num talia, vei in hac epiftola vel in Pauli epiftolis dicta, e V. F. defumta fine, nee ne. Porro animadvertere hie liceat , qtianto parcium ftudio homines plerique ducantur. Nam Valckenarius, cujus immenfam doctrinam quis non ftupeat ? Valckenafius etiam (pudet juveni de viro tanto haec esfe di* cenda) Schol. ad h. 1. T. IL p. 387, quo dis- crimen inter flilum Pauli et Scriptoris ad Hebr. ostendat, obfervat, ftructuram la-opai iig nu- rt'pa , esfe male Graecam , in hac epiftola etiam 8: 10. obviam, fed pro qua Paulus in eadem fcntentia dixerit, 2 Cor. 6: 16. epo^cci efa. At Paulus, eodem illo loco col. 18. etiam dixie le-opou eh TUTepa, quod Valckenarium quomodo potuerit latere , non intelligo. Nee ta- men memoravit. Nondum dixi, haec omnia e V. F. verfione Alexandrina infuper esfe defumta. COL. 6. nA/j/.] Id est alio V. F. loco five iterum 9 quo vocabulo plane eodem modo utuntur, cum alii y CAPI. 21 alii, turn Cyprianus. Ratione eadem parti- cula haec apud Paulum, plures e V. F. locos citantcm, ter legitur , Rom. 15: 10-12; femel i Cor. 3: 10. Tov TrpuTOToy.ov.'] De J. C. hoc nomen nulli dixerunt , nifi Joannes, Apoc. i: 5. et Paulus , Rom. 8: 29. Col. i: 15, 18. A/y*/.] Deest \\ ypu$Vi quae vox, .in hac fimilive laudandi formula , a Paulo , locum e V. F. citantc , eoquc fere uno , faepislime omittitur. Ita f/ 9 Rom. 15: 10. Eph. 4: 8. 5: 6. 10: 5. i Cor. 6: 16. effMy (ubi deesc Iv T$ Rom. 9: 12. Pasfim autem apud Pau- lum fie invenias yiy^oLurron. Ceteram Auctor in citando h. 1 fequitur- ver- fionem Alexandrinam , in qu^ fola, non in ex- emplo Hebraico, haec verba inveniuntur. Mul- tis autem, cum hujns cpiflolae , turn epiftplarum Paulinarum locis , inveniri dicta V. F. fecundum Alexandrinos , non fecundum verba Hebraea, al- lata, docet Koppe, Excurf. /. ad Rom. p. 354 fq. 369 fqq. ed. Ammon. 3 ie , COL. 7. ripov-.] Quod ad y dc. Praepofitio haec, fi minus aliis Pauli locis, hac lignificatione occur- ric ialtem,/l0/w. 10: 21. irpos fe TOV 'icr/>#>iA keyei. Qui ftft C A P. 1. Qtii fequitur locus, defumtus est e Pf. 104:4, fecundum verfionem Alexandrinam. Pro wpos tyhoyot. autem, legitur ibi Trvp QXeyov : cujus diverfitatis caufa fortasfe est, quod memoriter citaverit locum. Tails diverfitas , in citandis V. F. locis, etiam apud Paulum aliquando invenitur; v. c, Rom. 9: 13. 14: ii. i Cor. 2: 9. 14: 21. & Cor. 6: 17. alibi. COL. 8 , 9. Putat V. Cl. Schulz, (i) interpres pin- ribtis nominibus excellens, qui hanc epiilolam a Paulo multis argumentis abjudicat, .hunc lo- cum, ec 1:2, 12, 13. 7: 24, 25, 26.9: 14, pugnare cum i Cor. 15: 24 fqq. Senfum lo- corum posteriorum cum Pauli doctrina non pugnare, ex dicendis ad 7: 24, 25. fatis confta- bit. Quod ad hujus cap. loca attinet ; hie mi- hi cum plerisque interpretibus agi videtur de Jefu natura Divina; i Cor* 15: 24 fqq* de Jefu Mesfia; quae non inter fe funt confun^ denda. (i) Der Brief an die Hebraer (Breslau 1818) p. II 5, Cat* CAP. I. COL. 13. Jefum fedcre ad dcxtram Dei, demonftrat Auctor ex Pf. ub: i. cujus oraculi verba, ad eandem rem dcclarandam, citavit Paulus, i Cor. COL. 513. Conftant haec cola continua locomm e V. F. citatorum ferie, qua ufus est Scrip tor, ne alienos a fe redderet Judaeo - Christianorum animos. Saepius quoque plures V. F. locos fibi junctos in Pauli epiftolis invenias, v. c. 2 Cor. 6: 16 - 18. 9: 9, 10. inprimis in epifto- la ad Romanes , fere omnes e Judaeis factqs Christianos. Vide 3: 10-18. 9: 25 29. n: 26, 27. 15: 9-12., quorum locorum pleris- que, uti h. 1., nullius V. F. fcriptoris nomen laudatur. Plurima autem oracula hie citata proprie agunt vel de Salomone, vel de Deo, fed im- proprie ac fymbolicc etiam ad Mesfiam applican- tur. Vide inprimis Grotium ad h. L Ejusdem explicandi .V. F. moris exempla multa nobis dein- 34 C A p-. L deinceps occurrent. (i) Hie monuisfe fufficiat* faepisfime talia legi in epiftolis Pauli, qui loca , proprie de aliis rebus agenda, de J. C. inter- pretatus est; v. c. Rom. 9: 33. n: 26, 15: 3 , 12, 21. Eph. 4: 8, ad quae loca in hanc rem cf. Grotium. Alia omitto deinceps citanda. Porro fbnt haec loca omnia, vel verbote- nus, vel levi tantum mutatione facta, citata fecundum verfionem Alexandrinam , quod etiam facere Paulum fere fblere, vide apud Kop- pium, Excurf. ad Rom. I. p. 348. Denique ad epiftolae introitum est dicendum ^ Auctpri in more esfe pofitum, ut quae profe- rai (i) QuamobremnevitupereturAuctor. Est enim ejus Zyeck im mindesten nicht das A. T. %u erklaren , oder zu disputiren^ oder zu zeigen, \vo im 4. T. von, Jefu die Rede fey, und es wird imwer wderpnnig ge* gen fich und den Zufammenhang , \venn man fo {etwas yoraus-jetzet. Aber preifen 9 die Herrlichkeit des Sohns verkundigen , wit allem , was er Grosfes finden und Sa. gen konnte , das will er. Er kampft m}t Bildern , alien, yorftellmgsarten des Hellenism^ , um-Jefvs als den Einigen , jedem Engel und Erzengel Unvergleichbaren , non de fe earn dicere , licet prima perf. fing* utatur , fed potius de omnibus omnino homini- bus, ipfo Paulo quidem non excepto, attamen tali, in quern dicta omnium minime conveniant: nam col. 14. dicit fe esfe ita o-apxiKov, tit manclpatus esfet peccato five vitiofitati: quum tamen, Cap. 6 et 7: 4-6. demonftrasfet , fe cum Christianis, Romae degentibus, per J, C. fervitio legis et peccatorum liberatum esfe; quod idem de fe etiam profitetur deinde 8: 2. Haec itaque pugnent, nifi per lyu 7: 7-25. non Paulus intelligatur, fed in genere homines. Quod C A i>. II. 33 Qualia fi quis non admittit, fed historice dic- ta postulat; en historica; nam cadcm ratione dicit , Rom. y: 24 , de Deo : Vocavit nos non mo- do ex Judaeis i fed etiam ex Gentilibus. lea i T/iesf. 3:4.: Quum eramus apud vos^prae* diximus vobis , nos esfe vexandos, uti et fac- turn est. Toca orationis fcries docet , praedixis- fe Paulum Thcsfalonicenfibus, non /, fed ipfos opprimendos esfc. Practcrea illud tanquam fu- turi quid praedici non potcrat de Paulo, tune jam homine vexatisfimo. Si plura velis , cf. Rom. 10: 18, 19. u: i. I Cor. 10: 29, 30. ! 3 : I- 3- I 5 5 2 ' ^^- 2: ! 8; quibus omnibus locis prima perf. , vel pro fecundd vel pro ter- tid, ufus esc Paulus. Praeterca hoc loco etiam apte Auctorem hoc dicendi modo, qucm Koivuariv vocant, potuisfe uti, i ; de pitet, quia col. i. eo jam ufus erat: in ipfum enim, virum fanctum, non cadebat fuspicio , fore, ut Jcfum, quern tantoperc amaret, relinqueret. Tandem els was etiam posfe fignificare, ad tempora nostra , certisfimum est. Quid cr-im frcquen- tius dictionibus, ante me factum eft, ad me us- que continuatum est? Sic Gal. 3: 2.1. Lex pae- dagogus fuit sis Xp/o-roV, ad Christ i tempora. Quae omnia quum ita fcfe habcant, nos qui- dcm putemus, fi alia fint argumenta , quibus probabilc fiat, Paulum hanc epistolain non fcri- C pfis- 34 CAP. II. pilsfe, hunc locum forte aliter esfe explicandum : fin alia fat gravia argumenta define, hunc locum non esfe talem, quo uti nobis liceat, ad hanc epistolam a Paulo abjudicandam ; cum hujus dic- ti facilem ac prorfus bonam, uti nobis videtur, interpretationem attulerimus. COL. 4. Uti h. c. dicitur, Euangelium esfe confirma- .tum ffiytyiott no,} repuri x&} Swccpto'i ; fie fe miracula fecisfe declarat Paulus , his iisdem ver- bis, ica fynonymice pofitis, 2 Cor. 12: 12. Iti- dem , fed alio ordine 9 haec verba leguntur , 2 Thesf. 2: 9. YlvevfAXTos ayiov //t'/>/ce cognat UV.-KOTUXTOV. Quod cs- fe moris Paulini, vide ad col. 14 CMO: 39. Idem autem hoc verbum vTroraa-a-sa-Qxi , ex eodem Pfalmi loco retinqit faepiusque repetiit Paulus, I Cor. 15: 27, 28. Porro quum Paulus locum V. F. laudat, ilium post rem demonftratam fton addit, novi .argiimenti inftar, uti alii fere fo- CAP. II. 39 folent, fed ex eo ipfo loco argumentatur. Ita fit etiam h. 1. Nam vocabulis ret. T&VTCX, , e Pfal- mo asfumtis , omnis argumcntatio innititur. Sae- pius in hanc rem vocabulum aliquod oraculi ci- tati ita urgct Paulus , utifith.l.; v.c. Rom. 10: 11-13. u bi idem hoc rote ; ibidem 16,17. ubi TT/- ffTis et &KQVI attendatur. 2 Cor. 6: 1,2. Deus ait : exaudlo tempore grato et die falutari. En nunc tempus est gratum : en nunc dies falutaris ; ubi conclufio : ergo nunc , N. F. tempore , nos audlet , omictitur. Gal. 3: 16. vocem.rb crTrepfJLa urget, ubi tamen V. F. refpicit potius , quam citat cet. In univerfum aucem e vocabuli unius fenfu faepe argumentatur Paulus. Cujusmodi func , Rom. 4: 4. T/fl-r/c, Gal. 3: 2. xAy- , 4: I fqq. inaftouwvi Eph. 4: 8 fqq. COL. 9. In hoc colo cxplicando , minim est , quomocio fe torqueant interprctes. EC tamen flmplici.er admodum Jcfus dici videtur propter mortem ? quam pasfus est, gloriam esfe adeptus: quae fcn- tentia ncscio, an alibi in N. F. invcniacur, praetor Phil. 2: 9 et infra 12: 2.; quo poste- riori loco adeo certa reddi videtur haec inter- pretatio, ut aliquid addcre non opus fit. Facet autem , hanc ideam foli Paulo et Auctori nostro esft 4P CAP. II. esfe propriam ; nifi forte Joanni etiam. V. Joann. 5: 27. Quorum omnium locorum explicatio propofita eximie confirmatur, per locum Jef. 53: 10-12. COL. 10. A*' ov Ttf TTcivrot, K&I 3 S o5 T# 7rvT& -.] Tali ratione Deum describic quoque Paulus , Rom* Ii: 36- e% avTov, K&} Si' OL\JTQV, %&} els . i Cor* 8: 6. f ot T& Tcavru, vlov$.~\ Saepe, uti apud Lucam et Paulum , ita in hac epistola, 7rohv$ postponitur fubftantivo; quod etiam fere fit apud reliquos N. F- auctores: longe faepius autem, uti h 1, apud Lucam et Paulum, praeponitur. (i) Ao#] fellcitas aeterna* Haec hujus vocis notio Paulo , aut foli aut certe prae ceteris , fre- quentatur. V. Rom. 8: 2. i Cor. 2; 8, 2 Cor. 4: 17. 2 Tim. 2: 10, Continet hoc colon fententiam, Paulo maxi- me propriam. Nulli enim Apostolorum ufitatum fuit, (i) Vide Gersdorf, Sprach - Characteristik , T. I. p. 402 Tqq, CAP. II. 4*. fuit , uti Paulo , cum Jcfu fatis ita comparare faca Chriscianorum , ut utraque prorfus fimilia videan- tur. Paulus autem, qua ratione h. 1. Auctor noster, eadem faepe id agit. Vide Rom. 8: 17. i Cor. 15: 47-49. 2 Tim. 2: 11-13. Alia vide infra, ad 11: 26. 12: 2. Forte haec Pauli ratio etiam in caufa fuit, unde oriretur Chris - tianorum primorum (Indium ardentisfimum , fae- pe ridiculum, martyrum necem comparandi cum Jefu morte , ac levisfimam quamque utriusqu convenientiam diligcnter obfervandi. Ctijus ftudif excmpla in martyrologiis vetcribus abunde oc- currunt. COL. n. Owc l7roii. JkcoL Cfrist. $, 81. 0V. i. 46 CAP. II. racitate confifus crcdiderat, fibi feni decrepito naturum esfe (Ilium. Rom 8: u. fcribk de Spi* rituDei, roD lytipuvTog Iqrovv s% vexp&v , qui- bus verbis indicat, hunc nos quoqne in vitam esfe revocaturum. 2. Cor. 7: 6. vocatur Deus is , qui confolatur afflictos, ut catifa indicettir, qua- re Paulum confolatus esfet. Gal. i: i. fe Apo- ftolum dicit, non ab hominibus, fed a Deo con- flit-turn, quo pateat Galatarum esfe, ipfi cre- dere. Quo eodem confilio brevi post fubjicit col. 16, fe non esfe edoctum ab Apoftolis, quos CUIJ.OL en a-apxa vocat, quo eorum condi-* tionem Deo, ipfius doctore, longe inferiorem clare ostendat, i Tim. 2: 5. et Rom 3: 30, Deum dicit unum^ quo doceat hunc omnes omni- no homines, et Judaeos et Gentiles, falvos esfe velle, i Tim. 6: 13, Jefum vocat eum, qur bo- num coram Pilato testimonium ediderit , quoTimo- t-hcum ad fimilem in profltenda religione conftan- tiam cohortetur. Plura exempla facile invenias* COL. 15. 'AT#AA^j? TOVTOV$~] fcilicet (Pofiov ft&v&rov, quod ex fequentibus fupplendum relinquitur. Ita Rom. 5 16 ad formulam 1% evo$ intelligendum T^ff TT^T<3t^ , eX feq. I K TTOhhtiv T&pXTTUfJL&TW fupplendum. Rom. 15: 3* post femper affirmantis , Gentiles non minus quam Judaeos falutis N. F. participes fore. Nee pugnat tamen : nam vir Divinus Temper memor erat, ad quos fcriberet, aut diceret. Sicut igitur illc in oratione Areopagitica ad Athenienfes, qui Gentiles erant, ita loquebatur, ac fi ad hos modo misfus esfet: ita hujus epis- tolae Auctor ad folos Hebraeos icribens , de fa- lute Gentilium prorfus tacuit. Qui agendi mo- dus, ex prudenti urbanitate explicandus, jam obfervatus est ad col. praecedens. Inprimis au- tcm cum h. 1. cf. Act. 13: 26; ubi Paulus in fynagoga Antiochiae , Pifidiae urbis , verba fa- ciens: Fratres," inquit, Abrahamidac, ac qui colitis Deum , ad yos doctrina falutis misia est " Vide et ad 13: 19. Si ita loqueris, vim habes in hominum ani- D mos : jo CAP. II. mos. Quam tnmen rationem quum improbcnt all- qui viri docti, testimonium hac dc re afFeram J. G. Herdcri, in opere: Brief e, das Studium der Theologie betreffend^ T. IV. Ep. 42. p. 36, 37, Mo gen Sie iiber eine Lehre oder eine Pflicht predigen y die allgemeine Lehre und Pfllcht kann nur im Eelondern , Im Einzelnen existi- ren: aller zu feme und f eine Dunst hilft nichts. Auf diefes Befondre mus/en Sie alfo dringen , die Philofophie und Dogmatik fo fehr vom Himmel herabrufen , dasf fie jetzt nur in die- fem Kreife wohne , und keinen andern Kaum zu haben , zu begehren fcheine. 1st ihre Pre- digt fo ganz und eigen fur ihre Verfamm- lung, dasf fie nirgend anders^ ah hier gehal- ten werden kann : behandelt fie fo wohl Lehre ells Pflicht nur als Inter esfe und Situation die- fer Menfchen , cntwickelt die Hindernisfe , die beide hier finden , lehret diefe Zuhorer und- Niemand in der Welt fonst , Jberathfchlagt mit ihnen^ muntert fie auf, treibet fie an , des- to be s fer ist die Lehr- die Pflicht enpredigt, und die beste ist die, die im Allgemeinen, Umbeftimmten gar nicht umhertaumelt. " Caufa hufus rei est partim, quod animus humanus debi- lior est, quam ut nimis generalia capiat iisque mo veatur ; unde fit , ut v. c. unius Hannibalis mife- ria nos magis moveat, quam totius Carthagi- nis CAP. IL yt nis rmnai paftini quod ita placcmus hominum COL. 17. DC fimilitudine cum hominibus, qua fefe J* C. horum caufa induic i faepius etiam Pau- lus loquitur, vcluti Row. 8: 3. Gal. 4: 4* Phil. 2: 7. Paululum divert funt exempla , ad 2: 14. allatu De nomine aSshQuv , ideo ho- minibus dato, vide ad a: 11. 'Ap^/fpfu^ ] Metaphora haec dcfumta esc ex rebus Hebraicis, uti fere omnes, in hac episto- la, quippc adHebraeos fcriprd, et metaphorae ec comparationes. Tales enim lectoribus cum notis- fimae^ mm gratisilmac crane. Easdem Paulus, ad Romanes fcribcns, dcfumlk e rebus Romano no- tis gratisque; v. c. ex Romanortim dominorum et fervorum conditione, 6: 16-22; ex obfoniis militum 6: 23; ex praeliis 7: 23. Literae vero ad Corinthios datae abundant metaphoris compa- rationibusque, ex Graecorum rebus defumtis. Ita Paulus, i Cor. 4: 13. fe comparat homini qui$ ex pcculiari Graecorum mere, ad urbcs expian* das interiictTCtur (i). Brevi post c, 15. de pac (i) V. L. Dos, fcxcrcitat. PhiloL in hJi p* i2|fqq< Da 5* CAP. II. paedagogis et patribus fermo est, prouti horum illorumque erat apud Graccos conditio. Inprimis raitem ex ludis , quales ad Corinthum celebraban- tur, plures casque longas defumfit allegorias, comparationcsque , i Cor 9: 24-27. (i) Quo modo discrimen lectorum hac in re ob- fervarit Paulus, clare apparet etiam ex diverfa comparatione , qua rem eandem et Komams et Corinthiis expliciiit. Nam vitae fuae, morti fi- milis , miferiam quum 'tills , qui fere omnes eranc Judaei , defcribere vellet , oraculum V. F. citat , imaginem continens, e facris Mofaicis petitam , Rom 8: 36. Nam ob te, Deus ! necamur to- turn diem : aestimamur velut oves facrlficandae. Quam eantfem rem Corinthiis, qui fere omnes Gentiles erant, explicaturus, metaphora utitur, e ludis Graecis defumta, i Cor. 4: 9. Deus vo- lt! it nos esfe quafi morti cor am populo obeun- dae destlnatos , qui a theatrum facti fumus mun- do et angelis et hominibus. (^2) T^ Trp o$ rlv foy.] Eadem phrafis bene Grae- ca et infra 5: i. legitur, et Rom. 15: 17. Ek Ci) Paulum multfls comparationes ex rebus Corinthia- cis defumfisfe, ad casque faepe allufisfe, explicuic c?. II. J. Royaards, Disp. de alt era Pauli ad Corinthios Epistola (Traj. 1818.) p. 105 fq. (_a) V. Krebfium, Obferv* Flavian, in h. 1. p 289. et Glasfii PhiloL p. 859. CAP. II. 53 Ek rb /A#r/a.] Rom. 3: 25. J. C. dicitur l^utrr^fiov^. quo fiat jj Tr&perie rtiv cc{jLCtpTvifj.GiTuv i ubi IhctffTviptov , five fit operculum areas foederis , five victima piacularis (ij), certe cum h. I. convenit. 'Ev oi] fignificat fiquidem , uti Rom.%: 3. Ita quoqueecp* oi, Rom.$: 12. i Cor. 51$. Phil. 3: 12. D/Tovflfv 7T//5a}; c/AoA0y/fl$] quern profitemttr. Vox haec in N F. non legitur , nifi in hac epistola et apud Paulum, 2 Cor. 9: 13. 2 Tnu. 6; 12, 13, fcnfu fere eodcm. COL. 2. Respicit Auctor ad Num. 12: 7, ex coque loco verba defumit. Quod faepisfime facere Pau- lum, dicetur ad 7: 14. Legitur aucem Num. 1. 1 Ma't/o-iJ? Iv o'Aoj ru b'tzu p,ov via-ros e/^. 2: 19-22. 4: 12- 16. 2 77w. 2: 3-5. (i) To xavp^j;a rfc fAT/, Gal. 2: 2. 4: ii ; post /A^, CW. 2: 8. COL. 13. >; A%p/$ //. 6- 5. i TiVw. 6: 17. 'Ei/ TCJ A/y5^TO? rfc !<7%wo$; 2: 2- o alw TOV x6 ^1- ac ^ n ! Vide etiam Jef* 49: 2.,^)^* i: 1 6. 2: 22. Item cf. Jef. 11: 4. ^/C?tf re KC " 7rvevtJ,a,Tos.~\ Hoc quidcm loco non fubtiliter diftinguam has voces. Sed tamen ani- CAP. IV. 79 anihiadvcrccndum est, Paulum utroque isto par- tis hominis fublimioris nomine uti, i Thesf. 5: 23. Ac pracccrea etiam reperitur duplex hacc appcllatio in Mariae carmine, Luc. i: 45, 46. ubi ex parallelismo Hebraco hae voces fibi op- ponuntur. Paulus etiam hominem diftinxit tyv* ec Trvsv/JLUTMov (i). Ct 7n/Vf/,UTO$ &p[JLW Ct fJLUShw et iuvoiw fynonymice junguntur, more Paulino. Vide ad 2-* 2. COL. 13. Qit KT/O-/J] nihilj uti folo loco Rom. 8* 39. Incst his duobus colis 12, 13. orationis ele- gantia et flumen numerofum, quod cum orato- rum Graecorum numero oratorio fere convenic. Talia grandius dicta, cum numero Graecorum oratorio conferenda, apud Paulum etiam faepius invenias; v. c. Rom* 2: 21, 22. 8*. 30. 11: 33, 34. I Cor. 15: 55, 56. 2 Cor. 11: 4, 29. Phil. 3: 19. i Thesf. i: 3, 5. 5: 14. al. COL. fi) Qua de re et a!ii egerunt ec Valckenar. ad 1 Cor. 2: 14. Schol. T. II. p. 137, fqq. 8o CAP. IV. COL. 14. Loquitur Auctor de Mesfia, qui transient coelos. Scilicet ea erat Judaeorum opinio in fuperiore paradifo coelesti esfe locum, quern nemo praeter Mesfiam ingrediatur (i). Jam igitur cum Pontifice Maximo, templi et atrium et fanctum et adytum transeunti, Auctor compa- rat Jefum Christum tres coelos transgresfum. Uti noster Auctor Hebraeis placet, ad eorum res perpetuo refpiciens, ita Paulum etiam fem- per fe hac parte illi limilem ostendere, moni- tum ad 2: 17.* Conf. ad 3: 2 - 6. 4: 2. Tfc opohoyius ] Hanc vocem in fola hac epi- ilola et fcriptis Paulinis inveniri , dictum ad 3- i- COL. 15. My dwapevov ] Nokniem, ex ufu Paulino. Vide ad 5: 2. *A& evpwpv.~] Saepius jam adfuerunt dicta , ad parailelis- F mum 8s C A f. IV. mum poecarum Hebraeorum accedentia , inpri* mis ubi oratione elatiore Auctor utitur; v. c. 1:2, 3. 4: 12, 13. Non est quod miremur parallelismos tales faepe in graviter fcriptis Pau- 3i epistolis inveniri. V. Rom. i: 21, 22. 2: 19. 4: 25. 10: 9, 10. 11: 12, 33. Gal. 5: i. Phil. 2: 6, 7. 2 Thesf. i: 10. 2: 8. al. E&c#//>oj>.] Monet Valckenarius apud bene Grae- cos fere dici Kutpot fimpliciter, illo eu omis- fo; nam xoupos abfoluce fignificare tempus op- portunum. Licet igitur non opus esfet, ta- men eu additum est; quodomnino ingenio Scrip- toris nostri convenit, qui confuevit gravem vo- cabulorum fignificationem hoc illove additamen- to magis etiam intendere. Quern etiam esfe morem Paulinum jam vidimus , exemplo com- parativi bis expresfi, ad i: 4. , Hinc apud Pau- lum talia compofita , qualia funt v crcu, v7rsp%re ivw 9 vTrspevTvyftcivw , alia Item evapstrroe foli Paulo et Auctori nostro pro- prium , in qua voce etiam ev abundat , uti in voce evxaipoe. Praeterea etiam alia multa compofita per f t a Paulo , aut folo , aut faltem faepius quam ab aliis,- ufurpantur. Jam dixi de voce poc. Eodem pertinent ei>f*ST&$oTC$ , svTr rog , svTrpccrefyos 9 evTTpocruTrw , evyvii^og , &j- (i) Vide Grotium ad \ ThcsJ. z: 17. CAP. IV. 83 cum dcrivatis , /a , al. Quod hie monuisfe juvabit , quando in feqq. ctiam talia cum eu compofha , alibi ra- rius invcnienda, nobis obvia erunc. F s UT Q U I NT U M. COL. i. JL a Tfibf tlv fflj/.] Eandem phrafm etiam legi Rom. 15: 17, dictum ad 2:7. Acfy# T ;ta} Qvrius.'] fynonymice junguntur, qua ratione faepe apud Paulum legi duo fub- ftantiva , notatum ad a: 2. COL. 2. Mfrp05ro0e/V] fere fignificat moderari af- fectiones iis ratione fubjiciendis : fed Auctor noster notionem huic verbo indit, fenfu ma- lorum alterius afficiendi convenlenter fuae per- fonae ( i ) : quae notio , etfi non uni Auctori nostro propria est tamen rarisfime alibi inve- niatur (2), Paulus, rem grammaticam non cu- rans, multa etiam nova finxit vocabula ; vide ad 2: 2. Av- (i) V. Valcken. in. h. 1. (a") Quaedam exempla cicarunt Wetstenius, Carp- zovius, Abreschius in h. 1. CAP. V. 85 Hie non adeo potentiam respi- cic, quam voluntatem, uc fupra 2: 18. 4: 15. Quae h u jus verbi notio Paulo frequens est; Rom. 1 6: 25. Eph. 3: 2. Idem obtinet in formula Ivvatrlg yap Qeo; , quae ubi apud ilium occur- rat, vide infra ad n: 19. tg dyvoova-t'] peccantibus. Sic infra 9: 7 , et Eph. 4: 18. a^yo/a (i) peccatum fignificat ; quo fenfu haec intcrdum apud Alexan- drinos leguntur , raro apud benc Graecos. nspUetrai tt,v$t*tuxi\ indutus est infirmita- te. Tropus a vcscibus induendis esc defumtus, quales mulci func apud Paultim; Rom. 13: 14. roy Kvf/oy; 1 Cor. 15: 53, 54. et oifycwQur'i&v. 2 Cor. 5: 3. ouc^rij- ; G^/. 3: 27. Xptarrov: item />/?. 4: 24. 3: 10 , I2 Sic tTrevSvea-ftxi 2 C^?r 5: 2, 4. e&jvea-deu, 2 Cor. 5: 4., cec. Dictio locinostri femel in reliquo N. F. legitur , idque apud Pau- lum , Act. 28: 20. TJJJ/ ZhciHrtv pat, his vinculis indutus fum. Aaou, ouru KOU rep} eaurov.] Hu- jusmodi oppofitiones ililum Paulinum prorfus fpi- rant; (i) Vide in ilium I. Koppium. 86 CAP. V. rant : apud Apostolum enim tales faepisfime legi- mus. V. Rom. 5: 19. 6: 4. n: 30, 31. 12: 4, i Cor. 12: 12. 2 Cor. i: 5. 11: 3. Col. 3. 13. i Thesf. 2: 6, 7. al. eaurov Trpoa-Q/pew UT^ apupriw ] et UT/P univerbo junguntur. Saepe hac ra- tione duas vel tres praepofi clones ad unum ver- bum invenias apud Paulum; Rom. 3: 30. 5: 21. i Cor. 11: 12. 12: 8, 9. 2 Cor. 7: 12. Col. i: 1 6. i Thesf. i: 5. 3: 6. 4: 7. alibi. Coz;. 5. *ES6%a(re yevyftwuiJ] fibi glorlam fum/it, ut fieret. Tales infinitivi plures apud Paulum leguntur; Act. 17: 26, 27. 26: 16, 18. Rom, 14: 2. i Cor. 7: 25, 39. Gal. 3: i. /p. i: 10. Co/. 4: 6. i Thesf. 2: 4. In hac epistola ita 6: 10, 18. U: 8. Eundem hunc e Pf. 2. locum a Paulo ad ean- dem rem declarandam citatum fuisfe. Act. 13: 33, dictum ad i: 5. COL- 6. Tafyv.'] Si vel vera esfet cl. Schulzii p. 150 obfervatio T%IV in hac epistola fignificare fe- riem , in Paulinis (in quibus bis legitur) ordi- nem ; tamen nihil inde efficere posfcs de ftili divcrfitate : nam in hac epistola non invenitur haec CAP. V* 87 haec vox, nifi in hac noscra formula, ex V. F. laudata cc fimili 7: u. indc efformaca. COL. 7. 'Ev roiiq ypspctis rfo intellexisfe debile corpus humanum. #/> , ad imicationcm Hebr. ^'3, faepe hac notione apud Paulum Icgicur; v. c. 2 Cor. 10: 3 ubi fe dick sv rapti TTS- pt7TUTW , 0V y.OLTOS. (T&p'4C& VTf&TtV&rbcU^ L C. /tf magna quidem labor are infirmtfate , nee tamen impiis confiHis adductum munus fuum obire. Item Gal. 4: 13. de rji itorQsveix loquitur et de r/> , ^jjroj/j; 9: 10. /3 al Hoc paronomafiarum ftudio etiam Paulum quam maxime fuisfe ductum , notisfimum est. Supra ad 2: 2. jam unum alterumque exem- plum adductum est (i). lea jungit Rom. i: 28, e$o%ifta , non video quid valeant. Ouid mirum eundem Auctorem iis non lemper eodem mcxlo temporeque esfe ufum? T^ VTTGMQW.'] Soli Paulo et Auctori nostro proprium est, fupplicium, quod J. C. fubiit, obe- dient lam vocare; Rom. 5: 19. Phil. 2: 5. Aoyo<] hie fignificat doctrinam , uti et col. 13. 6: i. 13: 7, 22; verbum mandatumque Divinum, 2: 2. 4: 2: 12. 7^28. 12: ip;r*/<0- nan 90 CAP. V. item? 4: 13. 13: 17;. nee faepius legitur in hac epistola. In ep. ad Rom. quinquies legitur , il citata ex V. F. excipis , ter notione verbi mandatique Divini, 9. 6, 9; 13: 9. In ep. ad Gal. bis occurric , idque eadem notione , 5: 14. 6: 6. unde patet hanc notionem Paulo fa- tis esfe familiarem. Exempla autem citavi ex; epp. ad Rom. et Gal. , quia hae itidem ad Chris- tianos Judaicos funt fcriptae. COL. 12. Tk rToi%eiu.'] inflitutlonis rudiment a. Legi- tur eodem fenfu, Gal. 4: 3, 9. Col. 2: 8. cc longe alio , 2 Petr. 3: 10 , 12. Saepius non in- venitur in N. F. TOM/ Aoywy rob Seov,] Eadem formula, Rom. 3: 2, quae plane eadem non faepius legitur in N. F. Y&hcwTO$.~] Eadem fignificatione mecaphorica. haec vox obviaest, i Cor. 3: 2. COL. 13. Aixuioarvvy'] vox est , quae Paulo prae reliquis N. F. auctoribus est in ufu , inprimis ubi de venia peccatorum fermo est: qua fignificatione utrum vox hie fumatur , incertum ; tamen mini qui- demita videtur,ob ea , quae dicentur ad 6: i, 2. Paulus folet , hominem Christia- CAP. V. 91 n-i doctrina minus provcccum confcrre cum infante , provectiorem cum viro. Ita vfaiot le- gitur, Rom. 2: 20. i Cor. 13: u. Gal. 4: 3. Eph. 4: 14 ; fed omnium maxime cum h. 1., quo Hebraci dicuntur opus habere lacte , non cibo folido , esfe enim eos infantes , convenit i Cor- 3: i , 2 , ubi Corinthios vocat infantes , quos lacte , non cibo aluerit. COL. 14. /ojj/.] Graecis ivyjp r&etos isest, qui ad fietatem virilem pervenit (i). Hinc cum alii N. F. auctores , turn prae fertim Paulus eo nomine dixerunt ilium , qui virtute ac fcientia vere Christiana csfet praeditus. Vide inprimis i Cor. 14: 20. aSeXtyo}, M Trc&diu yivetrQe rats j Ja/jfi rfc 3Mu,iQ//. i: 18. 6. 14. Phil. 3: 14. Co/, i: i8 2: ii. (i) COL. 2. 'Avaj-raj-fa;^ J/K/>WJ/,] Reliqui fere dicunt Ix vex^cT'i/: Paulus Temper Ix, omittit. Jict. 23: 6. 24: 15, 21. 26: 23. Rom. i. 4. i Cor. 15: 12, 13, 21, 42. Phil. 3: ii. Co/:. I , 2. Esc hie locus unus gravisfimus ex iis, ob quos diu maximeque dubitaverim, num Pau- lus hanc epiftolam fcribere potuerit. Quid enim ? Num Paulus , qui permo'iav , T/Vr/i/ , rel. Temper primaria ac praecipua habuic religionis Christianae dogmata, Temper haec accurate ex- plicuit, num Paulus jam haec habeat puerilia , ncgligcnda , mutanda cum Tcientia altiori ac pracllamiori , quae religionis Christianae caput Tit? Quid tandem Tit caput illud? Allegoriae ? Iguur allcgoriae Tunt Tectaiidae, tenuis ilia ac Tmi- (i) Loca haec attulit Bauer us, PhiloL Thucyd. Paul. p. 29, fq. 96 ^ A P. Vi. fimplex religionis doctrina (quam tamen conftat esfe unice veram) relinquenda ! Scilicet talia fcripfisfet Paulus? Ira rogabam cum Ven. P. B o s v e 1 d , Tijdmcter , Tom. IV. p. 3 39 , fqq* Verum diu diuque hunc locum animo volventi, randem mihi vifus .est vir venerandus non fatis recte conflicuisfe fignificationem vocum ctpyyi et T^Af/or^c. 'Af%*J enim doctrinae Christi, non est ejus pars minus primaria, fed quae prima atque avte reliquas est docenda , fundamentum doctrinae religionis Christianae. Namquihanc ap- %& cognoverint, vere eos Chrisrianos esfepraedi- cat Auctor. Nimiriim ita pfocedic ratiocinium CoL 1-6. Non amplius initia religionis Chris^ tianae explicabo; nam vos, qiii initia ilia fatis docti estis, fi fecundum ea vivere nolitis, iis repetendis non emendabo." Igitur qui T^ ^p- yj\v religionis Christianae didicerant , eos col. 4 et 5 defcribit ranquam qui gnstasfent do- num coeleste , participes facti esfent Spiritus Sancti, intellexisfent bonum Dei verbum, fcivis- fent virtutes regni Mesfiani." Unde clarisflme pater , haec imiia religionis ChrifHanae fignifi- care prlma quidem , fed et prlmarla illius dog* mata. Deinde reteiorvis neqtie doctrinam fignificat^ quae est caput religionis Chriitianae (hoofdzaak <> ait Bosveldius;- neque allegorias, fed doctrinam, quae C A i>. VI. 9? qtme adult ioribns hominibns convenit. Locu- tus enim erat Auccor , duobus colis pracccdcnti- btis ,dc Christianis ct pucris ct adultis, tuque de divcrili utrisquc tradcnda doctrind, quibtis dictis jamaddit: veritm accedamus ad doctrinam adul- tioribus convenientem , i. e. fublimiorem , in- tellect u difliciliorem , non magis necesfariam ac praeflantiorem. lea hanc vocem esfe fii- mcndam, non tan cum ex oracioiie contexta pa- tec, fed etiam ex conihnti N. F. ufu. Vide fupra ad 5: 14. inpr. Eph. 4: 13. Col. i: 128. Practcrca haec doctrina, adultioribus convenient, non cst allegoriarum fcientia. Nam ex g: 12-14. patet , puerorlim cibum esfe lac , tlon ci- bum folidum , non /oyoy SikouS&vvlfc ; hiinc cnim cibum adultis convenire." Igitur Aoyd^ Sixaioa-vvqs pertinet ad cibum folidum, quae est ilia nostra Tetetotvis. Jain vero koyov vel reA5;t?r^T non indicare allegoria- rum fcientiam , ex feqq. patet.' Neque cnim continue mcrae fequiintuf allegoriae , fed fe- quitur disfertatio de dr/.cuuTei nostra per Je- fum Christum , quae dwctiutrie cum aliunde, turn allegoriis illustratur. Qur.m disputationem Icgcn- ti palam erit, earn recte vocari fubtiliorem atque intellectu difficiliorem adultisque foils convetiientem: id enim voce Aoya? indicatur; G nam c>8 CAP. VI. nara Aoyof 3ix,ato(rvyqe est (ubtilior de venia peccatorum d'isputatio (i). Quae cum ha fint, patet his colis nihil in- veniri,.aut quovis fcriptore divino aut Paulo indignura. Verumtainen hoc ornnino disfentien- bus concedimus (quidni enim aequi iimus ?) , esfe earn vocum apXtf et retetfcw fignificationem , quae faciat, m, fi oratio concexta non confu- lacur , praeferas forte rationem Bosveldii. Vide- tur enim Auctor paulo minus accurate hie fcripfisfe. Quae tamen minor otxpipeia. vitium ,non habet, niii, ex accurata nostri aevi ac phi- lofophica fcribendi ratione , hujus loci dictio- nem dijudices. Sed iniquum lit, Oriencales , libere et indefinite vocibus utentes et ideas enuntiantes , ad aevi nostri rationem exigere. COL. 3. Try o 5^.] Sic i Cor* 16: 7. Hav 6 xv COL. CO Postquam haee fcripferam, vidi hanc loci hujus difficilis interpretationem ex parte jam esfe propofitara a cl. J. D. M i c h a 1 i s , Erklarung des Briefes an die 'Hcbraer, ad h. 1. p. 201, fqq. Cf. ec Keuchenii Annrt. in N. T. ad Col. i: 18. ec Hebr. 5: 12. CAP. VI. 99 COL. 4. hie ponitur pro SI , quod tocies fit in Fauli epistolis , uc exempla ubique invenias. Cf. ad 7: 19. towTurbevTcts.'] QUTI&W h.l. de illttminando ec doctrinam Euangetii docendo dicitur , uti l: 18. 3: 9. et (puria-fMfy a Cor. 4: 4, 6. /#/*] Euangelium , quod ^w. 10: 8* vocatur fij/^a iris-Tew 9 ec eodem nomine f/J/>ta ). Pauli ad Eph. et Coll. inter fe collate , (A. B. 1803) p. 20. lea CAP. VI. trum folos haec vox in N. F. reperitur, faepis- lime ufurpatur de omni re , quae reprobatur, rejicitur. V. Rom. i: a 8, 2 Cor. 13: 5 , ad quae Joca vide Grotium : reliqua in Lexicis. Op- pofitum est Snipoq , quod etiam faepisfime apud Paulum legitur. C o L. 7, 8. Comparationem his colis contencam ad ho- mines transferam , qui , quum uti ager omnia , ad fruges proferendas necesfaria , accepisfent , ta men nihil proferunt. Earn proponens incipit a y&p t ac (1 arguraentum prolaturus fie rem profli- gans: quod omnino convenit cum ufu Pauli, qui exempla et comparationes faepe a yap in- cipit; Rom. 7: 2. 3: 19. 9: 17. i TVw. a: 13. al, Porro ab agro colcndo etiam Paulus imaginem transtulit' in res Euangelicas, i Cor. 3 : ^. 9- Deinde per profopopoeiam hie fingitur terra libens, parlem, benedict a, par turn ejiciens ; quarum figurarum audacia in poeta nobis non ni- mia videatur, fed quam in media pedestri oratione non exfpectemus. Verum id Orientalibus pro- priumest, tit Europaeis in figuris omnibus^ ufur- pandis longe (int audaciores , inprimis etiam hac parte, quod feriores quoque eorum fciiptores mu- C A p, VI. 103 miuam inunimcmquc naturam finganc esfe ho- minem cogicancem , agencem , volcntem (i); imo hinc interdum exempla ducant , quibus ad virtucem incicent , a vitiis decerreant (2). Ta- ils ctiara esc locus , qucm traccamus ; qucm qui fcripiit , aeque ac Paulum , prae omnibus aliis, facpislimeaudacisfirnis uci profopopoeiis, dic- tum ad 4: 12. Cum h. 1. aucem inprimis cf. Rom. 8: 19-22, qui locus nosrrum audacia cciam luperat. Mundus enim ibi dicitur ex- f'pectare fpe vehement! futuram filiorum Dei fe- licicatem , fragilitati quidem fubjectus esfe nolens , fed a Deo ita conftitutus; quam felicicatem fu- turam ideo [per are mundum , quia ipfe eciam turn liber abitttr conditione fervili ec mifera, et eric faufttis et perfectus ; nunc autem ilium ge* mure ec parturire. COL- (l) Propiores cnirn 'erant iis teraporibus, da nan die Natur ) vielleicht im kleinerem Umfange , aber levehdig kannte , fie nit dem gefcharftem Augt der Empfindung und der Menfchenanalogie anfak , und mcisfctis anftaunte. J. G. von Herder, l f om Geist drr Ebraifchcn Poejic , Th. I. f. 108. Cf. H.Blair, Lectures on Rhetoric and Belles Lettres , Seer. 14. p 34.3. (a) Poetis Arabibus hoc esfe uGtatisfimum, etintn uu- per moniiit doct. L. G. Pareau, Spec, de Tograji Carmine , p. 39, 126. 10.4 C A p. VI. Cum dictione poetica in univerfum cf. Rotn* i\i 16-24. i Cor. 3: 16,17.12:14-27, C Quae fcripferat mqnita gravisfima, facile durio- ra videri poterant : ideo, ne alienos a fe redde- ret lectorum animos , blanda haec fubjicit Auc- tor (i\ Qua in re Scriptoris indolem videmus Paulinae fimillimam. Paulus enim , quo attentius fe audiant leccores , eos fere laudat , neque ulla esc illius epistola, quinaut ab iis laudandis inci-* plat , aut deinde etiam tale quid proferat. Sed de benevola hac Pauli in reprehendendo urba- nitate, jam dictum ad 4: i. Verum alia adden- da. Praeter epistolarum omnium atque orationis Areopagicicae , Act. 17: 12. initia , vide Rom 6: 22 ; quo loco ,quum antea multa graviter monu- isfet, dicit Romanes liberos esfe peccato et fervi- re Deo, unde fint fancti. Itaque quoque dicit, f Cor. 11:2: Laudo vos , Fratres / quod in omnibus me I fit is memores, et quam vobis tradidl doctrinam^ te<* (i) Jam Chrysos t o.mns in h. 1. Horn. 10.. Tom. XII. p. 104, 105 et Horn. 8. p,;|85. roonuit, es- fe prudtntiae Psulinae C^ unc enim credit esfe Aucro- rem ad Hebrneos) tu, Zvora^eg* rois Exeiuplo citat Gal. 3: 4. 5^ 7, 10. G A p. VI. 105 neatis. Quae prior ad Corinthios inprimis hac in re memorabilis cst , quippc qua faepius lau- dantur Icctores in univerfum minimc laudandi. V, i: 4. 10: 15. 15: i, 31. Quo incitcc Corinthios ad libcralitatem, hortacur, 2 Cor. 8: 7, ut bane vircutcm rcliquis iuis virtutibus acqualcm faciant: ipfos cnim excellere fide, doctrinil , cpgnitione, ftudio, charitate ; quare cx- ccllant ctiam liberalicatc. Scd tota hacc epistola hac in re mcmorari merctur (i)- Quos gra- vius rcprchcndic qiiam Galatas? Scd, nc eorum bencvolcntia iibi percat , quam prudcnter cavct , testans ,4: 12- 15, debilcm fc ab illis fuisfe ex - ccptum , ut Angclum Dei, ut J. C., adeo ut in ipfius gratiam Galatae fuos fibi oculos etiam efTosfuri fuisfenc- Quodfi ita loquitur Paulus adeos, quos gravisilinc reprchendit, quo amore fcribet ad CQS , quos Icvker tanttim moneri necesfc fit? Lege quoque totas ad Philippcnfes, Thesfalo- nieenfes, Phiiemonem epistolas. Ex codcm placendi fludio explicandum est , quod, hoc uno hujus epistolae loco, vocet Auctor Ilcbracos uyuiTYiTcvg , quo nomine non faepe uti- tur Paulus, fed tamen hie illic , inprimis in epistolis ad Philippenfes ct Colosfenfcs. COL. CO Vide cl 11 o y a a r d s , (h 2 Cor. p. 123, fqq. C A P. VI. COL* i o. De hoc infinitive vide ad 5: 5. T05 KOTOW TJJS #y#T^.] Eadem verba eo- dem modo juncta lege i Thesf. i: 3. Force tamen melius cum Griesbachio ex h. 1. rov xo- irov ejicias. ToO epyov rfa a,y&7rqg~\ fynonymice jun- guntur , more Paulino : vide ad 2: 2. "Epyov enim hie non molestiam flgnificare videtur, fed munificentiam , uti 2 Cor. 9: 8. i 7>'w. 6: 18. al. 'EveSeigcurQe.] Verbum hoc non legitur in N. F. nifi in hac epistola ec apud Paulum. Phra- fis iyxTrtjv cwu$eiwu 5. Verbum irtypotyopsu eodem fenfu legitur , Luc. i: i. Rom. 4: 21. 14:5. 2 Tim. 4: 17. et notione paullulum diverfa, 2 Tim. 4: 5, Saepius neutra vox in N. F. legitur. COL* C A p. VI. 109 raro in reliquo N. F. , faepe apud Paulum invenicur. Sed apud hunc fere alio fcnfu. Nam hie , uti col. 15- paxpoivuzu figni licit pdtknti^m in re aliqua ex free- tanda, qua rariorc notionc apud Paulum noil Icgitur, nifi Col. i: ii. De paticntia autem ista in cpistolis Paulinis vropovy atquc VTTO- />t/j>o> dicicur , quae tamcn utraque vox etiam facpc in hac epistold legitur; 10: 32, 36. 12: 1 > 2, 3. 7- Coli praeccdcntis et hujus fcnfum expresfic Paulus, i Cor. 15: 58* COL. 13. 'E7r#yy*A*/,c5i/0.] Participium hie periodum prorfus novam praccedenti jungit; qua ratione cciam Paulum faepisfmie jungere pcriodos, vi- dimus ad 6: 6- Sed cum h. 1. conveniunc etiam alia exempla. Rom. 5: i, 9, n. 6' 9, 18 , 22. (ergo duobus capp fexies ita ponitur par- ticipium ) 2 Cor. $' 6. 6: i. 9: u. al. Omnino autcm hoc caput aptisfimum esc , ad quod calls fiat annotatio : nam per parcicipia jtm- guntur col. 1,4-6, 8,13, 15, 17. Mf^ovoc] pracftantior i uti col. 16. 9: ir. II-.icc noto,ob Schulzii obfervationem p. 151. Dcnuo autem hie exemplum afFert Scriptor, cui 110 C A P. VI. cui haec etiam conftans est cum Paulo confue- tudo, ut per exempla fimilitudinesque dicta le* gentis animo ake imprimat. Idem Abrahami exem- plum attuiic etiam Paulus, Rom. 4: 11-22. GaL 3: 16, 1 8. idque ita, ut cum h. 1. maxi- me conveniat uterque locus. COL. 1 6. De digresfione , quae hie incipit,vide ad 3: 6* In his colis Auctor, prae fcribendi fervore,na- turalem dicendi ordinem paululum confudit. Natn fie procedit argumentatio : Patienter exfpecte- tis promisfa perficienda ; uti Abrahamus patien- ter exfpectavic, qutim Deus , jurejurando adhi- bito , prolem copiofam ipfi promisisfet. '* Sic etiam Paulus fcribere folet. Nam Rom. 14: 9* dicit inverfo ordine , Christum et refurrexisfe et reviocisfe; fed hujus loci lectio incerta est* a Cor. n: 22. Suntne Hebraei? Et ego- Is* raelitae? Et ego* Gens Abrahami? Et ego. Quo loco duo priora funt fynonyma; postre- mum autem praeponendum fuisfet prioribus , verum iis includimr. Sic etiam, 2 Thesf. i: n. P/ilIem. 5. fidem postponit fidei fructibus. Cf. I Cor. i' 30- 6: u. i Tim. i: 5. Prorfus con- venit Rom. 5: 6-8, ubi fie ratiocinatur Pau- 'lus; ,, Amor Dei in r.os probatur inde , quod Chris- CAP. VI. in Christus pro nobis peccatoribus et debilibus mortuus fit." Quod ita effert, ut ratiocinium pror.'us invertat: nam fecundum naturae ordincm, colon 8. colo 5 jungendum fuisfcc. Ceterum facile intelligitur , quomodo haec fcribendi ratio ei convcniat , qui praedicacum fubjecco praeponere amet. Vide ad 3: 2. COL. 17. Ttjc fiouAfo'] immutabile confi- //V,pro immutabilitas confilii* Si quid aliud, hoc certe ftilum Paulinum fpirat : nam innumera apud ilium talia inveniuntur. Sic Rom. i: 18. TO yvurTov TOV soO , pro y yvwa-it rov a: 4. TO XpyrT'bv TQV Qeov. 8: 3. TO aSv TOV vo^ov. 9: aa. rb $vva.T\v afoot. Vide edam i Cor. i: 25. 7: 35. 13: 10. 2 Cor. 4: 2, 17. 5: 4. 8: 8. Eph. 6: 12- Phil. 4: 5. al. Quod etiam cum optime Graecis habet commune. Cf.v. c. Heindorfium ad Platonis Theaetet. p. 394, 29. COL. 18. J EAT/f] hie illic apud Paulum de re fperata di- cirur, i. e. de futura felicitate. V. Gal. 5: 5. CW. i 5 COL. ni CAP. Vf. C L. 1. re KCLI flepxioiv'] fynonymice jiitl- giintur. Subftantiva plura ita jungere folere Pan- lum, jam faepius vidimus. Adjectiva tali modo connexa reperias, Rom. 12: i , 2. Eph. 3: 6* 4: 32. 5: 27. Col. i: 22 , 23* al. Dictio hujus coli audacior est : nam primum loquitur Auctor de ancora, qmm dicit firmam et ftabilem ; deinde vel earn ancoram dicit inmtfe in interius aulaeum , vel (quod malim) fubita ftructii^ rae mutatione, conjungit cum ela-sp^/^ev^v v\v , fupple fATnJtf. Vix excogitare posfis llructuram ita duram , ut non inveniatur in Pauli episto- lis. Sic dura perfonae mutatio legitur, Rom. 13: 13, 14. temporum , 2 Cor. ii: 4. modo- rum, Eph. 5: 27, cafimm, Rom- 2: 7-10. Plane mutatur dictionis forma, Rom. 5: 17. a Cor. 3: 9 8: 23, Notae funt durisfimae Pau- li ellipfes , de quibtis ad 3: 15. Sed omnes fciunt , Paulum ita rebus > quas tractabat , fuisfe occupatum , ut verba negligeret. CA- * C A P U T S E P T I MU M. | COL. I. lie incipiunt allegoriac istae , qyuibus pecu- liaris cemitur hujus fcripti indoles. Erat autem allegoriarum e V. F. ductarum fludium apud istius aevi Judaeos plane acerrimum. Ut enim cum philofophia Gracca religionem avitam con- ciliarent , omnem impendebant operam ; cui con- filio asfequcndo nihil , cum aliis turn inprimis Philoni Alexandrine , aptius videbatur , quam ut religionem fuam allegorice explicarenc. Itaque ad horum rationem fefe accommodans Auctor noster, eidem ftudio ipfe indulfit. Nee tamen huic epis- tolae allegoriae 'ita privae funt , ut in reliquo N F. plane non inveniantur- Nam cum alios non- nunquam , turn prae ceteris etiam Paulum illarnm ftudio fuisfe ductum , fads ap^aret. Hie aurem , numquam ad folos Judaeos literas dans , mim- quam ctiam hujus ftudii valde mulca exhibui fpe- cimina : nam Judaei foli erant , quibus ea cc grata csfe posfent et perfpicua: attamen eac H Pau- ii4 CAP. VII. Pauli epistolae , quasad ecclefias, ubi plurimi Jiv- daei erant, fcripfit , nonnullas allegorias tales continent. Atque, ne ea citem loca, ubi tan- turn vestigia hujus fludii inveniuntur , cf. modo I Cor. 10: 1-6, quo loco dicit, quod majores Israelitici ftierint Tub nube ac tranfierint per ma- re , id fuisfe imaginem five typum baptismi Chris- tiani ; quod ederint de manna et biberint e ru- pe , coenae facrae ; rupem enim fuisfe Christum. Cf. item Gal. 4: 22 - 31^ ubi Celebris invenitur allegoria ista , qua Hagar dicitur fignificasfe V F, , Sara vero N. F ? COL. 3. De talibus paronoma* fiis, et nostro Auctori et Paulo ufitatis, vide ad 5:8. 'AyeveuhoyviTog.'] Forte nusquam alibi haec vox feperitur, faltem non in Codice Sacro. Est autem hoc etiam Auctori huic cum Paulo commune, ut cum multis aiiis vocabulis utantur , turn adjecti vis, ab a. privativo incipientibus , quae alibi aut numquam aut raro invemantur. Talia funt vel apud Paulum , vel apud hunc Auctorem , vel apud utrumquc occurrentia : ctflzpfa , u fa , adiate(7rTO$ , CCKCMOI;, c A P. /i , , avt^iKOMOq, avet')(vcia'T 04 ^ avert* cec. s - ^tfVf/] pro aQwfJioiuQq - /x/- , per participii hypallagen, Paulo ufitatisfi- inam. Vide ad l: 4. Coz- 5. Tour' 5 edam hunc C A p. VII. 117 huncesfe, in praecedat rf, fequatur interrogatio , viderc cst exemplis, ad 2: i -4 prolatis- V.inpri- mis Rom. ii: 15. Col. 2: 20. Hue redit hujus coli fenfus : Si lege Levicica expiari potuisfent peccaca nostra; non opus fuis- fet, uc novus existeret Pontifex Maximus. " Ita Ga^ 2: 21. Si per legem est expiatio , frustra woftuus est Christus. COL. 13. raj fltxr/^firr^/o;.] De verbo fignificatione operam dandi, ec in hac epistola et apud Paulum obvio, dictum ad 2: i. Uti ail tern ilia phrafi defcribuntur fa- cerdotes Hebraei , fie iidcm ol Trpca-sdpevovTse ici) vocantur , i Cor. 9: x 3. COL. 1 4. bis praeterea legicur in N. F. i Tim. 5: 24, 25. *AvtfTV#A;ci/.] Dictio a Prophctis , qui fae- pius eadcra de Mesfia ufi funt , defumca. Vide Jef. in i. Zach. 6: 12. alibi, inprimis Num. 24: 17, ubi legimus avarebsf arrpov eg 'laxufi: quod Bileami vaticinium a Judaeis in Mesfiam iuisfc translatum, inde patec , quod Pfcudo - Mes- iias *i3 CAP, VIL fias iste notisfimus ex eo fe vocaret i. e. fillum ftellae. V. F. dictiones, inpri- mis poeticas, in fua fcripta transferre amant cum Paulus, turn Auctor ad Hebraeos. Unius Grotii annotata magnam exemplorum vim qua- vis fere pagina offerunt. Vide Rom. i: 23. 2: 5, 19, i o: 6-8, i8 !! 34. 12: 20. i Cor. i; so. 3: 15. 13: 12. 15: 32,47,52, 55- ai. COL. 1 6. .] Uni Paulo cum Auctore nbstro proprium esc, de lege Mofaica dicere rcip% cum derivatis, V- Rom- 4: i. 8: 3* i Car. 10: 18. Gal. 3: 3. 6: 12, 13. Phil. 3 : 3. 4^ 'AxuTahuTOu.'] Iterum adjectivum rarius vium, cum a, privative. V. ad c. 3. COL. 17. - fcil. i\ y^a^ , quam vocem in ta- libus, et in hac epistola et apudPaulum, faepis- fimedeesfe, v. ad i: 7. C ,i 18. -] Ita Paulus, i Tim* is 1 8. CAP. VII. 1 8. vaticinia praecedentia vocat tfj/wCpfAs's.] Ad- jecciva ncutra pro fubftantivis faepe a Paulo cciam poni, dictum ad 6: 17. Uci autem Auc- cor loquitur de lege Mofaica infirmd et inu- tlli , fie Paultis, Rom. 8: 3. fcribit TO yxp aSvvxrov TOV vopov , ^ <5 faQsvet x,. T. A. ; cu- jus loci fcntcntia maxime convenit cum h. 1. : nam ibi etiam ob legis infirmitatem Deus, Fi* lium , qui novam rerum rationem introducerec f mifisfe dicitur. Eandem legem , Gal. 4: 9. vo- cat ra ourQsvij xui TTTU%CC a-TOi^etx- Cf. Act. 13: 39. C ertum autem est, nemini primo- rum rcligionis Christianae doctorum ita certis- fimc fuisfc perfuafum, de lege Mofaica penitus abroganda , uti Paulo ; quod epistolae ad Gala- tas ct Colosfenfes inprimis ostendunt. Quae res etiam caufa fuit , cur in tantum Judaeorum odium incurreret, Act. 21: 21, 28. Aliter ex- istimarunt Petrus et Barnabas , Gal. 2: 12, 13, ac generatim fere omnes reliqui doctores. V. Act. 15. (i). In locis , ubi Paulus hanc fuam fen. ten- (i) Paulum inprimis fuisfe, qui effecerit, ut Apostoli decreto Hierofolymitano , dct. '5, conilituercnt,ut Gen- tiles ab obfervanda religione Mofaica liberarentur, ostet.* die cl. van dcr Palm, T.vccde Tien/a! Leerrcdtncn p- 335 lao CAP. VII. tentiam aperte profesfus est, prorfus mi Auctor noster hoc et feq. colo , etiam cf. Rom. 10: 4. T&OS yccp 1/6/jLov XpuTTog ; et Gal. 3: 24. 6 yo- jtog Kotidxyuybg VUJULV yeyovev el$ Xpifrrov ; quae loca fignificant , quum veneric Christus , pe- nitus abrogatas esfe omnes leges Mofaicas (i). Veriores hae ac clariores Pauli de indole reli- gionis Christianae notitiae debentur ejus ingenio , quod non ex aliorum pendebac confilio , fed fuam fibi invenerat cogitandi viam ; deinde educationi ejus liberaliori ; pcrro commercio cum hominibus Gentilibus fcriptoribusque Graecis ma- jori, denique Providentiae Divinae curae fa- pienti , qua fiebat , ut ubicunque primis mu- neris fui annis (Damasci femel atque iterum, Hierofolymis faepius , denique Antiochiae in. Pifidia) Judaeis Euangeliurn annunciare vel- let, ibi malignam acerbamque eorum ferret re- pulfam (2). Hoc autem colon 1 8 legens , qui non mire- ris Ci) Priorem quidem locum aliter explicant multi, in quibus fummus Ernestins , fed tainen piuamus, cum ora- tione contexts , turn collate loco Gal. et hoc noscro ad Hebr. , fatis certo indicari , verum esfe fenfum iilum, quern nos il!i iribnimus. (2) Priores rationes attigit, ultimam egregie expH- cuit cU van d e r